{
  "id": "upanishads/chandogya.3.18.2",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.3.18.2/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "chandogya.3.18.2",
  "speaker": "Chāndogya Upaniṣad",
  "sanskrit": {
    "text": "तदेतच्चतुष्पाद्ब्रह्म वाक्पादः प्राणः पादश्चक्षुः पादः श्रोत्रं पाद इत्यध्यात्ममथाधिदैवतमग्निः पादो वायुः पाद अदित्यः पादो दिशः पाद इत्युभयमेवादिष्टं भवत्यध्यात्मं चैवाधिदैवतं च ॥ ३.१८.२ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "tadetaccatuṣpādbrahma vākpādaḥ prāṇaḥ pādaścakṣuḥ pādaḥ śrotraṃ pāda ityadhyātmamathādhidaivatamagniḥ pādo vāyuḥ pāda adityaḥ pādo diśaḥ pāda ityubhayamevādiṣṭaṃ bhavatyadhyātmaṃ caivādhidaivataṃ ca || 3.18.2 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "tad",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etat",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "catuṣpād",
      "meaning": "four-footed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "brahma",
      "meaning": "brahman",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vāk-pādaḥ",
      "meaning": "speech is one foot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prāṇaḥ",
      "meaning": "breath",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pādaḥ",
      "meaning": "foot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "cakṣuḥ",
      "meaning": "eye",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pādaḥ",
      "meaning": "foot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śrotram",
      "meaning": "hearing, ear",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pādaḥ",
      "meaning": "foot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "adhyātmam",
      "meaning": "in relation to the self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "and then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "adhidaivatam",
      "meaning": "in relation to the deities",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "agniḥ",
      "meaning": "fire",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pādaḥ",
      "meaning": "foot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vāyuḥ",
      "meaning": "wind, air",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pādaḥ",
      "meaning": "foot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ādityaḥ",
      "meaning": "the sun",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pādaḥ",
      "meaning": "foot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "diśaḥ",
      "meaning": "the directions",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pādaḥ",
      "meaning": "foot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ubhayam",
      "meaning": "both",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ādiṣṭam",
      "meaning": "taught",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavati",
      "meaning": "is",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "adhyātmam",
      "meaning": "inward, in relation to the self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "adhidaivatam",
      "meaning": "outward, in relation to the deities",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "यह ब्रह्म चार पादों वाला है। वाणी उसका एक पाद है, प्राण पाद है, चक्षु पाद है, श्रोत्र पाद है — यह आध्यात्मिक दृष्टि से कहा गया है। और आधिदैवत दृष्टि से अग्नि पाद है, वायु पाद है, आदित्य पाद है, दिशाएँ पाद हैं। इस प्रकार दोनों ही, आध्यात्मिक और आधिदैवत, उपदिष्ट होते हैं।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "இது நான்கு பாதங்களை உடைய பிரம்மம். வாக் ஒரு பாதம், பிராணன் ஒரு பாதம், கண் ஒரு பாதம், செவி ஒரு பாதம் — இது ஆத்மீக நிலையில். அதிதைவ நிலையில் அக்னி ஒரு பாதம், வாயு ஒரு பாதம், ஆதித்யன் ஒரு பாதம், திசைகள் ஒரு பாதம். இவ்விரண்டும் உபதேசிக்கப்படுகின்றன.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ఇది నాలుగు పాదాలు గల బ్రహ్మము. వాక్కు ఒక పాదం, ప్రాణం ఒక పాదం, చక్షువు ఒక పాదం, శ్రోత్రం ఒక పాదం — ఇది ఆధ్యాత్మిక దృష్టి. అధిదైవ దృష్టిలో అగ్ని ఒక పాదం, వాయువు ఒక పాదం, ఆదిత్యుడు ఒక పాదం, దిశలు ఒక పాదం. ఈ రెండూ ఉపదేశించబడతాయి.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಇದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳುಳ್ಳ ಬ್ರಹ್ಮ. ವಾಕ್ಕು ಒಂದು ಪಾದ, ಪ್ರಾಣ ಒಂದು ಪಾದ, ಚಕ್ಷು ಒಂದು ಪಾದ, ಶ್ರೋತ್ರ ಒಂದು ಪಾದ — ಇದು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ. ಅಧಿದೈವ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಒಂದು ಪಾದ, ವಾಯು ಒಂದು ಪಾದ, ಆದಿತ್ಯ ಒಂದು ಪಾದ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಒಂದು ಪಾದ. ಈ ಎರಡೂ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "ഇത് നാല് പാദങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മമാണ്. വാക്ക് ഒരു പാദം, പ്രാണൻ ഒരു പാദം, ചക്ഷുസ് ഒരു പാദം, ശ്രോത്രം ഒരു പാദം — ഇത് അധ്യാത്മ ദൃഷ്ടി. അധിദൈവ ദൃഷ്ടിയിൽ അഗ്നി ഒരു പാദം, വായു ഒരു പാദം, ആദിത്യൻ ഒരു പാദം, ദിശകൾ ഒരു പാദം. ഈ രണ്ടും ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "এটি চার পাদবিশিষ্ট ব্রহ্ম। বাক্ এক পাদ, প্রাণ এক পাদ, চক্ষু এক পাদ, শ্রোত্র এক পাদ — এটি আধ্যাত্মিক দৃষ্টি। আধিদৈবিক দৃষ্টিতে অগ্নি এক পাদ, বায়ু এক পাদ, আদিত্য এক পাদ, দিকসমূহ এক পাদ। উভয়ই উপদিষ্ট হয়।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "हे चार पादांचे ब्रह्म आहे. वाणी हा एक पाद, प्राण हा एक पाद, चक्षू हा एक पाद, श्रोत्र हा एक पाद — हे अध्यात्मदृष्टीने. अधिदैवत दृष्टीने अग्नी हा एक पाद, वायू हा एक पाद, आदित्य हा एक पाद, दिशा हा एक पाद. ही दोन्ही उपदेशिली जातात.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "આ ચાર પાદવાળું બ્રહ્મ છે. વાણી એક પાદ, પ્રાણ એક પાદ, ચક્ષુ એક પાદ, શ્રોત્ર એક પાદ — આ અધ્યાત્મ દૃષ્ટિએ. અધિદૈવત દૃષ્ટિએ અગ્નિ એક પાદ, વાયુ એક પાદ, આદિત્ય એક પાદ, દિશાઓ એક પાદ. આ બંને ઉપદેશાય છે.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਇਹ ਚਾਰ ਪਾਦਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਵਾਕ ਇੱਕ ਪਾਦ, ਪ੍ਰਾਣ ਇੱਕ ਪਾਦ, ਚਕਸ਼ੂ ਇੱਕ ਪਾਦ, ਸ਼੍ਰੋਤਰ ਇੱਕ ਪਾਦ — ਇਹ ਅਧਿਆਤਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ। ਅਧਿਦੈਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਇੱਕ ਪਾਦ, ਵਾਯੂ ਇੱਕ ਪਾਦ, ਆਦਿੱਤ ਇੱਕ ਪਾਦ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਪਾਦ। ਦੋਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ଏହା ଚାରି ପାଦବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମ। ବାକ୍ ଏକ ପାଦ, ପ୍ରାଣ ଏକ ପାଦ, ଚକ୍ଷୁ ଏକ ପାଦ, ଶ୍ରୋତ୍ର ଏକ ପାଦ — ଏହା ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ। ଅଧିଦୈବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଗ୍ନି ଏକ ପାଦ, ବାୟୁ ଏକ ପାଦ, ଆଦିତ୍ୟ ଏକ ପାଦ, ଦିଗସମୂହ ଏକ ପାଦ। ଉଭୟ ଉପଦିଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "یہ چار پاؤں والا برہمن ہے۔ کلام ایک پاؤں ہے، پران ایک پاؤں ہے، آنکھ ایک پاؤں ہے، سماعت ایک پاؤں ہے — یہ اندرونی (ادھیاتم) نقطۂ نظر سے ہے۔ اور بیرونی (ادھی دیوت) نقطۂ نظر سے اگنی ایک پاؤں ہے، وایو ایک پاؤں ہے، آدتیہ ایک پاؤں ہے، سمتیں ایک پاؤں ہیں۔ یہ دونوں سکھائے گئے ہیں۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "This brahman has four quarters. Speech is one quarter, breath is a quarter, sight is a quarter, hearing is a quarter — this is taught in relation to the self (adhyātman). And in relation to the deities (adhidaivata): fire is a quarter, wind is a quarter, the sun is a quarter, the directions are a quarter. Both are taught.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Este brahman tiene cuatro cuartos. El habla es un cuarto, el aliento (prāṇa) es un cuarto, la vista es un cuarto, el oído es un cuarto — esto se enseña en relación con el sí mismo (adhyātman). Y en relación con las deidades (adhidaivata): el fuego es un cuarto, el viento es un cuarto, el sol es un cuarto, las direcciones son un cuarto. Ambas cosas se enseñan.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Ce brahman a quatre quarts. La parole est un quart, le souffle (prāṇa) est un quart, la vue est un quart, l'ouïe est un quart — ceci est enseigné par rapport au soi (adhyātman). Et par rapport aux divinités (adhidaivata) : le feu est un quart, le vent est un quart, le soleil est un quart, les directions sont un quart. Les deux sont enseignés.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Dieses brahman hat vier Viertel. Die Rede ist ein Viertel, der Atem (prāṇa) ist ein Viertel, das Sehen ist ein Viertel, das Hören ist ein Viertel — dies wird im Hinblick auf das Selbst (adhyātman) gelehrt. Und im Hinblick auf die Gottheiten (adhidaivata): das Feuer ist ein Viertel, der Wind ist ein Viertel, die Sonne ist ein Viertel, die Richtungen sind ein Viertel. Beides wird gelehrt.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Este brahman tem quatro quartos. A fala é um quarto, o sopro (prāṇa) é um quarto, a visão é um quarto, a audição é um quarto — isto é ensinado em relação ao eu (adhyātman). E em relação às divindades (adhidaivata): o fogo é um quarto, o vento é um quarto, o sol é um quarto, as direções são um quarto. Ambos são ensinados.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Это брахман с четырьмя частями. Речь — одна часть, дыхание (prāṇa) — часть, зрение — часть, слух — часть; это учение относительно себя (adhyātman). А относительно божеств (adhidaivata): огонь — часть, ветер — часть, солнце — часть, стороны света — часть. Оба учения передаются.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "此梵有四分。言语是一分，气息（prāṇa）是一分，眼是一分，耳是一分——这是就内在自我（adhyātman）而言所教示的。就外在神祇（adhidaivata）而言：火是一分，风是一分，太阳是一分，方位是一分。两者都被教示。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "このブラフマンには四つの足がある。言葉が一つの足、プラーナ（気息）が一つの足、視覚が一つの足、聴覚が一つの足である——これは内なる自己（adhyātman）に関して説かれる。そして神々（adhidaivata）に関して：火が一つの足、風が一つの足、太陽が一つの足、方角が一つの足である。両方とも説かれる。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "هذا البراهمن له أربعة أرباع. الكلام ربع، والنَّفَس (prāṇa) ربع، والبصر ربع، والسمع ربع — وهذا يُعلَّم بالنسبة إلى الذات (adhyātman). وبالنسبة إلى الآلهة (adhidaivata): النار ربع، والريح ربع، والشمس ربع، والجهات ربع. وكلاهما يُعلَّم.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Brahman ini memiliki empat bagian. Ucapan adalah satu bagian, prāṇa (napas) adalah satu bagian, penglihatan adalah satu bagian, pendengaran adalah satu bagian — ini diajarkan dalam kaitan dengan diri (adhyātman). Dan dalam kaitan dengan para dewa (adhidaivata): api adalah satu bagian, angin adalah satu bagian, matahari adalah satu bagian, arah-arah adalah satu bagian. Keduanya diajarkan.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "พรหมันนี้มีสี่ส่วน คือวาจาเป็นส่วนหนึ่ง ลมหายใจเป็นส่วนหนึ่ง การเห็นเป็นส่วนหนึ่ง การได้ยินเป็นส่วนหนึ่ง นี่เป็นคำสอนทางอาตมัน และทางเทวะนั้น ไฟเป็นส่วนหนึ่ง ลมเป็นส่วนหนึ่ง พระอาทิตย์เป็นส่วนหนึ่ง ทิศทั้งหลายเป็นส่วนหนึ่ง ทั้งสองอย่างได้รับการสั่งสอนแล้ว",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः ३” (revision 369805)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A9&oldid=369805"
  },
  "topics": [
    "brahman",
    "four-quarters",
    "meditation",
    "speech",
    "breath"
  ],
  "citation": "Chāndogya Upaniṣad 3.18.2. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.3.18.2/"
}