{
  "id": "upanishads/chandogya.5.1.9",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.5.1.9/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "chandogya.5.1.9",
  "speaker": "Chāndogya Upaniṣad",
  "sanskrit": {
    "text": "चक्षुर्होच्चक्राम तत्संवत्सरं प्रोष्य पर्येत्योवाच कथमशकतर्ते मज्जीवितुमिति यथान्धा अपश्यन्तः प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा शृण्वन्तः श्रोत्रेण ध्यायन्तो मनसैवमिति प्रविवेश ह चक्षुः ॥ ५.१.९ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "cakṣurhoccakrāma tatsaṃvatsaraṃ proṣya paryetyovāca kathamaśakatarte majjīvitumiti yathāndhā apaśyantaḥ prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā śṛṇvantaḥ śrotreṇa dhyāyanto manasaivamiti praviveśa ha cakṣuḥ || 5.1.9 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "cakṣuḥ",
      "meaning": "the eye",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uccakrāma",
      "meaning": "departed upward",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saṃvatsaram",
      "meaning": "for a year",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "proṣya",
      "meaning": "having been away",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paryetya",
      "meaning": "having gone around",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "katham",
      "meaning": "how",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aśakata",
      "meaning": "was able",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "te",
      "meaning": "you",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mat",
      "meaning": "without me",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jīvitum",
      "meaning": "to live",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yathā",
      "meaning": "as",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "andhāḥ",
      "meaning": "blind people",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "apaśyantaḥ",
      "meaning": "not seeing",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prāṇantaḥ",
      "meaning": "breathing",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prāṇena",
      "meaning": "by the breath",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vadantaḥ",
      "meaning": "speaking",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vācā",
      "meaning": "by speech",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śṛṇvantaḥ",
      "meaning": "hearing",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śrotreṇa",
      "meaning": "by the ear",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dhyāyantaḥ",
      "meaning": "thinking",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manasā",
      "meaning": "by the mind",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "so",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "praviveśa",
      "meaning": "entered",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "cakṣuḥ",
      "meaning": "the eye",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "आँख ऊपर को निकल गई। एक वर्ष बाहर रहकर, घूमकर उसने कहा, \"मेरे बिना तुम कैसे जीवित रह सके?\" जैसे अंधे लोग देखते न हुए, प्राण से साँस लेते हुए, वाणी से बोलते हुए, कान से सुनते हुए, मन से ही सोचते हुए (जीते हैं), वैसे ही कहकर आँख फिर भीतर प्रवेश कर गई।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "கண் மேலேறிச் சென்றது. ஓராண்டு வெளியே இருந்து சுற்றித் திரும்பி அது கூறியது: \"நான் இல்லாமல் நீங்கள் எவ்வாறு வாழ முடிந்தது?\" குருடர்கள் பார்க்காமல், பிராணனால் மூச்சுவிட்டு, வாக்கால் பேசி, செவியால் கேட்டு, மனத்தாலேயே சிந்தித்து வாழ்வது போல் என்று சொல்லி, கண் மீண்டும் உள்ளே நுழைந்தது.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "కన్ను పైకి వెళ్లిపోయింది. ఒక సంవత్సరం బయట ఉండి, తిరిగి వచ్చి అది అన్నది: \"నేను లేకుండా మీరు ఎలా జీవించగలిగారు?\" గుడ్డివారు చూడకుండా, ప్రాణంతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, వాక్కుతో మాట్లాడుతూ, చెవితో వింటూ, మనస్సుతోనే ఆలోచిస్తూ జీవించినట్లుగా అని చెప్పి, కన్ను తిరిగి లోపలికి ప్రవేశించింది.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಕಣ್ಣು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಹೊರಗಿದ್ದು ಸುತ್ತಿ ಬಂದು ಅದು ಹೇಳಿತು: \"ನಾನಿಲ್ಲದೆ ನೀವು ಹೇಗೆ ಬದುಕಲು ಶಕ್ತರಾದಿರಿ?\" ಕುರುಡರು ನೋಡದೆ, ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಉಸಿರಾಡಿ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿ, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳಿ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಬದುಕುವಂತೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಕಣ್ಣು ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "കണ്ണ് മുകളിലേക്ക് പോയി. ഒരു സംവത്സരം പുറത്തുനിന്ന് ചുറ്റിസഞ്ചരിച്ച് തിരികെ വന്ന് അത് പറഞ്ഞു: \"ഞാനില്ലാതെ നിങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെ ജീവിക്കാനായി?\" കാഴ്ചയില്ലാത്തവർ കാണാതെ, പ്രാണനാൽ ശ്വസിച്ച്, വാക്കിനാൽ സംസാരിച്ച്, ചെവിയാൽ കേട്ട്, മനസ്സിനാൽ മാത്രം ചിന്തിച്ച് ജീവിക്കുന്നതുപോലെ എന്ന് പറഞ്ഞ്, കണ്ണ് വീണ്ടും ഉള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചു.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "চক্ষু ঊর্ধ্বে উৎক্রমণ করল। এক বছর বাইরে থেকে ঘুরে এসে সে বলল, \"আমাকে ছাড়া তোমরা কীভাবে বেঁচে থাকতে পারলে?\" অন্ধেরা যেমন না দেখে, প্রাণে নিঃশ্বাস নিয়ে, বাক্যে বলে, কানে শুনে, মনেই ধ্যান করে বাঁচে, সেইভাবে—এই বলে চক্ষু আবার প্রবেশ করল।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "डोळा वर वर गेला. एक वर्ष बाहेर राहून फिरून तो म्हणाला, \"माझ्याशिवाय तुम्ही कसे जगू शकलात?\" आंधळे जसे न पाहता, प्राणाने श्वास घेत, वाणीने बोलत, कानाने ऐकत, मनानेच विचार करत जगतात तसे, असे म्हणून डोळा पुन्हा आत शिरला.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "આંખ ઉપર ચાલી ગઈ. એક વર્ષ બહાર રહીને ફરીને તે બોલી: \"મારા વિના તમે કેવી રીતે જીવી શક્યા?\" આંધળા જેમ ન જોતાં, પ્રાણથી શ્વાસ લેતાં, વાણીથી બોલતાં, કાનથી સાંભળતાં, મનથી જ વિચારતાં જીવે છે તેમ, એમ કહીને આંખ ફરી અંદર પ્રવેશી.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਅੱਖ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, \"ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਅ ਸਕੇ?\" ਅੰਨ੍ਹੇ ਜਿਵੇਂ ਨਾ ਵੇਖਦੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਚਦੇ ਜੀਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅੱਖ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ଚକ୍ଷୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଚାଲିଗଲା। ଏକ ବର୍ଷ ବାହାରେ ରହି ଘୂରି ଆସି ତାହା କହିଲା, \"ମୋ ବିନା ତୁମେମାନେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିଲ?\" ଅନ୍ଧମାନେ ଯେପରି ନ ଦେଖି, ପ୍ରାଣରେ ନିଃଶ୍ୱାସ ନେଇ, ବାଣୀରେ କହି, କାନରେ ଶୁଣି, ମନରେ ହିଁ ଚିନ୍ତା କରି ବଞ୍ଚନ୍ତି, ସେପରି ଏହା କହି ଚକ୍ଷୁ ପୁଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "آنکھ اوپر کو نکل گئی۔ ایک سال باہر رہ کر، گھوم کر اس نے کہا، \"میرے بغیر تم کیسے جی سکے؟\" جیسے اندھے نہ دیکھتے ہوئے، پران سے سانس لیتے ہوئے، زبان سے بولتے ہوئے، کان سے سنتے ہوئے، صرف من سے سوچتے ہوئے جیتے ہیں، ویسے ہی کہہ کر آنکھ پھر اندر داخل ہو گئی۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "The eye departed upward. Having been away for a year and gone around, it said: \"How were you able to live without me?\" Like the blind, who live without seeing, breathing with prāṇa, speaking with speech, hearing with the ear, and thinking with the mind alone, saying this, the eye entered again.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "El ojo se marchó hacia arriba. Tras estar fuera un año y dar la vuelta, dijo: «¿Cómo pudisteis vivir sin mí?» Como los ciegos, que viven sin ver, respirando con prāṇa, hablando con la palabra, oyendo con el oído y pensando solo con la mente, diciendo esto, el ojo volvió a entrar.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "L'œil s'éleva vers le haut. Après être resté absent un an et avoir fait le tour, il dit : « Comment avez-vous pu vivre sans moi ? » Comme les aveugles qui vivent sans voir, respirant par le prāṇa, parlant par la parole, entendant par l'oreille, pensant par le seul esprit, disant cela, l'œil rentra de nouveau.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Das Auge ging nach oben fort. Nachdem es ein Jahr fort gewesen und umhergegangen war, sprach es: »Wie konntet ihr ohne mich leben?« Wie die Blinden, die nicht sehend leben, mit dem prāṇa atmend, mit der Rede sprechend, mit dem Ohr hörend, nur mit dem Geist denkend, so sprechend, trat das Auge wieder ein.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "O olho partiu para cima. Depois de estar ausente um ano e de ter dado a volta, disse: «Como conseguistes viver sem mim?» Como os cegos, que vivem sem ver, respirando com o prāṇa, falando com a fala, ouvindo com o ouvido, pensando apenas com a mente, dizendo isto, o olho entrou novamente.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Глаз поднялся вверх. Проведя год вдали и обойдя всё, он сказал: «Как вы смогли жить без меня?» Подобно слепым, которые живут, не видя, дыша прāṇой, говоря речью, слушая ухом, думая лишь умом, — сказав так, глаз вновь вошёл внутрь.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "眼睛向上离去。离开一年、四处游历之后，它说：“没有我，你们是怎样活下来的？”如同盲人不见而活，以气息呼吸，以语言说话，以耳朵听闻，仅以心意思考，如此说罢，眼睛又重新进入了身体。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "眼は上へと去っていった。一年の間外に出て巡り歩いてから、それは言った。「私がいなくて、どうやって生きていけたのか。」盲人が見ないまま、プラーナで息をし、言葉で語り、耳で聞き、心だけで思うように生きるのだ、と言って、眼は再び中に入った。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "خرجت العين إلى الأعلى. بعد أن غابت سنة وطافت، قالت: «كيف استطعتم أن تعيشوا بدوني؟» كما يعيش العميان، لا يبصرون، يتنفسون بالبرانا، يتكلمون بالكلام، يسمعون بالأذن، ويفكرون بالعقل وحده، قائلةً ذلك، دخلت العين من جديد.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Mata naik ke atas. Setelah pergi selama setahun dan berkeliling, ia berkata: \"Bagaimana kalian bisa hidup tanpa aku?\" Seperti orang buta yang hidup tanpa melihat, bernapas dengan prāṇa, berbicara dengan ucapan, mendengar dengan telinga, dan berpikir hanya dengan pikiran, setelah mengatakan demikian, mata itu masuk kembali.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ดวงตาได้จากไปขึ้นสู่เบื้องบน หลังจากไปอยู่หนึ่งปีแล้วกลับมาถามว่า \"เจ้าจะมีชีวิตอยู่โดยปราศจากข้าได้อย่างไร\" คนตาบอดที่ไม่เห็นแต่หายใจด้วยปราณ พูดด้วยวาจา ได้ยินด้วยหู และคิดด้วยใจเท่านั้น ฉันใด ดวงตาก็กล่าวดังนี้ แล้วเข้าไปอยู่ในร่างอีกครั้ง",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः ५” (revision 223617)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%AB&oldid=223617"
  },
  "topics": [
    "prana",
    "sense-organs",
    "vitality"
  ],
  "citation": "Chāndogya Upaniṣad 5.1.9. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.5.1.9/"
}