{ "id": "upanishads/brihadaranyaka.4.5.15", "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.4.5.15/", "work": { "key": "upanishads", "title": "Upaniṣads" }, "ref": "brihadaranyaka.4.5.15", "speaker": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad · Yājñavalkya to Maitreyī", "sanskrit": { "text": "यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं पश्यति, तदितर इतरं जिघ्रति, तदितर इतरं रसयते, तदितर इतरमभिवदति, तदितर इतरं शृणोति, तदितर इतरं मनुते. तदितर इतरं स्पृशति, तदितर इतरं विजानाति ।\nयत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं पश्येत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं रसयेत्तत्केन कमभिवदेत्तत्केन कं शृणुयात्तत्केन कं मन्वीत तत्केन कं स्पृशेत्तत्केन कं विजानीयात् ।\nयेनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् ।\nस एष नेति नेत्यात्मा ।\nअगृह्यो न हि गृह्यते ।\nअशीर्यो न हि शीर्यते ।\nअसङ्गो न हि सज्यते ।\nअसितो न व्यथते न रिष्यति ।\nविज्ञातारमरे केन विजानीयादित्युक्तानुशासनासि मैत्रेयि ।\nएतावदरे खल्वमृतत्वमिति होक्त्वा याज्ञवल्क्यो विजहार ॥ ४.५.१५ ॥", "script": "Deva", "accented": false }, "transliteration": { "text": "yatra hi dvaitamiva bhavati taditara itaraṃ paśyati, taditara itaraṃ jighrati, taditara itaraṃ rasayate, taditara itaramabhivadati, taditara itaraṃ śṛṇoti, taditara itaraṃ manute. taditara itaraṃ spṛśati, taditara itaraṃ vijānāti |\nyatra tvasya sarvamātmaivābhūttatkena kaṃ paśyettatkena kaṃ jighrettatkena kaṃ rasayettatkena kamabhivadettatkena kaṃ śṛṇuyāttatkena kaṃ manvīta tatkena kaṃ spṛśettatkena kaṃ vijānīyāt |\nyenedaṃ sarvaṃ vijānāti taṃ kena vijānīyāt |\nsa eṣa neti netyātmā |\nagṛhyo na hi gṛhyate |\naśīryo na hi śīryate |\nasaṅgo na hi sajyate |\nasito na vyathate na riṣyati |\nvijñātāramare kena vijānīyādityuktānuśāsanāsi maitreyi |\netāvadare khalvamṛtatvamiti hoktvā yājñavalkyo vijahāra || 4.5.15 ||", "scheme": "IAST" }, "words": [ { "word": "yatra", "meaning": "when", "lang": "en" }, { "word": "hi", "meaning": "indeed", "lang": "en" }, { "word": "dvaitam", "meaning": "duality", "lang": "en" }, { "word": "iva", "meaning": "as if", "lang": "en" }, { "word": "bhavati", "meaning": "there is", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "itaraḥ", "meaning": "one (other)", "lang": "en" }, { "word": "itaram", "meaning": "another (other)", "lang": "en" }, { "word": "paśyati", "meaning": "sees", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "itaraḥ", "meaning": "one (other)", "lang": "en" }, { "word": "itaram", "meaning": "another", "lang": "en" }, { "word": "jighrati", "meaning": "smells", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "itaraḥ", "meaning": "one", "lang": "en" }, { "word": "itaram", "meaning": "another", "lang": "en" }, { "word": "rasayate", "meaning": "tastes", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "itaraḥ", "meaning": "one", "lang": "en" }, { "word": "itaram", "meaning": "another", "lang": "en" }, { "word": "abhivadati", "meaning": "speaks to", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "itaraḥ", "meaning": "one", "lang": "en" }, { "word": "itaram", "meaning": "another", "lang": "en" }, { "word": "śṛṇoti", "meaning": "hears", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "itaraḥ", "meaning": "one", "lang": "en" }, { "word": "itaram", "meaning": "another", "lang": "en" }, { "word": "manute", "meaning": "thinks of", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "itaraḥ", "meaning": "one", "lang": "en" }, { "word": "itaram", "meaning": "another", "lang": "en" }, { "word": "spṛśati", "meaning": "touches", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "itaraḥ", "meaning": "one", "lang": "en" }, { "word": "itaram", "meaning": "another", "lang": "en" }, { "word": "vijānāti", "meaning": "knows", "lang": "en" }, { "word": "yatra", "meaning": "when", "lang": "en" }, { "word": "tu", "meaning": "but", "lang": "en" }, { "word": "asya", "meaning": "his", "lang": "en" }, { "word": "sarvam", "meaning": "all", "lang": "en" }, { "word": "ātmā", "meaning": "the self", "lang": "en" }, { "word": "eva", "meaning": "alone", "lang": "en" }, { "word": "abhūt", "meaning": "has become", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "kam", "meaning": "whom", "lang": "en" }, { "word": "paśyet", "meaning": "would see", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "kam", "meaning": "whom", "lang": "en" }, { "word": "jighret", "meaning": "would smell", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "kam", "meaning": "whom", "lang": "en" }, { "word": "rasayet", "meaning": "would taste", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "kam", "meaning": "whom", "lang": "en" }, { "word": "abhivadet", "meaning": "would speak to", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "kam", "meaning": "whom", "lang": "en" }, { "word": "śṛṇuyāt", "meaning": "would hear", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "kam", "meaning": "whom", "lang": "en" }, { "word": "manvīta", "meaning": "would think of", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "kam", "meaning": "whom", "lang": "en" }, { "word": "spṛśet", "meaning": "would touch", "lang": "en" }, { "word": "tat", "meaning": "then", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "kam", "meaning": "whom", "lang": "en" }, { "word": "vijānīyāt", "meaning": "would know", "lang": "en" }, { "word": "yena", "meaning": "by which", "lang": "en" }, { "word": "idam", "meaning": "this", "lang": "en" }, { "word": "sarvam", "meaning": "all", "lang": "en" }, { "word": "vijānāti", "meaning": "knows", "lang": "en" }, { "word": "tam", "meaning": "that", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "vijānīyāt", "meaning": "could know", "lang": "en" }, { "word": "saḥ", "meaning": "he", "lang": "en" }, { "word": "eṣaḥ", "meaning": "this", "lang": "en" }, { "word": "neti-neti", "meaning": "not this, not this", "lang": "en" }, { "word": "ātmā", "meaning": "the self", "lang": "en" }, { "word": "agṛhyaḥ", "meaning": "ungraspable", "lang": "en" }, { "word": "na", "meaning": "not", "lang": "en" }, { "word": "hi", "meaning": "indeed", "lang": "en" }, { "word": "gṛhyate", "meaning": "is grasped", "lang": "en" }, { "word": "aśīryaḥ", "meaning": "indestructible", "lang": "en" }, { "word": "na", "meaning": "not", "lang": "en" }, { "word": "hi", "meaning": "indeed", "lang": "en" }, { "word": "śīryate", "meaning": "is destroyed", "lang": "en" }, { "word": "asaṅgaḥ", "meaning": "unattached", "lang": "en" }, { "word": "na", "meaning": "not", "lang": "en" }, { "word": "hi", "meaning": "indeed", "lang": "en" }, { "word": "sajyate", "meaning": "clings", "lang": "en" }, { "word": "asitaḥ", "meaning": "unbound", "lang": "en" }, { "word": "na", "meaning": "not", "lang": "en" }, { "word": "vyathate", "meaning": "suffers", "lang": "en" }, { "word": "na", "meaning": "nor", "lang": "en" }, { "word": "riṣyati", "meaning": "is harmed", "lang": "en" }, { "word": "vijñātāram", "meaning": "the knower", "lang": "en" }, { "word": "are", "meaning": "O", "lang": "en" }, { "word": "kena", "meaning": "by what", "lang": "en" }, { "word": "vijānīyāt", "meaning": "could one know", "lang": "en" }, { "word": "iti", "meaning": "thus", "lang": "en" }, { "word": "ukta", "meaning": "said", "lang": "en" }, { "word": "anuśāsanā", "meaning": "instruction", "lang": "en" }, { "word": "asi", "meaning": "you are", "lang": "en" }, { "word": "maitreyi", "meaning": "O Maitreyī", "lang": "en" }, { "word": "etāvat", "meaning": "this much", "lang": "en" }, { "word": "are", "meaning": "O", "lang": "en" }, { "word": "khalu", "meaning": "indeed", "lang": "en" }, { "word": "amṛtatvam", "meaning": "immortality", "lang": "en" }, { "word": "iti", "meaning": "thus", "lang": "en" }, { "word": "ha", "meaning": "indeed", "lang": "en" }, { "word": "uktvā", "meaning": "having said", "lang": "en" }, { "word": "yājñavalkyaḥ", "meaning": "Yājñavalkya", "lang": "en" }, { "word": "vijahāra", "meaning": "departed", "lang": "en" } ], "translations": [ { "lang": "hi", "text": "जहाँ द्वैत-सा होता है, वहाँ एक दूसरे को देखता है, एक दूसरे को सूँघता है, एक दूसरे का स्वाद लेता है, एक दूसरे से बोलता है, एक दूसरे को सुनता है, एक दूसरे का चिंतन करता है, एक दूसरे को छूता है, एक दूसरे को जानता है। किंतु जब इसके लिए सब कुछ आत्मा ही हो गया, तो किससे किसको देखे, किससे किसको सूँघे, किससे किसका स्वाद ले, किससे किससे बोले, किससे किसको सुने, किससे किसका चिंतन करे, किससे किसको छुए, किससे किसको जाने? जिससे यह सब जाना जाता है, उसे किससे जाना जाए? वह यह 'नेति नेति' आत्मा है। वह अग्राह्य है, क्योंकि वह ग्रहण नहीं किया जाता; वह अविनाशी है, क्योंकि वह नष्ट नहीं होता; वह असंग है, क्योंकि वह आसक्त नहीं होता; वह अबद्ध है, न व्यथित होता है, न हानि को प्राप्त होता है। हे मैत्रेयी, 'ज्ञाता को किससे जाना जाए' — यही उपदेश मैंने तुम्हें दिया है। इतना ही, हे प्रिये, अमरत्व है — ऐसा कहकर याज्ञवल्क्य चले गए।", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "ta", "text": "எங்கே இரண்டு போல் இருக்கிறதோ, அங்கே ஒருவர் மற்றவரைப் பார்க்கிறார், மற்றவரை முகர்கிறார், மற்றவரின் சுவையை அறிகிறார், மற்றவருடன் பேசுகிறார், மற்றவரைக் கேட்கிறார், மற்றவரை நினைக்கிறார், மற்றவரைத் தொடுகிறார், மற்றவரை அறிகிறார். ஆனால் அவருக்கு எல்லாமே ஆத்மாவாகி விட்டால், எதனால் எதைப் பார்ப்பது, எதனால் எதை முகர்வது, எதனால் எதை அறிவது? எதனால் இவை அனைத்தையும் அறிகிறானோ, அவனை எதனால் அறிவது? அவனே 'நேதி நேதி' என்னும் ஆத்மா. அவன் பற்றப்பட முடியாதவன்; அழிக்கப்பட முடியாதவன்; பற்றற்றவன்; கட்டுப்படாதவன், வருந்தாதவன், அழியாதவன். மைத்ரேயியே, 'அறிபவனை எதனால் அறிவது' என்பதே நான் உனக்குக் கொடுத்த உபதேசம். இவ்வளவே அழியாமை என்று கூறி யாஜ்ஞவல்க்யர் சென்றார்.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "te", "text": "ఎక్కడ ద్వైతంలా ఉంటుందో అక్కడ ఒకరు మరొకరిని చూస్తారు, మరొకరిని వాసన చూస్తారు, మరొకరి రుచి చూస్తారు, మరొకరితో మాట్లాడతారు, మరొకరిని వింటారు, మరొకరిని గురించి ఆలోచిస్తారు, మరొకరిని తాకుతారు, మరొకరిని తెలుసుకుంటారు. కానీ ఎవరికైతే అన్నీ ఆత్మయే అయిందో, అప్పుడు దేనితో దేనిని చూడాలి, దేనితో దేనిని వాసన చూడాలి, దేనితో ఎవరిని తెలుసుకోవాలి? దేనితో ఇవన్నీ తెలుసుకుంటారో, దానిని దేనితో తెలుసుకోవాలి? అతడే ఈ 'నేతి నేతి' ఆత్మ. అతడు గ్రహింపరానివాడు, నాశనం లేనివాడు, అసంగుడు, బంధం లేనివాడు, బాధపడనివాడు, నశించనివాడు. మైత్రేయీ, 'జ్ఞాతను దేనితో తెలుసుకోవాలి' అన్నదే నేను నీకు చేసిన ఉపదేశం. ఇంతే అమృతత్వం అని చెప్పి యాజ్ఞవల్క్యుడు వెళ్లిపోయాడు.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "kn", "text": "ಎಲ್ಲಿ ದ್ವೈತದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ವಾಸನೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ರುಚಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮವೇ ಆದಾಗ, ಯಾರಿಂದ ಯಾರನ್ನು ನೋಡಬೇಕು, ಯಾರಿಂದ ಯಾರನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಾರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನನ್ನು ಯಾರಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಅವನೇ ಈ 'ನೇತಿ ನೇತಿ' ಆತ್ಮ. ಅವನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದವನು, ನಾಶವಿಲ್ಲದವನು, ಅಸಂಗನು, ಬಂಧವಿಲ್ಲದವನು, ವ್ಯಥೆಪಡದವನು, ಕೆಡದವನು. ಮೈತ್ರೇಯಿ, 'ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು ಯಾರಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು' ಎಂಬುದೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶ. ಇಷ್ಟೇ ಅಮೃತತ್ವ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಹೊರಟುಹೋದರು.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "ml", "text": "എവിടെ ദ്വൈതം പോലെ തോന്നുന്നുവോ അവിടെ ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ കാണുന്നു, മറ്റൊരാളെ മണക്കുന്നു, മറ്റൊരാളുടെ രസം അറിയുന്നു, മറ്റൊരാളോട് സംസാരിക്കുന്നു, മറ്റൊരാളെ കേൾക്കുന്നു, മറ്റൊരാളെ ചിന്തിക്കുന്നു, മറ്റൊരാളെ സ്പർശിക്കുന്നു, മറ്റൊരാളെ അറിയുന്നു. എന്നാൽ ഇവന് എല്ലാം ആത്മാവായി മാറിയെങ്കിൽ, എന്തുകൊണ്ട് ആരെ കാണണം, എന്തുകൊണ്ട് ആരെ അറിയണം? ഇതെല്ലാം ആരാൽ അറിയപ്പെടുന്നുവോ അവനെ എന്തുകൊണ്ട് അറിയണം? അവനാണ് ഈ 'നേതി നേതി' ആത്മാവ്. അവൻ ഗ്രഹിക്കപ്പെടാത്തവൻ, നശിക്കാത്തവൻ, സംഗമില്ലാത്തവൻ, ബന്ധമില്ലാത്തവൻ, വേദനിക്കാത്തവൻ, ഹാനിയില്ലാത്തവൻ. മൈത്രേയീ, 'അറിയുന്നവനെ എന്തുകൊണ്ട് അറിയണം' എന്നതാണ് ഞാൻ നിനക്ക് നൽകിയ ഉപദേശം. ഇത്രമാത്രമേ അമൃതത്വം എന്നു പറഞ്ഞ് യാജ്ഞവൽക്യൻ പോയി.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "bn", "text": "যেখানে দ্বৈতের মতো হয়, সেখানে একজন অন্যজনকে দেখে, অন্যজনকে ঘ্রাণ নেয়, অন্যজনের স্বাদ নেয়, অন্যজনের সঙ্গে কথা বলে, অন্যজনকে শোনে, অন্যজনকে চিন্তা করে, অন্যজনকে স্পর্শ করে, অন্যজনকে জানে। কিন্তু যার কাছে সবকিছুই আত্মা হয়ে গেছে, তখন কী দিয়ে কাকে দেখবে, কী দিয়ে কাকে জানবে? যার দ্বারা এসব জানা যায়, তাকে কী দিয়ে জানা যাবে? তিনিই এই 'নেতি নেতি' আত্মা। তিনি অগ্রাহ্য, কারণ তিনি গৃহীত হন না; তিনি অবিনশ্বর, কারণ তিনি ক্ষয় পান না; তিনি অসঙ্গ, কারণ তিনি আসক্ত হন না; তিনি অবদ্ধ, তিনি ব্যথিত হন না, বিনষ্টও হন না। হে মৈত্রেয়ী, 'জ্ঞাতাকে কী দিয়ে জানা যাবে' — এই উপদেশই আমি তোমাকে দিলাম। এটুকুই অমৃতত্ব — এই বলে যাজ্ঞবল্ক্য প্রস্থান করলেন।", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "mr", "text": "जिथे द्वैतासारखे असते, तिथे एक दुसऱ्याला पाहतो, दुसऱ्याचा वास घेतो, दुसऱ्याची चव घेतो, दुसऱ्याशी बोलतो, दुसऱ्याला ऐकतो, दुसऱ्याचा विचार करतो, दुसऱ्याला स्पर्श करतो, दुसऱ्याला जाणतो. पण ज्याच्यासाठी सर्व काही आत्माच झाले, तेव्हा कशाने कोणाला पहावे, कशाने कोणाला जाणावे? ज्याच्याद्वारे हे सर्व जाणले जाते, त्याला कशाने जाणावे? तोच हा 'नेति नेति' आत्मा. तो अग्राह्य आहे, कारण त्याला ग्रहण करता येत नाही; तो अविनाशी आहे, कारण तो नष्ट होत नाही; तो असंग आहे, कारण तो आसक्त होत नाही; तो अबद्ध आहे, तो व्यथित होत नाही, नाशही पावत नाही. हे मैत्रेयी, 'ज्ञात्याला कशाने जाणावे' हाच उपदेश मी तुला दिला आहे. इतकेच अमरत्व आहे, असे म्हणून याज्ञवल्क्य निघून गेले.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "gu", "text": "જ્યાં દ્વૈત જેવું હોય છે, ત્યાં એક બીજાને જુએ છે, બીજાને સૂંઘે છે, બીજાનો સ્વાદ લે છે, બીજા સાથે બોલે છે, બીજાને સાંભળે છે, બીજાનો વિચાર કરે છે, બીજાને સ્પર્શે છે, બીજાને જાણે છે. પરંતુ જેના માટે બધું આત્મા જ થઈ ગયું, ત્યારે કોનાથી કોને જોવું, કોનાથી કોને જાણવું? જેનાથી આ બધું જણાય છે, તેને કોનાથી જાણવું? તે જ આ 'નેતિ નેતિ' આત્મા છે. તે અગ્રાહ્ય છે, અવિનાશી છે, અસંગ છે, અબદ્ધ છે, વ્યથિત થતો નથી, નાશ પામતો નથી. હે મૈત્રેયી, 'જ્ઞાતાને કોનાથી જાણવો' એ જ ઉપદેશ મેં તને આપ્યો. એટલું જ અમરત્વ છે, એમ કહી યાજ્ઞવલ્ક્ય ચાલ્યા ગયા.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "pa", "text": "ਜਿੱਥੇ ਦਵੈਤ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣੇ? ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਉਹ ਹੀ ਇਹ 'ਨੇਤਿ ਨੇਤਿ' ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਹੈ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਸੰਗ ਹੈ, ਅਬੱਧ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਈ, 'ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ' ਇਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਅਮਰਤਵ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਚਲੇ ਗਏ।", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "or", "text": "ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱୈତ ଭଳି ହୁଏ, ସେଠି ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଦେଖେ, ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଆଘ୍ରାଣ କରେ, ଅନ୍ୟଜଣର ସ୍ୱାଦ ନିଏ, ଅନ୍ୟଜଣ ସହ କଥା କହେ, ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଶୁଣେ, ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଅନ୍ୟଜଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଜାଣେ। କିନ୍ତୁ ଯାହା ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ଆତ୍ମା ହୋଇଗଲା, ତେବେ କାହା ଦ୍ୱାରା କାହାକୁ ଦେଖିବ, କାହା ଦ୍ୱାରା କାହାକୁ ଜାଣିବ? ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏ ସବୁ ଜଣାଯାଏ, ତାହାକୁ କାହା ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବ? ସେ ହିଁ ଏହି 'ନେତି ନେତି' ଆତ୍ମା। ସେ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, ଅସଙ୍ଗ, ଅବଦ୍ଧ, ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ମୈତ୍ରେୟୀ, 'ଜ୍ଞାତାକୁ କାହା ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବ' ଏହି ଉପଦେଶ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି। ଏତିକି ଅମୃତତ୍ୱ, ଏହା କହି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ।", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "ur", "text": "جہاں دوئی کی طرح ہوتا ہے، وہاں ایک دوسرے کو دیکھتا ہے، دوسرے کو سونگھتا ہے، دوسرے کا ذائقہ لیتا ہے، دوسرے سے بولتا ہے، دوسرے کو سنتا ہے، دوسرے کا خیال کرتا ہے، دوسرے کو چھوتا ہے، دوسرے کو جانتا ہے۔ لیکن جس کے لیے سب کچھ آتما ہی ہو گیا، تو کس سے کسے دیکھے، کس سے کسے جانے؟ جس سے یہ سب جانا جاتا ہے، اسے کس سے جانا جائے؟ وہی یہ 'نیتی نیتی' آتما ہے۔ وہ ناقابلِ گرفت ہے، کیونکہ وہ گرفت میں نہیں آتا؛ وہ لافانی ہے، کیونکہ وہ فنا نہیں ہوتا؛ وہ بے تعلق ہے، کیونکہ وہ کسی سے وابستہ نہیں ہوتا؛ وہ غیر مقید ہے، نہ دکھ اٹھاتا ہے، نہ نقصان پاتا ہے۔ اے مَیتریئی، 'جاننے والے کو کس سے جانا جائے' یہی تعلیم میں نے تمہیں دی ہے۔ بس اتنا ہی امرتوّ ہے، یہ کہہ کر یاجنیَوَلکیہ روانہ ہو گئے۔", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "en", "text": "Where there is, as it were, duality, one sees another, one smells another, one tastes another, one speaks to another, one hears another, one thinks of another, one touches another, one knows another. But when for him all has become the self alone, then by what should one see whom, by what should one smell whom, by what should one taste whom, by what should one speak to whom, by what should one hear whom, by what should one think of whom, by what should one touch whom, by what should one know whom? By what could one know that by which all this is known? He is this self, described as 'not this, not this.' He is ungraspable, for he is not grasped; he is indestructible, for he is not destroyed; he is unattached, for he does not cling; he is unbound, he does not suffer, he is not harmed. Maitreyī, 'By what could one know the knower?' — this is the instruction I have given you. This much, indeed, is immortality — having said this, Yājñavalkya departed.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "es", "text": "Donde hay, por así decir, dualidad, uno ve a otro, huele a otro, saborea a otro, habla con otro, escucha a otro, piensa en otro, toca a otro, conoce a otro. Pero cuando para él todo se ha vuelto solo el ātman, ¿con qué vería a quién, con qué olería a quién, con qué saborearía a quién, con qué hablaría a quién, con qué escucharía a quién, con qué pensaría en quién, con qué tocaría a quién, con qué conocería a quién? ¿Con qué podría conocerse aquello por lo que todo esto es conocido? Él es este ātman, descrito como 'no esto, no esto'. Es inaprehensible, pues no es aprehendido; es indestructible, pues no es destruido; es no apegado, pues no se aferra; es no atado, no sufre, no es dañado. Maitreyī, '¿Con qué podría conocerse al conocedor?' — esta es la enseñanza que te he dado. Solo esto es la inmortalidad, dijo Yājñavalkya, y partió.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "fr", "text": "Là où il y a, pour ainsi dire, dualité, l'un voit un autre, flaire un autre, goûte un autre, parle à un autre, entend un autre, pense à un autre, touche un autre, connaît un autre. Mais lorsque pour lui tout est devenu seulement l'ātman, par quoi verrait-il qui, par quoi flairerait-il qui, par quoi goûterait-il qui, par quoi parlerait-il à qui, par quoi entendrait-il qui, par quoi penserait-il à qui, par quoi toucherait-il qui, par quoi connaîtrait-il qui ? Par quoi pourrait-on connaître ce par quoi tout cela est connu ? Il est cet ātman, décrit comme « non pas ceci, non pas ceci ». Il est insaisissable, car il n'est pas saisi ; il est indestructible, car il n'est pas détruit ; il est non attaché, car il ne s'accroche pas ; il est non lié, il ne souffre pas, il n'est pas blessé. Maitreyī, « par quoi pourrait-on connaître le connaissant ? » — telle est l'instruction que je t'ai donnée. Cela seul est l'immortalité — ayant dit cela, Yājñavalkya s'en alla.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "de", "text": "Wo gleichsam Zweiheit ist, sieht der eine den anderen, riecht den anderen, schmeckt den anderen, spricht zum anderen, hört den anderen, denkt an den anderen, berührt den anderen, erkennt den anderen. Wenn aber für ihn alles nur das ātman geworden ist, womit sollte er wen sehen, womit wen riechen, womit wen schmecken, womit zu wem sprechen, womit wen hören, womit an wen denken, womit wen berühren, womit wen erkennen? Womit könnte man das erkennen, wodurch dies alles erkannt wird? Er ist dieses ātman, beschrieben als »nicht dieses, nicht dieses«. Er ist unfassbar, denn er wird nicht erfasst; er ist unvergänglich, denn er wird nicht zerstört; er ist ungebunden, denn er haftet nicht; er ist unbeschränkt, er leidet nicht, er wird nicht verletzt. Maitreyī, »Womit könnte man den Erkennenden erkennen?« — das ist die Belehrung, die ich dir gegeben habe. Nur dies ist Unsterblichkeit, sprach Yājñavalkya und ging fort.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "pt", "text": "Onde há, por assim dizer, dualidade, um vê o outro, cheira o outro, saboreia o outro, fala com o outro, ouve o outro, pensa no outro, toca o outro, conhece o outro. Mas quando para ele tudo se tornou apenas o ātman, com o quê veria a quem, com o quê cheiraria a quem, com o quê saborearia a quem, com o quê falaria a quem, com o quê ouviria a quem, com o quê pensaria em quem, com o quê tocaria a quem, com o quê conheceria a quem? Com o quê se poderia conhecer aquilo pelo qual tudo isto é conhecido? Ele é este ātman, descrito como 'não isto, não isto'. É inapreensível, pois não é apreendido; é indestrutível, pois não é destruído; é desapegado, pois não se prende; é não ligado, não sofre, não é ferido. Maitreyī, 'Com o quê se poderia conhecer o conhecedor?' — esta é a instrução que te dei. Apenas isto é a imortalidade — tendo dito isto, Yājñavalkya partiu.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "ru", "text": "Там, где как бы существует двойственность, один видит другого, обоняет другого, вкушает другого, говорит с другим, слышит другого, думает о другом, касается другого, познаёт другого. Но когда для него всё стало только атманом, то чем он увидит кого, чем обонит кого, чем вкусит кого, чем заговорит с кем, чем услышит кого, чем помыслит о ком, чем коснётся кого, чем познает кого? Чем можно познать то, чем познаётся всё это? Он есть этот атман, описываемый как «не это, не это». Он неуловим, ибо не схватывается; он неразрушим, ибо не разрушается; он не связан, ибо не привязывается; он не скован, не страдает, не повреждается. Майтреи, «чем можно познать познающего?» — вот наставление, которое я тебе дал. Только этого достаточно для бессмертия, — сказав это, Яджнявалкья удалился.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "zh", "text": "在仿佛有二元之处，一者看见另一者，嗅到另一者，品尝另一者，与另一者言语，听见另一者，思念另一者，触摸另一者，认识另一者。但当对他而言一切都只是自我（ātman）时，那他用什么去看谁，用什么去嗅谁，用什么去尝谁，用什么去与谁言语，用什么去听谁，用什么去思念谁，用什么去触摸谁，用什么去认识谁？那借以认识这一切者，又能用什么去认识？他就是这自我，被描述为“非此，非此”。他不可把握，因为他不被把握；他不可毁坏，因为他不被毁坏；他无所执著，因为他不附着；他无所缚，不受苦，不被伤害。弥多丽啊，“认识认识者，又用什么去认识？”——这便是我给你的教导。仅此便是不死，耶若那婆耳迦说完便离去了。", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "ja", "text": "二元のようなものがあるところでは、一方が他方を見、他方を嗅ぎ、他方を味わい、他方に語り、他方を聞き、他方を思い、他方に触れ、他方を知る。しかし彼にとってすべてがただ自我（ātman）となったとき、何によって誰を見るのか、何によって誰を嗅ぐのか、何によって誰を味わうのか、何によって誰に語るのか、何によって誰を聞くのか、何によって誰を思うのか、何によって誰に触れるのか、何によって誰を知るのか。それによってこのすべてが知られるものを、何によって知ることができようか。彼はこの自我であり、「ネーティ、ネーティ（これではない、これではない）」と説かれる。彼は把握されないゆえに把握できず、破壊されないゆえに不滅であり、執着しないゆえに無執着であり、束縛されず、苦しまず、傷つかない。マイトレーイーよ、「知る者を何によって知ることができようか」──これが私があなたに与えた教えである。これだけが不死である、と言ってヤージュニャヴァルキヤは去った。", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "ar", "text": "حيث تكون الثنائية كأنها موجودة، يرى المرء غيره، ويشمّ غيره، ويتذوّق غيره، ويكلّم غيره، ويسمع غيره، ويفكّر في غيره، ويلمس غيره، ويعرف غيره. أما حين يصير كل شيء عنده هو الأتمن وحده، فبماذا يرى من؟ وبماذا يشمّ من؟ وبماذا يتذوّق من؟ وبماذا يكلّم من؟ وبماذا يسمع من؟ وبماذا يفكّر في من؟ وبماذا يلمس من؟ وبماذا يعرف من؟ وبماذا يُعرف ذلك الذي به يُعرف هذا كله؟ إنه هذا الأتمن الموصوف بـ«ليس هذا، ليس هذا». هو غير مدرك لأنه لا يُدرَك، وهو لا يفنى لأنه لا يُهلك، وهو غير متعلّق لأنه لا يتشبّث، وهو غير مقيّد لا يتألم ولا يتضرر. يا مَيْتريي، «بماذا يُعرف العارف؟» هذا هو التعليم الذي أعطيتكِ إياه. هذا القدر وحده هو الخلود، هكذا قال ياجنّافالكيا ثم انصرف.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "id", "text": "Di tempat yang seakan ada dualitas, seseorang melihat yang lain, mencium yang lain, mengecap yang lain, berbicara kepada yang lain, mendengar yang lain, memikirkan yang lain, menyentuh yang lain, mengetahui yang lain. Namun ketika bagi dia segala sesuatu hanyalah ātman, maka dengan apa ia akan melihat siapa, dengan apa ia akan mencium siapa, dengan apa ia akan mengecap siapa, dengan apa ia akan berbicara kepada siapa, dengan apa ia akan mendengar siapa, dengan apa ia akan memikirkan siapa, dengan apa ia akan menyentuh siapa, dengan apa ia akan mengetahui siapa? Dengan apa orang dapat mengetahui Yang olehnya semua ini diketahui? Dia adalah ātman ini, yang digambarkan sebagai 'bukan ini, bukan ini'. Dia tidak dapat digenggam karena tidak tergenggam; dia tidak binasa karena tidak dihancurkan; dia tidak melekat karena tidak terikat; dia tidak terbelenggu, tidak menderita, tidak terluka. Maitreyī, 'Dengan apa orang dapat mengetahui yang mengetahui?' — inilah ajaran yang telah kuberikan kepadamu. Sebanyak inilah keabadian — setelah berkata demikian, Yājñavalkya pergi.", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" }, { "lang": "th", "text": "เมื่อมีสภาพเหมือนความเป็นสองอยู่ ผู้หนึ่งย่อมเห็นอีกผู้หนึ่ง ผู้หนึ่งย่อมดมกลิ่นอีกผู้หนึ่ง ผู้หนึ่งย่อมลิ้มรสอีกผู้หนึ่ง ผู้หนึ่งย่อมพูดกับอีกผู้หนึ่ง ผู้หนึ่งย่อมฟังอีกผู้หนึ่ง ผู้หนึ่งย่อมคิดถึงอีกผู้หนึ่ง ผู้หนึ่งย่อมสัมผัสอีกผู้หนึ่ง ผู้หนึ่งย่อมรู้อีกผู้หนึ่ง แต่เมื่อสำหรับผู้นั้น สรรพสิ่งกลายเป็นอาตมันเท่านั้น ก็จะใช้อะไรเห็นใคร ใช้อะไรดมกลิ่นใคร ใช้อะไรลิ้มรสใคร ใช้อะไรพูดกับใคร ใช้อะไรฟังใคร ใช้อะไรคิดถึงใคร ใช้อะไรสัมผัสใคร ใช้อะไรรู้ใคร ใช้อะไรจะรู้สิ่งที่ทำให้รู้ทั้งหมดนี้ได้ นั่นคืออาตมันนี้ ซึ่งกล่าวว่า ไม่ใช่นี่ ไม่ใช่นี่ ไม่อาจถือเอาได้ เพราะไม่มีการถือเอา ไม่อาจผุพังได้ เพราะไม่มีการผุพัง ไม่ติดยึด เพราะไม่มีการยึดติด ไม่ผูกพัน ไม่เป็นทุกข์ ไม่ถูกทำร้าย ดูก่อนไมเตรยี คำสอนที่เราให้แก่เธอนี้ คือ จะใช้อะไรรู้ผู้รู้ได้เล่า ยาชญวัลกยะกล่าวเพียงเท่านี้ว่า นี่แหละคืออมตภาพ แล้วก็จากไป", "translator": "Vedyatra working draft (AI)", "license": "CC BY-SA 4.0", "status": "machine", "statusLabel": "Machine draft" } ], "commentary": [], "source": { "edition": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “बृहदारण्यक उपनिषद् 4p” (revision 324841)", "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0", "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%83%E0%A4%B9%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95_%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D_4p&oldid=324841" }, "topics": [ "atman", "knowledge", "liberation" ], "citation": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 4.5.15. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.4.5.15/" }