{
  "id": "upanishads/chandogya.6.8.3",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.6.8.3/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "chandogya.6.8.3",
  "speaker": "Chāndogya Upaniṣad · Uddālaka Āruṇi to Śvetaketu",
  "sanskrit": {
    "text": "अशनापिपासे मे सोम्य विजानीहीति यत्रैतत्पुरुषोऽशिशिषति नामाप एव तदशितं नयन्ते तद्यथा गोनायोऽश्वनायः पुरुषनाय इत्येवं तदप आचक्षतेऽशनायेति तत्रितच्छुङ्गमुत्पतितँ सोम्य विजानीहि नेदममूलं भविष्यतीति ॥ ६.८.३ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "aśanāpipāse me somya vijānīhīti yatraitatpuruṣo'śiśiṣati nāmāpa eva tadaśitaṃ nayante tadyathā gonāyo'śvanāyaḥ puruṣanāya ityevaṃ tadapa ācakṣate'śanāyeti tatritacchuṅgamutpatitam̐ somya vijānīhi nedamamūlaṃ bhaviṣyatīti || 6.8.3 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "aśana-pipāse",
      "meaning": "hunger and thirst",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "me",
      "meaning": "my",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "somya",
      "meaning": "dear, gentle one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vijānīhi",
      "meaning": "understand",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus (quotation marker)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yatra",
      "meaning": "when",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etat",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "a person",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aśiśiṣati",
      "meaning": "desires to eat",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nāma",
      "meaning": "indeed, by name",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "āpaḥ",
      "meaning": "waters",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "only",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aśitam",
      "meaning": "what was eaten",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nayante",
      "meaning": "they lead, carry",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yathā",
      "meaning": "as, just as",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "go-nāyaḥ",
      "meaning": "leading a cow",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aśva-nāyaḥ",
      "meaning": "leading a horse",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣa-nāyaḥ",
      "meaning": "leading a man",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "so",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "apaḥ",
      "meaning": "waters",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ācakṣate",
      "meaning": "they call",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aśanāya",
      "meaning": "the hunger-leading",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tatra",
      "meaning": "there",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etat",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śuṅgam",
      "meaning": "sprout, shoot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "utpatitam",
      "meaning": "has risen up",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "somya",
      "meaning": "dear, gentle one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vijānīhi",
      "meaning": "understand",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "idam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "amūlam",
      "meaning": "without a root",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhaviṣyati",
      "meaning": "will be",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "हे सोम्य, भूख और प्यास को जानो। जब मनुष्य खाने की इच्छा करता है, तो जल ही खाए हुए को ले जाते हैं। जैसे गायों को ले जाने वाला, घोड़ों को ले जाने वाला, या मनुष्यों को ले जाने वाला कहा जाता है, वैसे ही उस (जल) को 'भूख को ले जाने वाला' कहते हैं। वहाँ यह अंकुर ऊपर उगा है; हे सोम्य, जानो कि इसका कोई मूल नहीं होगा।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "சோம்யா, பசியையும் தாகத்தையும் அறிவாயாக. ஒரு மனிதன் உண்ண விரும்பும்போது, நீர்களே உண்டதை கொண்டு செல்கின்றன. பசுவை வழிநடத்துபவன், குதிரையை வழிநடத்துபவன், மனிதனை வழிநடத்துபவன் என்பதுபோல், அந்த நீர்களை 'பசியை வழிநடத்துபவை' என்று அழைக்கிறார்கள். இங்கே இந்த முளை மேலெழுந்துள்ளது; சோம்யா, இதற்கு வேர் இல்லாமல் போகாது என்று அறிவாயாக.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ప్రియమైనవాడా, ఆకలిని, దాహాన్ని తెలుసుకో. మనిషి తినాలనుకున్నప్పుడు, నీళ్లే తిన్నదాన్ని తీసుకువెళ్తాయి. ఆవులను నడిపేవాడు, గుర్రాలను నడిపేవాడు, మనుషులను నడిపేవాడు అన్నట్లుగా, ఆ నీళ్లను 'ఆకలిని నడిపేవి' అని పిలుస్తారు. ఇక్కడ ఈ మొలక పైకి లేచింది; ప్రియమైనవాడా, దీనికి వేరు ఉండదని తెలుసుకో.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಪ್ರಿಯನೇ, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿ. ಮನುಷ್ಯನು ತಿನ್ನಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ನೀರೇ ತಿಂದದ್ದನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಹಸುವನ್ನು ನಡೆಸುವವನು, ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವವನು, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಡೆಸುವವನು ಎಂಬಂತೆ, ಆ ನೀರನ್ನು 'ಹಸಿವನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಮೊಳಕೆ ಮೇಲೆದ್ದಿದೆ; ಪ್ರಿಯನೇ, ಇದಕ್ಕೆ ಬೇರು ಇಲ್ಲದೇ ಇರದು ಎಂದು ತಿಳಿ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "പ്രിയനേ, വിശപ്പും ദാഹവും അറിയുക. മനുഷ്യൻ ഭക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, ഭക്ഷിച്ചതിനെ വഹിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് ജലമാണ്. പശുവിനെ നയിക്കുന്നവൻ, കുതിരയെ നയിക്കുന്നവൻ, മനുഷ്യനെ നയിക്കുന്നവൻ എന്നതുപോലെ, ആ ജലത്തെ 'വിശപ്പിനെ നയിക്കുന്നത്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഈ മുള ഉയർന്നിരിക്കുന്നു; പ്രിയനേ, ഇതിന് വേരില്ലാതെ വരില്ല എന്നറിയുക.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "হে সৌম্য, ক্ষুধা ও তৃষ্ণাকে জানো। যখন মানুষ খেতে ইচ্ছা করে, তখন জলই খাওয়া বস্তুকে বহন করে নিয়ে যায়। যেমন গরুকে চালনাকারী, ঘোড়াকে চালনাকারী, মানুষকে চালনাকারী বলা হয়, তেমনি সেই জলকে 'ক্ষুধাকে চালনাকারী' বলা হয়। এখানে এই অঙ্কুর উপরে উঠেছে; হে সৌম্য, জানো যে এর মূল থাকবে না।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "हे सौम्या, भूक आणि तहान यांना जाण. जेव्हा माणूस खाण्याची इच्छा करतो, तेव्हा पाणीच खाल्लेल्या गोष्टीला वाहून नेते. गाईला नेणारा, घोड्याला नेणारा, माणसाला नेणारा या प्रमाणे त्या पाण्याला 'भूक नेणारे' म्हटले जाते. येथे हा अंकुर वर उगवला आहे; हे सौम्या, हे मूळ नसलेले होणार नाही असे जाण.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "હે સૌમ્ય, ભૂખ અને તરસને જાણ. જ્યારે માણસ ખાવાની ઇચ્છા કરે છે, ત્યારે પાણી જ ખાધેલાને લઈ જાય છે. ગાયને લઈ જનાર, ઘોડાને લઈ જનાર, માણસને લઈ જનાર એમ, તે પાણીને 'ભૂખને લઈ જનાર' કહેવાય છે. અહીં આ અંકુર ઉપર ઊગ્યો છે; હે સૌમ્ય, જાણ કે આને મૂળ નહીં હોય.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਹੇ ਸੌਮਯ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨੂੰ ਜਾਣ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਹੀ ਖਾਧੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ 'ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਅੰਕੁਰ ਉੱਪਰ ਉੱਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਸੌਮਯ, ਜਾਣ ਕਿ ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ହେ ସୌମ୍ୟ, କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷ୍ଣାକୁ ଜାଣ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେତେବେଳେ ଜଳ ହିଁ ଖାଇଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ନେଇଯାଏ। ଗାଈକୁ ନେଉଥିବା, ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଉଥିବା, ମଣିଷକୁ ନେଉଥିବା ଭଳି, ସେହି ଜଳକୁ 'କ୍ଷୁଧାକୁ ନେଉଥିବା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଏହି ଅଙ୍କୁର ଉପରକୁ ଉଠିଛି; ହେ ସୌମ୍ୟ, ଜାଣ ଯେ ଏହାର ମୂଳ ରହିବ ନାହିଁ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "اے سومیہ، بھوک اور پیاس کو جانو۔ جب انسان کھانا چاہتا ہے تو پانی ہی کھائی ہوئی چیز کو لے جاتا ہے۔ جیسے گائے کو لے جانے والا، گھوڑے کو لے جانے والا، انسان کو لے جانے والا کہا جاتا ہے، اسی طرح اس پانی کو 'بھوک کو لے جانے والا' کہتے ہیں۔ یہاں یہ کونپل اوپر اٹھی ہے؛ اے سومیہ، جان لو کہ اس کی کوئی جڑ نہ ہوگی۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Dear one, know hunger and thirst. When a person desires to eat, it is only the waters that carry away what has been eaten. Just as they speak of 'cow-leader,' 'horse-leader,' or 'man-leader,' so they call the waters 'hunger-leader.' Here a sprout has risen up; dear one, know that it will not be without a root.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Querido, conoce el hambre y la sed. Cuando una persona desea comer, son solo las aguas las que llevan lo que ha sido comido. Así como se habla de 'conductor de vacas', 'conductor de caballos' o 'conductor de hombres', así llaman a las aguas 'conductoras del hambre'. Aquí ha brotado un retoño; querido, sabe que no será sin raíz.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Cher enfant, connais la faim et la soif. Lorsqu'un homme désire manger, ce sont uniquement les eaux qui emportent ce qui a été mangé. De même qu'on parle de « conducteur de vaches », « conducteur de chevaux », « conducteur d'hommes », on appelle les eaux « conductrices de la faim ». Ici un germe s'est élevé ; cher enfant, sache qu'il n'aura pas de racine.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Lieber, erkenne Hunger und Durst. Wenn ein Mensch essen will, sind es allein die Wasser, die das Gegessene fortführen. Wie man von 'Kuhführer', 'Pferdeführer', 'Menschenführer' spricht, so nennt man die Wasser 'Hungerführer'. Hier ist ein Keim emporgewachsen; Lieber, wisse, dass er ohne Wurzel nicht sein wird.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Querido, conhece a fome e a sede. Quando uma pessoa deseja comer, são apenas as águas que levam o que foi comido. Assim como se fala de 'condutor de vacas', 'condutor de cavalos', 'condutor de homens', chamam as águas de 'condutoras da fome'. Aqui brotou um broto; querido, saiba que ele não existirá sem raiz.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Дорогой, познай голод и жажду. Когда человек желает есть, именно воды уносят съеденное. Как говорят «ведущий коров», «ведущий коней», «ведущий людей», так воды называют «ведущими голода». Здесь поднялся росток; дорогой, знай, что у него не будет корня.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "亲爱的，要认识饥与渴。当人想要进食时，唯有水带走所吃之物。正如人们说“牵牛者”“牵马者”“牵人者”，人们也称水为“牵引饥饿者”。这里有一株嫩芽升起；亲爱的，要知道它不会没有根。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "愛しい者よ、飢えと渇きを知れ。人が食べようと望むとき、食べたものを運んでゆくのはただ水である。牛を導く者、馬を導く者、人を導く者と言うように、その水を「飢えを導くもの」と呼ぶ。ここに芽が生え出た。愛しい者よ、それには根がないことはないと知れ。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "يا عزيزي، اعرف الجوع والعطش. حين يشتهي الإنسان الأكل، لا تحمل ما أُكل إلا المياه. كما يُقال: قائد البقر، قائد الخيل، قائد الرجال، كذلك تُسمّى المياه «قائدة الجوع». وهنا قد نبت برعم؛ يا عزيزي، اعلم أنه لن يكون بلا جذر.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Wahai yang terkasih, ketahuilah lapar dan haus. Ketika seseorang ingin makan, hanya air yang membawa pergi apa yang telah dimakan. Seperti disebut 'penuntun sapi', 'penuntun kuda', 'penuntun manusia', demikian air disebut 'penuntun lapar'. Di sini sebuah tunas telah tumbuh; wahai yang terkasih, ketahuilah bahwa ia tidak akan tanpa akar.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ลูกรัก จงรู้ความหิวและความกระหาย เมื่อบุรุษปรารถนาจะกิน น้ำนั่นแหละนำพาสิ่งที่กินเข้าไปแล้วไป เหมือนที่เรียกกันว่า 'ผู้นำวัว' 'ผู้นำม้า' หรือ 'ผู้นำคน' ก็เรียกน้ำเหล่านั้นว่า 'ผู้นำความหิว' ที่นี่มีหน่อไม้งอกขึ้น ลูกรัก จงรู้ว่ามันจะไม่ไร้รากเหง้า",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः ६” (revision 223618)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%AC&oldid=223618"
  },
  "topics": [
    "hunger",
    "thirst",
    "food",
    "water"
  ],
  "citation": "Chāndogya Upaniṣad 6.8.3. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.6.8.3/"
}