{
  "id": "upanishads/brihadaranyaka.2.1.11",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.2.1.11/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "brihadaranyaka.2.1.11",
  "speaker": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad · Gārgya to Ajātaśatru; Ajātaśatru to Gārgya",
  "sanskrit": {
    "text": "स होवाच गार्ग्यः य एवायं दिक्षु पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति ।\nस होवाचाजातशत्रुः मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः ।\nद्वितीयोऽनपग इति वा अहमेतमुपास इति ।\nस य एतमेवमुपास्ते द्वितीयवान् ह भवति ।\nनास्माद्गणश्छिद्यते ॥ २.१.११ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "sa hovāca gārgyaḥ ya evāyaṃ dikṣu puruṣa etamevāhaṃ brahmopāsa iti |\nsa hovācājātaśatruḥ mā maitasmin saṃvadiṣṭhāḥ |\ndvitīyo'napaga iti vā ahametamupāsa iti |\nsa ya etamevamupāste dvitīyavān ha bhavati |\nnāsmādgaṇaśchidyate || 2.1.11 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "sa",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "gārgyaḥ",
      "meaning": "Gārgya",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "who",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ayam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dikṣu",
      "meaning": "in the directions",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "person",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aham",
      "meaning": "I",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "brahma",
      "meaning": "brahman",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāse",
      "meaning": "meditate upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sa",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ajātaśatruḥ",
      "meaning": "Ajātaśatru",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mā",
      "meaning": "do not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mā",
      "meaning": "do not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etasmin",
      "meaning": "about this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saṃvadiṣṭhāḥ",
      "meaning": "speak",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dvitīyaḥ",
      "meaning": "second",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anapagaḥ",
      "meaning": "inseparable",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vā",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aham",
      "meaning": "I",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāse",
      "meaning": "meditate upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sa",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "who",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāste",
      "meaning": "meditates upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dvitīyavān",
      "meaning": "possessing a companion",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavati",
      "meaning": "becomes",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asmāt",
      "meaning": "from him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "gaṇaḥ",
      "meaning": "company",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "chidyate",
      "meaning": "is severed",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "गार्ग्य ने कहा: जो यह दिशाओं में पुरुष है, इसी को मैं ब्रह्म की उपासना करता हूँ। अजातशत्रु ने कहा: इसके विषय में मुझसे मत बोलो। मैं इसे 'द्वितीय, अनपग' (जो साथ से कभी अलग नहीं होता) मानकर उपासना करता हूँ। जो इस प्रकार इसकी उपासना करता है, वह द्वितीय (साथी) वाला होता है; उससे उसका समुदाय (परिवार) विच्छिन्न नहीं होता।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "கார்க்யர் கூறினார்: திசைகளில் காணப்படும் இந்தப் புருஷனையே நான் பிரம்மமாக உபாசிக்கிறேன். அஜாதசத்ரு கூறினார்: இதைப் பற்றி என்னிடம் பேசாதே. நான் இவரை 'துவிதீயன், அநபகன்' (துணையுடையவர், விலகாதவர்) என்று உபாசிக்கிறேன். இவ்வாறு இவரை உபாசிப்பவன் துணை உடையவனாகிறான்; அவனிடமிருந்து அவனது கூட்டம் பிரிவதில்லை.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "గార్గ్యుడు అన్నాడు: దిక్కులలో కనిపించే ఈ పురుషుణ్ణే నేను బ్రహ్మంగా ఉపాసిస్తాను. అజాతశత్రువు అన్నాడు: దీని గురించి నాతో మాట్లాడకు. నేను దీనిని 'ద్వితీయుడు, అనపగుడు' (తోడుండేవాడు, ఎప్పుడూ విడిపోనివాడు) అని ఉపాసిస్తాను. ఇలా ఉపాసించేవాడు తోడు కలవాడవుతాడు; అతని పరివారం అతని నుండి తెగిపోదు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಗಾರ್ಗ್ಯ ಹೇಳಿದನು: ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ಪುರುಷನನ್ನೇ ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅಜಾತಶತ್ರು ಹೇಳಿದನು: ಇದರ ಕುರಿತು ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಬೇಡ. ನಾನು ಇವನನ್ನು 'ದ್ವಿತೀಯ, ಅನಪಗ' (ಜೊತೆಗಾರ, ಎಂದಿಗೂ ಅಗಲದವನು) ಎಂದು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಉಪಾಸಿಸುವವನು ಜೊತೆಗಾರನನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಂದ ಅವನ ಪರಿವಾರ ಅಗಲುವುದಿಲ್ಲ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "ഗാർഗ്യൻ പറഞ്ഞു: ദിക്കുകളിൽ കാണുന്ന ഈ പുരുഷനെയാണ് ഞാൻ ബ്രഹ്മമായി ഉപാസിക്കുന്നത്. അജാതശത്രു പറഞ്ഞു: ഇതിനെക്കുറിച്ച് എന്നോട് സംസാരിക്കരുത്. ഞാൻ ഇദ്ദേഹത്തെ 'ദ്വിതീയൻ, അനപഗൻ' (കൂട്ടുള്ളവൻ, ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാത്തവൻ) എന്ന് ഉപാസിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉപാസിക്കുന്നവന് കൂട്ടുണ്ടാകുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് അവന്റെ സംഘം വേർപെടുന്നില്ല.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "গার্গ্য বললেন: দিকসমূহে যে এই পুরুষ আছেন, তাঁকেই আমি ব্রহ্ম বলে উপাসনা করি। অজাতশত্রু বললেন: এ বিষয়ে আমার সঙ্গে কথা বোলো না। আমি একে 'দ্বিতীয়, অনপগ' (সঙ্গী, যিনি কখনও বিচ্ছিন্ন হন না) বলে উপাসনা করি। যে এভাবে উপাসনা করে, সে সঙ্গীযুক্ত হয়; তার থেকে তার দল বিচ্ছিন্ন হয় না।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "गार्ग्य म्हणाला: दिशांमध्ये दिसणारा हा जो पुरुष आहे, त्यालाच मी ब्रह्म म्हणून उपासतो. अजातशत्रू म्हणाला: याविषयी माझ्याशी बोलू नकोस. मी याला 'द्वितीय, अनपग' (सोबती, कधीही न विलग होणारा) म्हणून उपासतो. जो असा उपासना करतो त्याला सोबती लाभतो; त्याच्यापासून त्याचा परिवार तुटत नाही.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "ગાર્ગ્ય બોલ્યા: દિશાઓમાં દેખાતા આ પુરુષને જ હું બ્રહ્મ તરીકે ઉપાસું છું. અજાતશત્રુ બોલ્યા: આ વિષે મારી સાથે વાત ન કર. હું એને 'દ્વિતીય, અનપગ' (સાથી, ક્યારેય ન અલગ થનાર) તરીકે ઉપાસું છું. જે આ રીતે ઉપાસના કરે છે તે સાથીવાળો થાય છે; તેનાથી તેનો સમુદાય વિખૂટો પડતો નથી.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਗਾਰਗ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦੇ ਇਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ 'ਦ੍ਵਿਤੀਯ, ਅਨਪਗ' (ਸਾਥੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਵਿਛੜਨ ਵਾਲਾ) ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਟੋਲਾ ਨਹੀਂ ਵਿਛੜਦਾ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ଗାର୍ଗ୍ୟ କହିଲେ: ଦିଗମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ମୋ ସହିତ କଥା ନ କର। ମୁଁ ଏହାକୁ 'ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନପଗ' (ସାଥୀ, କେବେ ବି ଅଲଗା ନ ହେଉଥିବା) ଭାବେ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏହିପରି ଉପାସନା କରେ ସେ ସାଥୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ; ତାହାଠାରୁ ତାହାର ଦଳ ଅଲଗା ହୁଏ ନାହିଁ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "غارگیہ نے کہا: جو سمتوں میں دکھائی دینے والا یہ پرش ہے، اسی کو میں برہم کے طور پر اپاسنا کرتا ہوں۔ اجات شتru نے کہا: اس بارے میں مجھ سے بات نہ کر۔ میں اسے 'دویتیہ، انپگ' (ساتھی، جو کبھی جدا نہ ہو) سمجھ کر اپاسنا کرتا ہوں۔ جو اس طرح اس کی اپاسنا کرتا ہے اس کا ساتھی ہوتا ہے؛ اس سے اس کی جماعت جدا نہیں ہوتی۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Gārgya said: I worship as brahman this person who is in the directions. Ajātaśatru said: Do not speak to me about this. I worship him as the second, the inseparable (anapaga). Whoever worships him thus becomes one who has a companion; his company is not severed from him.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Gārgya dijo: Venero como brahman a este puruṣa que está en las direcciones. Ajātaśatru dijo: No me hables de esto. Yo lo venero como el segundo, el inseparable (anapaga). Quien lo venera así tiene un compañero; su compañía no se separa de él.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Gārgya dit : Je vénère comme brahman ce puruṣa qui est dans les directions. Ajātaśatru dit : Ne me parle pas de cela. Je le vénère comme le second, l'inséparable (anapaga). Celui qui le vénère ainsi a un compagnon ; sa compagnie ne se sépare pas de lui.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Gārgya sprach: Ich verehre als brahman diesen Puruṣa, der in den Richtungen ist. Ajātaśatru sprach: Sprich nicht mit mir darüber. Ich verehre ihn als den Zweiten, den Unabtrennbaren (anapaga). Wer ihn so verehrt, hat einen Gefährten; seine Gefolgschaft wird ihm nicht entrissen.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Gārgya disse: Venero como brahman este puruṣa que está nas direções. Ajātaśatru disse: Não fales comigo sobre isso. Eu o venero como o segundo, o inseparável (anapaga). Quem o venera assim tem um companheiro; a sua companhia não se separa dele.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Гаргья сказал: Я почитаю как брахман этого пуруша, который находится в направлениях. Аджаташатру сказал: Не говори со мной об этом. Я почитаю его как второго, неотделимого (anapaga). Кто так почитает его, обретает спутника; его свита не отделяется от него.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "迦尔格耶说：我把处于诸方向中的这位补卢沙当作梵来崇拜。阿阇世王说：不要跟我谈论这件事。我把他当作第二者、不可分离者（anapaga）来崇拜。如此崇拜他的人便有了伴侣；他的随从不会离他而去。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "ガールギャは言った：諸方角にいるこのプルシャを、私はブラフマンとして崇拝する。アジャータシャトルは言った：これについて私に話すな。私はこれを第二のもの、離れることのないもの（anapaga）として崇拝する。このように崇拝する者には伴侶があり、その一団は彼から離れない。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "قال غارغya: أعبد بوصفه براهمان هذا البورُشا الذي في الجهات. قال أجاتشاترو: لا تكلمني في هذا. أنا أعبده بوصفه الثاني الذي لا يفارق (anapaga). من يعبده هكذا يكون له رفيق؛ ولا تنقطع جماعته عنه.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Gārgya berkata: Aku memuja sebagai brahman puruṣa yang ada di segala arah ini. Ajātaśatru berkata: Jangan bicara kepadaku tentang ini. Aku memujanya sebagai yang kedua, yang tak terpisahkan (anapaga). Siapa yang memujanya demikian memiliki teman; rombongannya tidak terpisah darinya.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "คารคยะกล่าวว่า ข้าบูชาบุรุษผู้อยู่ในทิศทั้งหลายนี้ว่าเป็นพรหมัน อชาตศัตรุกล่าวว่า อย่ากล่าวกับข้าเรื่องนี้ ข้าบูชาพระองค์ในฐานะผู้ที่สองซึ่งไม่อาจแยกจากกันได้ (อนปคะ) ผู้ใดบูชาพระองค์เช่นนี้ ย่อมกลายเป็นผู้มีคู่เคียง และหมู่คณะของผู้นั้นย่อมไม่ถูกตัดขาดจากตน",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “बृहदारण्यक उपनिषद् 2p” (revision 308061)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%83%E0%A4%B9%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95_%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D_2p&oldid=308061"
  },
  "topics": [
    "brahman",
    "direction",
    "companionship",
    "meditation"
  ],
  "citation": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 2.1.11. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.2.1.11/"
}