{
  "id": "upanishads/chandogya.1.3.3",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.1.3.3/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "chandogya.1.3.3",
  "speaker": "Chāndogya Upaniṣad",
  "sanskrit": {
    "text": "अथ खलु व्यानमेवोद्गीथमुपासीत यद्वै प्राणिति स प्राणो यदपानिति सोऽपानः । अथ यः प्राणापानयोः सन्धिः स व्यानो यो व्यानः सा वाक् । तस्मादप्राणन्ननपानन्वाचमभिव्याहरति ॥ १.३.३ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "atha khalu vyānamevodgīthamupāsīta yadvai prāṇiti sa prāṇo yadapāniti so'pānaḥ | atha yaḥ prāṇāpānayoḥ sandhiḥ sa vyāno yo vyānaḥ sā vāk | tasmādaprāṇannanapānanvācamabhivyāharati || 1.3.3 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "now",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "khalu",
      "meaning": "indeed, surely",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vyānam",
      "meaning": "the vyāna (diffused breath)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "only",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "udgītham",
      "meaning": "the udgītha",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāsīta",
      "meaning": "one should meditate upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yat",
      "meaning": "that which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vai",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prāṇiti",
      "meaning": "breathes forth",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prāṇaḥ",
      "meaning": "the prāṇa (outbreath, life breath)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yat",
      "meaning": "that which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "apāniti",
      "meaning": "breathes back",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "apānaḥ",
      "meaning": "the apāna (inbreath, downward breath)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "now",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prāṇa-apānayoḥ",
      "meaning": "of prāṇa and apāna",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sandhiḥ",
      "meaning": "junction, joining",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vyānaḥ",
      "meaning": "vyāna",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vyānaḥ",
      "meaning": "vyāna",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sā",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vāk",
      "meaning": "speech",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasmāt",
      "meaning": "therefore",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "a-prāṇan",
      "meaning": "without breathing out",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "an-apānan",
      "meaning": "without breathing in",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vācam",
      "meaning": "speech",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "abhivyāharati",
      "meaning": "utters",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "अब निश्चय ही व्यान को ही उद्गीथ मानकर उपासना करे। जो प्राणन करता है वह प्राण है, जो अपानन करता है वह अपान है। और जो प्राण और अपान का संधि-स्थान है, वह व्यान है; और जो व्यान है, वह वाक् है। इसलिए बिना प्राण छोड़े और बिना अपान लिए वाणी का उच्चारण करता है।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "இனி நிச்சயமாக வ்யானனையே உத்கீதமாக உபாசிக்க வேண்டும். எது மூச்சை வெளியிடுகிறதோ அது பிராணன்; எது மூச்சை உள்ளிழுக்கிறதோ அது அபானன். பிராணனுக்கும் அபானனுக்கும் உள்ள சந்திப்பே வ்யானன்; வ்யானனே வாக். ஆகவே மூச்சை வெளியிடாமலும் உள்ளிழுக்காமலும் வாக்கை உச்சரிக்கிறான்.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ఇక నిశ్చయంగా వ్యానాన్నే ఉద్గీథంగా ఉపాసించాలి. ఏది ప్రాణిస్తుందో అది ప్రాణం; ఏది అపానిస్తుందో అది అపానం. ప్రాణ అపానాల సంధి ఏదో అది వ్యానం; వ్యానమే వాక్కు. కాబట్టి ప్రాణం విడువకుండా, అపానం తీసుకోకుండా వాక్కును ఉచ్చరిస్తాడు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಈಗ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವ್ಯಾನವನ್ನೇ ಉದ್ಗೀಥವೆಂದು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ಯಾವುದು ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಬಿಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಪ್ರಾಣ; ಯಾವುದು ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅಪಾನ. ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನಗಳ ಸಂಧಿಯೇ ವ್ಯಾನ; ವ್ಯಾನವೇ ವಾಕ್. ಆದ್ದರಿಂದ ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಬಿಡದೆ ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಎಳೆಯದೆ ವಾಕ್ಕನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "ഇനി തീർച്ചയായും വ്യാനനെത്തന്നെ ഉദ്ഗീഥമായി ഉപാസിക്കണം. ശ്വാസം പുറത്തുവിടുന്നത് പ്രാണൻ; ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്കെടുക്കുന്നത് അപാനൻ. പ്രാണനും അപാനനും ചേരുന്ന സന്ധിയാണ് വ്യാനൻ; വ്യാനനാണ് വാക്ക്. അതിനാൽ ശ്വാസം പുറത്തുവിടാതെയും ഉള്ളിലേക്കെടുക്കാതെയും വാക്ക് ഉച്ചരിക്കുന്നു.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "এখন নিশ্চয়ই ব্যানকেই উদ্গীথ জেনে উপাসনা করবে। যা শ্বাস ছাড়ে তা প্রাণ; যা শ্বাস টানে তা অপান। প্রাণ ও অপানের যে সন্ধি তাই ব্যান; যা ব্যান তাই বাক্। সেজন্য শ্বাস না ছেড়ে ও শ্বাস না টেনে বাক্য উচ্চারণ করে।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "आता निश्चितपणे व्यानालाच उद्गीथ मानून उपासना करावी. जे श्वास सोडते ते प्राण; जे श्वास आत घेते ते अपान. प्राण आणि अपान यांचा जो संधी तोच व्यान; जो व्यान तीच वाणी. म्हणून श्वास न सोडता आणि न घेता वाणी उच्चारली जाते.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "હવે ખરેખર વ્યાનને જ ઉદ્ગીથ માનીને ઉપાસના કરવી. જે શ્વાસ બહાર કાઢે છે તે પ્રાણ; જે શ્વાસ અંદર લે છે તે અપાન. પ્રાણ અને અપાનનો જે સંધિ છે તે વ્યાન; જે વ્યાન છે તે વાક્. તેથી શ્વાસ બહાર કાઢ્યા વિના અને અંદર લીધા વિના વાણીનું ઉચ્ચારણ થાય છે.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਆਨ ਨੂੰ ਹੀ ਉਦਗੀਥ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ; ਜੋ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਪਾਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦਾ ਜੋ ਜੋੜ ਹੈ ਉਹ ਵਿਆਨ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਆਨ ਹੈ ਉਹ ਵਾਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਹ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਵਾਕ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ୟାନକୁ ହିଁ ଉଦ୍‌ଗୀଥ ଭାବି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଯାହା ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼େ ତାହା ପ୍ରାଣ; ଯାହା ଶ୍ୱାସ ଟାଣେ ତାହା ଅପାନ। ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନର ଯେଉଁ ସନ୍ଧି ତାହା ବ୍ୟାନ; ଯେ ବ୍ୟାନ ସେ ବାକ୍। ତେଣୁ ଶ୍ୱାସ ନ ଛାଡ଼ି ଓ ନ ଟାଣି ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "اب یقیناً ویان ہی کو اُدگیتھ سمجھ کر عبادت کرنی چاہیے۔ جو سانس باہر نکالتا ہے وہ پران ہے؛ جو سانس اندر کھینچتا ہے وہ اپان ہے۔ پران اور اپان کا جو اتصال ہے وہ ویان ہے؛ اور جو ویان ہے وہ واک (کلام) ہے۔ اس لیے سانس نکالے بغیر اور سانس اندر لیے بغیر کلام ادا کیا جاتا ہے۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Now, indeed, one should meditate upon vyāna (the diffused breath) as the udgītha. That which breathes forth is prāṇa; that which breathes back is apāna. The junction of prāṇa and apāna is vyāna, and what is vyāna is speech. Therefore one utters speech neither breathing out nor breathing in.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Ahora, en verdad, se debe meditar en el vyāna (el aliento difuso) como udgītha. Lo que exhala es prāṇa; lo que inhala es apāna. La unión de prāṇa y apāna es vyāna, y lo que es vyāna es el habla. Por eso se pronuncia el habla sin exhalar ni inhalar.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Maintenant, en vérité, il faut méditer sur le vyāna (le souffle diffus) comme udgītha. Ce qui expire est le prāṇa ; ce qui inspire est l'apāna. La jonction du prāṇa et de l'apāna est le vyāna, et ce qui est vyāna est la parole. C'est pourquoi on prononce la parole sans expirer ni inspirer.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Nun soll man wahrlich den vyāna (den verteilten Atem) als udgītha verehren. Was ausatmet, ist prāṇa; was einatmet, ist apāna. Die Verbindung von prāṇa und apāna ist vyāna, und was vyāna ist, ist die Rede. Darum spricht man die Rede weder beim Ausatmen noch beim Einatmen.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Agora, de fato, deve-se meditar no vyāna (o alento difuso) como udgītha. O que expira é o prāṇa; o que inspira é o apāna. A junção de prāṇa e apāna é o vyāna, e o que é vyāna é a fala. Por isso se profere a fala sem expirar nem inspirar.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Теперь же следует созерцать вьяну (распределённое дыхание) как удгītху. То, что выдыхает, есть прана; то, что вдыхает, есть апана. Соединение праны и аpаны есть вьяна, а вьяна есть речь. Поэтому речь произносится, не выдыхая и не вдыхая.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "现在，应当把vyāna（遍布之气）观想为优迦陀。使气息呼出者为prāṇa（生气）；使气息吸入者为apāna（下行气）。prāṇa与apāna的交汇处即是vyāna，而vyāna即是言语。因此人在既不呼气也不吸气时发出言语。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "さて、まさにヴィャーナ（遍在する気息）をウドギータとして観想すべきである。息を吐き出すものはプラーナ、息を吸い込むものはアパーナである。プラーナとアパーナの結合点がヴィャーナであり、そのヴィャーナがすなわち言葉である。ゆえに、息を吐くことも吸うこともなく言葉を発するのである。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "والآن، ينبغي حقًا التأمل في الفياندا (النَّفَس المنبسط) بوصفه الأوْدغيثا. ما يُخرج النَّفَس هو البرانا، وما يُعيده إلى الداخل هو الأبانا. ومجمع البرانا والأبانا هو الفياندا، والفياندا هو الكلام. ولذلك يُنطق بالكلام لا عند الزفير ولا عند الشهيق.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Sekarang, sesungguhnya hendaklah bermeditasi pada vyāna (napas yang tersebar) sebagai udgītha. Yang mengembuskan napas adalah prāṇa; yang menarik napas kembali adalah apāna. Pertemuan prāṇa dan apāna adalah vyāna, dan yang adalah vyāna itu adalah ucapan. Karena itu seseorang mengucapkan kata tanpa mengembuskan maupun menarik napas.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ต่อไปนี้ ควรเพ่งวยานะ (ลมที่แผ่ไปทั่วกาย) ว่าเป็นอุทคีถะ สิ่งที่หายใจออกคือปราณะ สิ่งที่หายใจเข้าคืออปานะ จุดประสานของปราณะกับอปานะคือวยานะ และสิ่งที่เป็นวยานะคือวาจา เพราะเหตุนั้น ผู้ใดจึงกล่าววาจาโดยไม่หายใจออกและไม่หายใจเข้า",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः १” (revision 409248)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A7&oldid=409248"
  },
  "topics": [
    "vyana",
    "prana",
    "apana",
    "vac",
    "speech"
  ],
  "citation": "Chāndogya Upaniṣad 1.3.3. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.1.3.3/"
}