{
  "id": "upanishads/brihadaranyaka.5.8.1",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.5.8.1/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "brihadaranyaka.5.8.1",
  "speaker": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad",
  "sanskrit": {
    "text": "वाचं धेनुमुपासीत ।\nतस्याश्चत्वारः स्तनाः ।\nस्वाहाकारो वषट्कारो हन्तकारः स्वधाकारः ।\nतस्यै द्वौ स्तनौ देवा उपजीवन्ति ।\nस्वाहाकारं च वषट्कारं च ।\nहन्तकारं मनुष्याः ।\nस्वधाकारं पितरः ।\nतस्याः प्राण ऋषभो मनो वत्सः ॥ ५.८.१ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "vācaṃ dhenumupāsīta |\ntasyāścatvāraḥ stanāḥ |\nsvāhākāro vaṣaṭkāro hantakāraḥ svadhākāraḥ |\ntasyai dvau stanau devā upajīvanti |\nsvāhākāraṃ ca vaṣaṭkāraṃ ca |\nhantakāraṃ manuṣyāḥ |\nsvadhākāraṃ pitaraḥ |\ntasyāḥ prāṇa ṛṣabho mano vatsaḥ || 5.8.1 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "vācam",
      "meaning": "speech",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dhenum",
      "meaning": "cow",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāsīta",
      "meaning": "one should meditate on",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasyāḥ",
      "meaning": "of her",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "catvāraḥ",
      "meaning": "four",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "stanāḥ",
      "meaning": "teats",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "svāhākāraḥ",
      "meaning": "the exclamation svāhā",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vaṣaṭkāraḥ",
      "meaning": "the exclamation vaṣaṭ",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hantakāraḥ",
      "meaning": "the exclamation hanta",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "svadhākāraḥ",
      "meaning": "the exclamation svadhā",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasyai",
      "meaning": "of her",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dvau",
      "meaning": "two",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "stanau",
      "meaning": "teats",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "devāḥ",
      "meaning": "gods",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upajīvanti",
      "meaning": "live on",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "svāhākāram",
      "meaning": "the exclamation svāhā",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vaṣaṭkāram",
      "meaning": "the exclamation vaṣaṭ",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hantakāram",
      "meaning": "the exclamation hanta",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manuṣyāḥ",
      "meaning": "humans",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "svadhākāram",
      "meaning": "the exclamation svadhā",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pitaraḥ",
      "meaning": "ancestors",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasyāḥ",
      "meaning": "of her",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prāṇaḥ",
      "meaning": "breath",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ṛṣabhaḥ",
      "meaning": "bull",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manaḥ",
      "meaning": "mind",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vatsaḥ",
      "meaning": "calf",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "वाणी रूपी गाय की उपासना करनी चाहिए। उसके चार स्तन हैं: स्वाहाकार, वषट्कार, हन्तकार और स्वधाकार। उसके दो स्तनों से देवता जीवित रहते हैं: स्वाहाकार और वषट्कार से। हन्तकार से मनुष्य, और स्वधाकार से पितर। उसका ऋषभ (बैल) प्राण है, और उसका बछड़ा मन है।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "வாக்கு எனும் பசுவை உபாசிக்க வேண்டும். அதற்கு நான்கு முலைகள்: ஸ்வாஹாகாரம், வஷட்காரம், ஹந்தகாரம், ஸ்வதாகாரம். அதன் இரண்டு முலைகளால் தேவர்கள் வாழ்கின்றனர்: ஸ்வாஹாகாரத்தாலும் வஷட்காரத்தாலும். ஹந்தகாரத்தால் மனிதர்கள், ஸ்வதாகாரத்தால் பித்ருக்கள். அதன் காளை பிராணன், அதன் கன்று மனம்.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "వాక్కు అనే ఆవును ఉపాసించాలి. దానికి నాలుగు చనుబాలు: స్వాహాకారం, వషట్కారం, హంతకారం, స్వధాకారం. దాని రెండు చనుబాలతో దేవతలు జీవిస్తారు: స్వాహాకారంతో, వషట్కారంతో. హంతకారంతో మనుషులు, స్వధాకారంతో పితరులు. దాని ఎద్దు ప్రాణం, దాని దూడ మనస్సు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ವಾಕ್ ಎಂಬ ಹಸುವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಕೆಚ್ಚಲುಗಳು: ಸ್ವಾಹಾಕಾರ, ವಷಟ್ಕಾರ, ಹಂತಕಾರ, ಸ್ವಧಾಕಾರ. ಅದರ ಎರಡು ಕೆಚ್ಚಲುಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ: ಸ್ವಾಹಾಕಾರ ಮತ್ತು ವಷಟ್ಕಾರದಿಂದ. ಹಂತಕಾರದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು, ಸ್ವಧಾಕಾರದಿಂದ ಪಿತೃಗಳು. ಅದರ ಗೂಳಿ ಪ್ರಾಣ, ಅದರ ಕರು ಮನಸ್ಸು.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "വാക്ക് എന്ന പശുവിനെ ഉപാസിക്കണം. അതിന് നാല് മുലകൾ: സ്വാഹാകാരം, വഷട്കാരം, ഹന്തകാരം, സ്വധാകാരം. അതിന്റെ രണ്ട് മുലകളാൽ ദേവന്മാർ ജീവിക്കുന്നു: സ്വാഹാകാരത്താലും വഷട്കാരത്താലും. ഹന്തകാരത്താൽ മനുഷ്യർ, സ്വധാകാരത്താൽ പിതൃക്കൾ. അതിന്റെ കാളയാണ് പ്രാണൻ, അതിന്റെ കിടാവാണ് മനസ്സ്.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "বাক্ রূপ গাভীর উপাসনা করা উচিত। তার চারটি স্তন: স্বাহাকার, বষট্কার, হন্তকার, স্বধাকার। তার দুই স্তনে দেবতারা জীবিকা নির্বাহ করেন: স্বাহাকার ও বষট্কারে। হন্তকারে মানুষ, স্বধাকারে পিতৃপুরুষেরা। তার ষাঁড় প্রাণ, তার বাছুর মন।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "वाणी रूप गाईची उपासना करावी. तिला चार स्तन आहेत: स्वाहाकार, वषट्कार, हन्तकार, स्वधाकार. तिच्या दोन स्तनांवर देव जगतात: स्वाहाकार आणि वषट्कार यांवर. हन्तकारावर मनुष्य, स्वधाकारावर पितर. तिचा वृषभ प्राण आहे आणि तिचे वासरू मन आहे.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "વાણી રૂપી ગાયની ઉપાસના કરવી. તેને ચાર સ્તન છે: સ્વાહાકાર, વષટ્કાર, હન્તકાર, સ્વધાકાર. તેના બે સ્તનથી દેવો જીવે છે: સ્વાહાકાર અને વષટ્કારથી. હન્તકારથી મનુષ્યો, સ્વધાકારથી પિતૃઓ. તેનો વૃષભ પ્રાણ છે, અને તેનું વાછરડું મન છે.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਵਾਕ ਰੂਪੀ ਗਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਥਣ ਹਨ: ਸਵਾਹਾਕਾਰ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ, ਹੰਤਕਾਰ, ਸਵਧਾਕਾਰ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਥਣਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ: ਸਵਾਹਾਕਾਰ ਅਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਨਾਲ। ਹੰਤਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ, ਸਵਧਾਕਾਰ ਨਾਲ ਪਿਤਰ। ਉਸ ਦਾ ਬਲਦ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੱਛਾ ਮਨ ਹੈ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ବାକ୍ ରୂପୀ ଗାଈଙ୍କ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ଚାରି ସ୍ତନ: ସ୍ଵାହାକାର, ବଷଟ୍କାର, ହନ୍ତକାର, ସ୍ଵଧାକାର। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ସ୍ତନରେ ଦେବତାମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି: ସ୍ଵାହାକାର ଓ ବଷଟ୍କାରରେ। ହନ୍ତକାରରେ ମନୁଷ୍ୟ, ସ୍ଵଧାକାରରେ ପିତୃଗଣ। ତାଙ୍କର ଷଣ୍ଢ ପ୍ରାଣ, ତାଙ୍କର ବାଛୁରୀ ମନ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "وَاک کی گائے کی عبادت کرنی چاہیے۔ اُس کے چار تھن ہیں: سواہاکار، وشَٹ کار، ہنت کار، سودھا کار۔ اُس کے دو تھنوں سے دیوتا زندہ رہتے ہیں: سواہاکار اور وشَٹ کار سے۔ ہنت کار سے انسان، سودھا کار سے پِتر۔ اُس کا بیل پران ہے، اور اُس کا بچھڑا من ہے۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "One should meditate on speech as a cow. She has four teats: the exclamation svāhā, the exclamation vaṣaṭ, the exclamation hanta, and the exclamation svadhā. Two of her teats the gods live on: svāhā and vaṣaṭ. Humans live on hanta, and the ancestors on svadhā. Her bull is breath, and her calf is mind.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Se debe meditar en el habla como una vaca. Tiene cuatro ubres: la exclamación svāhā, la exclamación vaṣaṭ, la exclamación hanta y la exclamación svadhā. De dos de sus ubres viven los dioses: svāhā y vaṣaṭ. Los humanos viven de hanta, y los antepasados de svadhā. Su toro es el aliento (prāṇa), y su ternero es la mente (manas).",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "On doit méditer sur la parole comme une vache. Elle a quatre trayons : l'exclamation svāhā, l'exclamation vaṣaṭ, l'exclamation hanta et l'exclamation svadhā. Des deux trayons, les dieux vivent : svāhā et vaṣaṭ. Les humains vivent de hanta, et les ancêtres de svadhā. Son taureau est le souffle (prāṇa), et son veau est l'esprit (manas).",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Man soll die Rede als Kuh verehren. Sie hat vier Zitzen: den Ausruf svāhā, den Ausruf vaṣaṭ, den Ausruf hanta und den Ausruf svadhā. Von zweien ihrer Zitzen leben die Götter: svāhā und vaṣaṭ. Die Menschen leben von hanta, die Ahnen von svadhā. Ihr Stier ist der Atem (prāṇa), und ihr Kalb ist der Geist (manas).",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Deve-se meditar na fala como uma vaca. Ela tem quatro tetas: a exclamação svāhā, a exclamação vaṣaṭ, a exclamação hanta e a exclamação svadhā. De duas de suas tetas vivem os deuses: svāhā e vaṣaṭ. Os humanos vivem de hanta, e os ancestrais de svadhā. Seu touro é o sopro (prāṇa), e seu bezerro é a mente (manas).",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Следует почитать речь как корову. У неё четыре соска: восклицание svāhā, восклицание vaṣaṭ, восклицание hanta и восклицание svadhā. Двумя её сосками питаются боги: svāhā и vaṣaṭ. Люди питаются hanta, а предки — svadhā. Её бык — дыхание (прāṇa), а её телёнок — ум (манас).",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "应当观想言语为一头母牛。她有四个乳头：'svāhā'之声、'vaṣaṭ'之声、'hanta'之声、'svadhā'之声。诸神依靠其中两个乳头生活：'svāhā'与'vaṣaṭ'。人类依靠'hanta'，祖先依靠'svadhā'。其公牛是气息（prāṇa），其小牛是心意（manas）。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "言葉を牝牛として念ずべきである。その乳房は四つある。スヴァーハー、ヴァシャト、ハンタ、スヴァダーの掛け声である。二つの乳房によって神々が生き、スヴァーハーとヴァシャトによって生きる。ハンタによって人間が、スヴァダーによって祖霊が生きる。その雄牛は息（プラーナ）であり、その子牛は心（マナス）である。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "ينبغي التأمل في الكلام بوصفه بقرة. لها أربعة أخلاف: صيحة سواها، وصيحة وشاط، وصيحة هنتا، وصيحة سودها. من خلفين منها يعيش الآلهة: سواها ووشاط. ويعيش البشر على هنتا، والأسلاف على سودها. ثورها النفس (براناه)، وعجلها العقل (مانس).",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Hendaknya merenungkan ucapan sebagai seekor sapi. Ia memiliki empat puting: seruan svāhā, seruan vaṣaṭ, seruan hanta, dan seruan svadhā. Dari dua putingnya para dewa hidup: svāhā dan vaṣaṭ. Manusia hidup dari hanta, dan para leluhur dari svadhā. Banteng baginya adalah napas (prāṇa), dan anak sapinya adalah pikiran (manas).",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "พึงเจริญอุปาสนาวาจาดุจโคนม นางมีนมสี่เต้า ได้แก่ คำอุทานสวาหา คำอุทานวษัฏ คำอุทานหันตะ และคำอุทานสวธา เทวดาดำรงชีพด้วยนมสองเต้า คือสวาหาและวษัฏ มนุษย์ดำรงชีพด้วยหันตะ และบรรพบุรุษดำรงชีพด้วยสวธา โคตัวผู้ของนางคือลมหายใจ และลูกโคของนางคือใจ",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “बृहदारण्यक उपनिषद् 5p” (revision 324627)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%83%E0%A4%B9%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95_%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D_5p&oldid=324627"
  },
  "topics": [
    "speech",
    "cow",
    "sacrifice"
  ],
  "citation": "Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 5.8.1. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.5.8.1/"
}