{
  "id": "upanishads/chandogya.6.16.1",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.6.16.1/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "chandogya.6.16.1",
  "speaker": "Chāndogya Upaniṣad · Uddālaka Āruṇi to Śvetaketu",
  "sanskrit": {
    "text": "पुरुषँ सोम्योत हस्तगृहीतमानयन्त्यपहार्षीत्स्तेयमकार्षीत्परशुमस्मै तपतेति स यदि तस्य कर्ता भवति तत एवानृतमात्मानं कुरुते सोऽनृताभिसन्धोऽनृतेनात्मानमन्तर्धाय परशुं तप्तं प्रतिगृह्णाति स दह्यतेऽथ हन्यते ॥ ६.१६.१ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "puruṣam̐ somyota hastagṛhītamānayantyapahārṣītsteyamakārṣītparaśumasmai tapateti sa yadi tasya kartā bhavati tata evānṛtamātmānaṃ kurute so'nṛtābhisandho'nṛtenātmānamantardhāya paraśuṃ taptaṃ pratigṛhṇāti sa dahyate'tha hanyate || 6.16.1 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "puruṣam",
      "meaning": "a man",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saumya",
      "meaning": "gentle one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uta",
      "meaning": "also, and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hasta-gṛhītam",
      "meaning": "held by the hand",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ānayanti",
      "meaning": "they bring",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "apahārṣīt",
      "meaning": "he has stolen",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "steyam",
      "meaning": "theft",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "akārṣīt",
      "meaning": "he has committed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paraśum",
      "meaning": "axe",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asmai",
      "meaning": "for him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tapata",
      "meaning": "heat it",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yadi",
      "meaning": "if",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasya",
      "meaning": "of him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kartā",
      "meaning": "doer",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavati",
      "meaning": "is",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tataḥ",
      "meaning": "then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anṛtam",
      "meaning": "falsehood",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātmānam",
      "meaning": "himself",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kurute",
      "meaning": "makes",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anṛta-abhisandhaḥ",
      "meaning": "one intent on falsehood",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anṛtena",
      "meaning": "by falsehood",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātmānam",
      "meaning": "himself",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "antardhāya",
      "meaning": "concealing",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paraśum",
      "meaning": "axe",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "taptam",
      "meaning": "heated",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pratigṛhṇāti",
      "meaning": "takes hold of",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dahyate",
      "meaning": "is burned",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hanyate",
      "meaning": "is killed",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "हे सौम्य, जब किसी पुरुष को हाथ पकड़कर लाया जाता है और कहा जाता है: इसने चोरी की है, चोरी की है, इसके लिए कुल्हाड़ी तपाओ। यदि वह वास्तव में अपराधी होता है, तो वह अपने आप को असत्य से ढक लेता है। असत्य का अभिप्राय रखने वाला वह अपने आप को असत्य से छिपाकर तपी हुई कुल्हाड़ी को पकड़ता है। वह जलता है, और फिर मारा जाता है।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "அன்பே, ஒரு மனிதனைக் கையைப் பிடித்து அழைத்து வந்து, \"இவன் திருடினான், திருட்டைச் செய்தான், இவனுக்காக கோடரியைக் காய்ச்சுங்கள்\" என்று சொல்லப்படுகிறது. அவன் உண்மையிலேயே குற்றவாளியானால், பொய்யினால் தன்னை மறைத்துக் கொள்கிறான். பொய்யை நோக்கமாகக் கொண்ட அவன், பொய்யால் தன்னை மறைத்து, காய்ந்த கோடரியைப் பிடிக்கிறான். அவன் எரிகிறான், பின்னர் கொல்லப்படுகிறான்.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ప్రియమైనవాడా, ఒక మనిషిని చేయి పట్టుకుని తీసుకువచ్చి, \"ఇతడు దొంగిలించాడు, దొంగతనం చేశాడు, ఇతనికి గొడ్డలిని కాల్చండి\" అంటారు. అతడు నిజంగా దోషి అయితే, అసత్యంతో తనను తాను కప్పుకుంటాడు. అసత్యాన్ని ఉద్దేశించినవాడు, అసత్యంతో తనను కప్పి, కాల్చిన గొడ్డలిని పట్టుకుంటాడు. అతడు కాలిపోతాడు, తరువాత చంపబడతాడు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಪ್ರಿಯನೇ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ತರಲಾಗಿ, \"ಇವನು ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಇವನಿಗೆ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಕಾಯಿಸಿರಿ\" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸುಳ್ಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದವನು, ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ, ಕಾಯಿಸಿದ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ, ಆಮೇಲೆ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "പ്രിയനേ, ഒരാളെ കൈപിടിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന് \"ഇവൻ മോഷ്ടിച്ചു, മോഷണം ചെയ്തു, ഇവനുവേണ്ടി മഴു ചൂടാക്കുക\" എന്നു പറയുന്നു. അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ കുറ്റവാളിയാണെങ്കിൽ, അസത്യം കൊണ്ട് സ്വയം മറച്ചുകളയുന്നു. അസത്യം ലക്ഷ്യമാക്കിയവൻ അസത്യത്താൽ സ്വയം മറച്ച് ചൂടായ മഴു പിടിക്കുന്നു. അവൻ പൊള്ളുന്നു, പിന്നെ കൊല്ലപ്പെടുന്നു.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "হে সৌম্য, কোনো পুরুষকে হাত ধরে এনে বলা হয়: এ চুরি করেছে, চুরি করেছে, এর জন্য কুঠার তপ্ত করো। সে যদি সত্যিই কর্তা হয়, তবে সে মিথ্যা দিয়ে নিজেকে আড়াল করে। মিথ্যার অভিসন্ধিতে থাকা সে মিথ্যা দ্বারা নিজেকে ঢেকে তপ্ত কুঠার ধরে। সে দগ্ধ হয়, তারপর নিহত হয়।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "प्रिय, एका माणसाला हाताला धरून आणून म्हटले जाते: याने चोरी केली, चोरी केली, याच्यासाठी कुऱ्हाड तापवा. तो खरोखर गुन्हेगार असेल तर तो असत्याने स्वतःला झाकतो. असत्याचा हेतू बाळगणारा, असत्याने स्वतःला लपवून, तापलेली कुऱ्हाड धरतो. तो होरपळतो, मग मारला जातो.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "સૌમ્ય, કોઈ માણસને હાથ પકડીને લાવવામાં આવે છે અને કહેવામાં આવે છે: આણે ચોરી કરી છે, ચોરી કરી છે, તેને માટે કુહાડી તપાવો. જો તે ખરેખર ગુનેગાર હોય, તો તે અસત્યથી પોતાને ઢાંકે છે. અસત્યનો ઇરાદો રાખનાર તે, અસત્યથી પોતાને છુપાવી, તપેલી કુહાડી પકડે છે. તે બળે છે, પછી માર્યો જાય છે.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਹੇ ਸੌਮਯ, ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਸਨੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਲਈ ਕੁਹਾੜਾ ਤਪਾਓ। ਜੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਝੂਠ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਝੂਠ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁਹਾੜਾ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ହେ ସୌମ୍ୟ, ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ହାତ ଧରି ଆଣି କୁହାଯାଏ: ଏ ଚୋରି କରିଛି, ଚୋରି କରିଛି, ଏହାପାଇଁ କୁରା ତପ୍ତ କର। ସେ ଯଦି ପ୍ରକୃତରେ କର୍ତ୍ତା ହୁଏ, ତେବେ ସେ ମିଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଆବୃତ କରେ। ମିଥ୍ୟା ଅଭିସନ୍ଧି ଥିବା ସେ ମିଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ତପ୍ତ କୁରା ଧରେ। ସେ ପୋଡ଼ି ଯାଏ, ତା'ପରେ ମରେ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "اے سومیہ، کسی شخص کو ہاتھ پکڑ کر لایا جاتا ہے اور کہا جاتا ہے: اس نے چوری کی ہے، چوری کی ہے، اس کے لیے کلہاڑی گرم کرو۔ اگر وہ واقعی مجرم ہو تو وہ جھوٹ سے خود کو ڈھانپ لیتا ہے۔ جھوٹ کا ارادہ رکھنے والا وہ، جھوٹ سے خود کو چھپا کر، گرم کی ہوئی کلہاڑی تھامتا ہے۔ وہ جلتا ہے، پھر مارا جاتا ہے۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Gentle one, when a man is brought by the hand and it is said: This one has stolen, has committed theft, heat the axe for him. If he is truly the doer, then he makes himself a liar. One intent on falsehood, concealing himself with falsehood, takes hold of the heated axe. He is burned, and then he is killed.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Querido, cuando un hombre es traído de la mano y se dice: Este ha robado, ha cometido un robo, caliéntenle el hacha. Si de verdad es el autor, entonces se hace a sí mismo mentiroso. Quien tiene la intención de la falsedad, ocultándose con la falsedad, toma el hacha calentada. Se quema y luego es muerto.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Cher enfant, lorsqu'un homme est amené par la main et qu'on dit : Celui-ci a volé, il a commis un vol, chauffez la hache pour lui. S'il est vraiment l'auteur, alors il se fait lui-même menteur. Celui qui a l'intention du mensonge, se dissimulant par le mensonge, saisit la hache chauffée. Il se brûle, puis il est tué.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Lieber, wenn ein Mann an der Hand herbeigeführt wird und es heißt: Dieser hat gestohlen, einen Diebstahl begangen, erhitzt ihm die Axt. Ist er wirklich der Täter, so macht er sich selbst zum Lügner. Wer die Lüge im Sinn hat und sich mit der Lüge verbirgt, ergreift die erhitzte Axt. Er verbrennt sich und wird dann getötet.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Querido, quando um homem é trazido pela mão e se diz: Este roubou, cometeu um furto, aqueçam o machado para ele. Se ele é de fato o autor, então ele se faz mentiroso. Quem tem a intenção da falsidade, ocultando-se com a falsidade, pega o machado aquecido. Ele se queima e depois é morto.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Дорогой, когда человека приводят за руку и говорят: «Этот украл, совершил кражу, раскалите для него топор». Если он действительно виновен, то он делает себя лжецом. Тот, кто замыслил ложь и скрывается ложью, берёт раскалённый топор. Он обжигается, а затем погибает.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "亲爱的，当一个人被抓着手带来，并有人说：此人偷了东西，犯了盗窃，给他烧热斧头。如果他确实是作案者，那么他便使自己成为说谎者。心怀虚妄、以虚妄自蔽的人，去拿那烧红的斧头。他被烧伤，然后被处死。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "愛しい者よ、人が手を引かれて連れて来られ、「この者が盗みを働いた、盗みを犯した、この者のために斧を熱せよ」と言われる。もし彼が本当に行為者であるなら、彼は自らを嘘つきにする。虚偽の意図を持ち、虚偽によって自らを隠す者は、熱せられた斧を握る。彼は焼かれ、そして殺される。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "يا عزيزي، إذا جيء برجل من يده وقيل: هذا سرق، وارتكب سرقة، فأحموا له الفأس. فإن كان هو الفاعل حقًا، فإنه يجعل نفسه كاذبًا. فمن نوى الكذب وستر نفسه بالكذب، أمسك بالفأس المحماة. فيحترق، ثم يُقتل.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Wahai yang terkasih, ketika seorang laki-laki dibawa dengan dipegang tangannya dan dikatakan: Orang ini telah mencuri, telah melakukan pencurian, panaskan kapak untuknya. Jika ia memang pelakunya, maka ia menjadikan dirinya pendusta. Orang yang berniat dusta, menyembunyikan dirinya dengan dusta, memegang kapak yang dipanaskan. Ia terbakar, lalu ia dibunuh.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ลูกรัก เมื่อคนผู้หนึ่งถูกจับมือมาแล้วมีคนกล่าวว่า คนนี้ลักขโมย ได้ก่อการลักทรัพย์ จงให้เอาขวานร้อนมาให้เขา ถ้าเขาเป็นผู้กระทำจริง เขาก็ทำตนให้เป็นคนพูดเท็จ ผู้มุ่งหมายความเท็จ ซ่อนตนด้วยความเท็จ ก็จับขวานที่ร้อนนั้น เขาย่อมถูกไฟเผา แล้วก็ถูกฆ่า",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः ६” (revision 223618)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%AC&oldid=223618"
  },
  "topics": [
    "theft",
    "truth",
    "falsehood",
    "punishment",
    "ordeal"
  ],
  "citation": "Chāndogya Upaniṣad 6.16.1. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.6.16.1/"
}