{
  "id": "upanishads/brihadaranyaka.1.5.16",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.1.5.16/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "brihadaranyaka.1.5.16",
  "speaker": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad",
  "sanskrit": {
    "text": "अथ त्रयो वाव लोका मनुष्यलोकः पितृलोको देवलोक इति ।\nसोऽयं मनुष्यलोकः पुत्रेणैव जय्यो नान्येन कर्मणा ।\nकर्मणा पितृलोकः ।\nविद्यया देवलोकः ।\nदेवलोको वै लोकानां श्रेष्ठः ।\nतस्माद्विद्यां प्रशंसन्ति ॥ १.५.१६ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "atha trayo vāva lokā manuṣyalokaḥ pitṛloko devaloka iti |\nso'yaṃ manuṣyalokaḥ putreṇaiva jayyo nānyena karmaṇā |\nkarmaṇā pitṛlokaḥ |\nvidyayā devalokaḥ |\ndevaloko vai lokānāṃ śreṣṭhaḥ |\ntasmādvidyāṃ praśaṃsanti || 1.5.16 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "now",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "trayaḥ",
      "meaning": "three",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vai",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "lokāḥ",
      "meaning": "worlds",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manuṣya-lokaḥ",
      "meaning": "world of humans",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pitṛ-lokaḥ",
      "meaning": "world of ancestors",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "deva-lokaḥ",
      "meaning": "world of gods",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ayam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manuṣya-lokaḥ",
      "meaning": "world of humans",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "putreṇa",
      "meaning": "by a son",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "alone",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jayyaḥ",
      "meaning": "to be won",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anyena",
      "meaning": "by another",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "karmaṇā",
      "meaning": "by action",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "karmaṇā",
      "meaning": "by ritual action",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pitṛ-lokaḥ",
      "meaning": "world of ancestors",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vidyayā",
      "meaning": "by knowledge",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "deva-lokaḥ",
      "meaning": "world of gods",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "deva-lokaḥ",
      "meaning": "world of gods",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vai",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "lokānām",
      "meaning": "of worlds",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śreṣṭhaḥ",
      "meaning": "best",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasmāt",
      "meaning": "therefore",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vidyām",
      "meaning": "knowledge",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "praśaṃsanti",
      "meaning": "they praise",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "अब तीन ही लोक हैं: मनुष्यलोक, पितृलोक और देवलोक। यह मनुष्यलोक पुत्र से ही जीता जाता है, किसी अन्य कर्म से नहीं। कर्म से पितृलोक। विद्या से देवलोक। देवलोक ही लोकों में श्रेष्ठ है। इसलिए लोग विद्या की प्रशंसा करते हैं।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "இப்போது மூன்று உலகங்கள் உள்ளன: மனிதர் உலகம், பிதிர் உலகம், தேவர் உலகம். இந்த மனித உலகம் மகனால் மட்டுமே வெல்லப்படுகிறது, வேறு எந்தச் செயலாலும் அல்ல. செயலால் பிதிர் உலகம். வித்தையால் தேவ உலகம். தேவ உலகமே உலகங்களில் சிறந்தது. எனவே வித்தையைப் புகழ்கிறார்கள்.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ఇప్పుడు మూడు లోకాలే ఉన్నాయి: మనుష్య లోకం, పితృ లోకం, దేవ లోకం. ఈ మనుష్య లోకం కుమారుని ద్వారానే పొందబడుతుంది, వేరే కర్మ ద్వారా కాదు. కర్మ ద్వారా పితృ లోకం. విద్య ద్వారా దేవ లోకం. దేవ లోకమే లోకాలలో శ్రేష్ఠమైనది. అందుచేత విద్యను ప్రశంసిస్తారు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಈಗ ಮೂರೇ ಲೋಕಗಳಿವೆ: ಮನುಷ್ಯಲೋಕ, ಪಿತೃಲೋಕ, ದೇವಲೋಕ. ಈ ಮನುಷ್ಯಲೋಕವು ಮಗನಿಂದಲೇ ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ಕರ್ಮದಿಂದ ಪಿತೃಲೋಕ. ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ದೇವಲೋಕ. ದೇವಲೋಕವೇ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "ഇനി മൂന്ന് ലോകങ്ങളേയുള്ളൂ: മനുഷ്യലോകം, പിതൃലോകം, ദേവലോകം. ഈ മനുഷ്യലോകം പുത്രനാൽ മാത്രമേ നേടാനാകൂ, മറ്റൊരു കർമ്മത്താലുമല്ല. കർമ്മത്താൽ പിതൃലോകം. വിദ്യയാൽ ദേവലോകം. ദേവലോകമാണ് ലോകങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം. അതിനാൽ വിദ്യയെ പ്രശംസിക്കുന്നു.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "অতএব তিনটি লোকই আছে: মনুষ্যলোক, পিতৃলোক ও দেবলোক। এই মনুষ্যলোক শুধু পুত্রের দ্বারাই জয় করা যায়, অন্য কোনো কর্মের দ্বারা নয়। কর্মের দ্বারা পিতৃলোক। বিদ্যার দ্বারা দেবলোক। দেবলোকই লোকসমূহের মধ্যে শ্রেষ্ঠ। তাই লোকে বিদ্যার প্রশংসা করে।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "आता तीनच लोक आहेत: मनुष्यलोक, पितृलोक आणि देवलोक. हा मनुष्यलोक पुत्रानेच जिंकता येतो, दुसऱ्या कोणत्याही कर्माने नव्हे. कर्माने पितृलोक. विद्येने देवलोक. देवलोकच लोकांत श्रेष्ठ आहे. म्हणून लोक विद्येची प्रशंसा करतात.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "હવે ત્રણ જ લોક છે: મનુષ્યલોક, પિતૃલોક અને દેવલોક. આ મનુષ્યલોક પુત્ર દ્વારા જ જીતાય છે, બીજા કોઈ કર્મ દ્વારા નહીં. કર્મ દ્વારા પિતૃલોક. વિદ્યા દ્વારા દેવલોક. દેવલોક જ લોકોમાં શ્રેષ્ઠ છે. તેથી લોકો વિદ્યાની પ્રશંસા કરે છે.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ: ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ, ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੇਵ ਲੋਕ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪਿਤਰ ਲੋਕ। ਵਿਦਿਆ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵ ਲੋਕ। ਦੇਵ ਲੋਕ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ବର୍ତ୍ତମାନ ତିନି ହିଁ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି: ମନୁଷ୍ୟଲୋକ, ପିତୃଲୋକ ଓ ଦେବଲୋକ। ଏହି ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜୟ କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଲୋକ। ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବଲୋକ। ଦେବଲୋକ ହିଁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେଣୁ ଲୋକେ ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "اب تین ہی جہان ہیں: انسانوں کا جہان، پتروں کا جہان اور دیوتاؤں کا جہان۔ یہ انسانوں کا جہان بیٹے ہی سے حاصل کیا جاتا ہے، کسی اور عمل سے نہیں۔ عمل سے پتروں کا جہان۔ علم سے دیوتاؤں کا جہان۔ دیوتاؤں کا جہان ہی جہانوں میں افضل ہے۔ اس لیے لوگ علم کی تعریف کرتے ہیں۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Now there are indeed three worlds: the world of humans, the world of the fathers, and the world of the gods. This world of humans is won by a son alone, not by any other action. The world of the fathers is won by ritual action; the world of the gods by knowledge. The world of the gods is indeed the best of worlds. Therefore they praise knowledge.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Ahora bien, hay tres mundos: el mundo de los hombres, el mundo de los padres y el mundo de los dioses. Este mundo de los hombres se gana solo por medio del hijo, y no por otra acción. El mundo de los padres se gana por la acción ritual; el mundo de los dioses, por el conocimiento. El mundo de los dioses es, en verdad, el mejor de los mundos. Por eso alaban el conocimiento.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Il existe donc trois mondes : le monde des hommes, le monde des pères et le monde des dieux. Ce monde des hommes ne se conquiert que par le fils, et non par une autre action. Le monde des pères s'obtient par l'action rituelle ; le monde des dieux, par le savoir. Le monde des dieux est en effet le meilleur des mondes. C'est pourquoi l'on loue le savoir.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Es gibt nun drei Welten: die Welt der Menschen, die Welt der Väter und die Welt der Götter. Diese Menschenwelt wird allein durch einen Sohn gewonnen, nicht durch eine andere Handlung. Die Welt der Väter wird durch rituelle Handlung gewonnen, die Welt der Götter durch Wissen. Die Welt der Götter ist in der Tat die beste der Welten. Darum preist man das Wissen.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Agora há três mundos: o mundo dos homens, o mundo dos pais e o mundo dos deuses. Este mundo dos homens é conquistado somente pelo filho, e não por outra ação. O mundo dos pais é conquistado pela ação ritual; o mundo dos deuses, pelo conhecimento. O mundo dos deuses é, de fato, o melhor dos mundos. Por isso louvam o conhecimento.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Итак, есть три мира: мир людей, мир предков и мир богов. Этот мир людей достигается только через сына, а не каким-либо иным действием. Мир предков достигается ритуальным действием, мир богов — знанием. Мир богов и есть лучший из миров. Поэтому знание и восхваляют.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "现在确有三界：人界、祖界与天界。这人界只能借儿子获得，不能借其他行为。祖界借祭祀行为获得，天界借知识获得。天界确实是诸界中最好的。因此人们赞美知识。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "さて、三つの世界がある。人間の世界、祖霊の世界、神々の世界である。この人間の世界は息子によってのみ得られ、他の行為によっては得られない。祖霊の世界は祭儀の行為によって、神々の世界は知識によって得られる。神々の世界こそ諸世界の中で最も優れている。それゆえ人々は知識を讃える。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "إذن هناك ثلاثة عوالم: عالم البشر، وعالم الآباء، وعالم الآلهة. هذا العالم البشري لا يُكسب إلا بالابن، لا بعمل آخر. عالم الآباء يُكسب بالعمل الطقسي، وعالم الآلهة بالمعرفة. وعالم الآلهة هو حقًا أفضل العوالم. لذلك يمدحون المعرفة.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Kini ada tiga dunia: dunia manusia, dunia para leluhur, dan dunia para dewa. Dunia manusia ini hanya diperoleh melalui anak, bukan melalui perbuatan lain. Dunia leluhur diperoleh melalui perbuatan ritual; dunia para dewa melalui pengetahuan. Dunia para dewa memang yang terbaik di antara dunia-dunia. Karena itu orang memuji pengetahuan.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ดังนั้นโลกมีสามประการ คือ โลกของมนุษย์ โลกของบรรพบุรุษ และโลกของเทวดา โลกของมนุษย์นั้นได้มาด้วยบุตรเท่านั้น ไม่ได้มาด้วยกรรมอย่างอื่น โลกของบรรพบุรุษได้มาด้วยกรรม โลกของเทวดาได้มาด้วยวิทยา โลกของเทวดาเป็นเลิศกว่าบรรดาโลกทั้งหลาย ดังนั้นพวกเขาจึงสรรเสริญวิทยา",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “बृहदारण्यक उपनिषद् 1a” (revision 308886)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%83%E0%A4%B9%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95_%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D_1a&oldid=308886"
  },
  "topics": [
    "worlds",
    "sons",
    "rites",
    "knowledge"
  ],
  "citation": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 1.5.16. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.1.5.16/"
}