{
  "id": "upanishads/chandogya.6.8.5",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.6.8.5/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "chandogya.6.8.5",
  "speaker": "Chāndogya Upaniṣad · Uddālaka Āruṇi to Śvetaketu",
  "sanskrit": {
    "text": "अथ यत्रैतत्पुरुषः पिपासति नाम तेज एव तत्पीतं नयते तद्यथा गोनायोऽश्वनायः पुरुषनाय इत्येवं तत्तेज आचष्ट उदन्येति तत्रैतदेव शुङ्गमुत्पतितँ सोम्य विजानीहि नेदममूलं भविष्यतीति ॥ ६.८.५ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "atha yatraitatpuruṣaḥ pipāsati nāma teja eva tatpītaṃ nayate tadyathā gonāyo'śvanāyaḥ puruṣanāya ityevaṃ tatteja ācaṣṭa udanyeti tatraitadeva śuṅgamutpatitam̐ somya vijānīhi nedamamūlaṃ bhaviṣyatīti || 6.8.5 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yatra",
      "meaning": "when",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etat",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "a person",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pipāsati",
      "meaning": "is thirsty",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nāma",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tejaḥ",
      "meaning": "fire, heat",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "only",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pītam",
      "meaning": "what was drunk",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nayate",
      "meaning": "leads, carries",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yathā",
      "meaning": "as, just as",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "go-nāyaḥ",
      "meaning": "leading a cow",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aśva-nāyaḥ",
      "meaning": "leading a horse",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣa-nāyaḥ",
      "meaning": "leading a man",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "so",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tejaḥ",
      "meaning": "fire, heat",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ācaṣṭe",
      "meaning": "calls",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "udanyā",
      "meaning": "thirst-leader (udanyā)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tatra",
      "meaning": "there",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etat",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śuṅgam",
      "meaning": "sprout",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "utpatitam",
      "meaning": "has risen up",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "somya",
      "meaning": "dear, gentle one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vijānīhi",
      "meaning": "understand",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "idam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "amūlam",
      "meaning": "rootless",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhaviṣyati",
      "meaning": "will be",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "फिर, जब मनुष्य प्यासा होता है, तो तेज ही पिए हुए को ले जाता है। जैसे गायों को ले जाने वाला, घोड़ों को ले जाने वाला, या मनुष्यों को ले जाने वाला कहा जाता है, वैसे ही उस तेज को 'प्यास को ले जाने वाला' (उदन्या) कहते हैं। वहाँ यह अंकुर ऊपर उगा है; हे सोम्य, जानो कि इसका कोई मूल नहीं होगा।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "பின்னர், ஒரு மனிதன் தாகமாக இருக்கும்போது, தேஜஸே குடித்ததை கொண்டு செல்கிறது. பசுவை வழிநடத்துபவன், குதிரையை வழிநடத்துபவன், மனிதனை வழிநடத்துபவன் என்பதுபோல், அந்த தேஜஸை 'தாகத்தை வழிநடத்துவது' (உதன்யா) என்று அழைக்கிறார்கள். இங்கே இந்த முளை மேலெழுந்துள்ளது; சோம்யா, இதற்கு வேர் இல்லாமல் போகாது என்று அறிவாயாக.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "అప్పుడు, మనిషికి దాహం వేసినప్పుడు, తేజస్సే తాగిన దాన్ని తీసుకువెళ్తుంది. ఆవులను నడిపేవాడు, గుర్రాలను నడిపేవాడు, మనుషులను నడిపేవాడు అన్నట్లుగా, ఆ తేజస్సును 'దాహాన్ని నడిపేది' (ఉదన్యా) అని పిలుస్తారు. ఇక్కడ ఈ మొలక పైకి లేచింది; ప్రియమైనవాడా, దీనికి వేరు ఉండదని తెలుసుకో.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಆಗ, ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾದಾಗ, ತೇಜಸ್ಸೇ ಕುಡಿದದ್ದನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಹಸುವನ್ನು ನಡೆಸುವವನು, ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವವನು, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಡೆಸುವವನು ಎಂಬಂತೆ, ಆ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು 'ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದು' (ಉದನ್ಯಾ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಮೊಳಕೆ ಮೇಲೆದ್ದಿದೆ; ಪ್ರಿಯನೇ, ಇದಕ್ಕೆ ಬೇರು ಇಲ್ಲದೇ ಇರದು ಎಂದು ತಿಳಿ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "അപ്പോൾ, മനുഷ്യന് ദാഹമുണ്ടാകുമ്പോൾ, തേജസ്സ് മാത്രമാണ് കുടിച്ചതിനെ വഹിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത്. പശുവിനെ നയിക്കുന്നവൻ, കുതിരയെ നയിക്കുന്നവൻ, മനുഷ്യനെ നയിക്കുന്നവൻ എന്നതുപോലെ, ആ തേജസ്സിനെ 'ദാഹത്തെ നയിക്കുന്നത്' (ഉദന്യാ) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഈ മുള ഉയർന്നിരിക്കുന്നു; പ്രിയനേ, ഇതിന് വേരില്ലാതെ വരില്ല എന്നറിയുക.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "তারপর, যখন মানুষ তৃষ্ণার্ত হয়, তখন তেজই পান করা বস্তুকে বহন করে নিয়ে যায়। যেমন গরুকে চালনাকারী, ঘোড়াকে চালনাকারী, মানুষকে চালনাকারী বলা হয়, তেমনি সেই তেজকে 'তৃষ্ণাকে চালনাকারী' (উদন্যা) বলা হয়। এখানে এই অঙ্কুর উপরে উঠেছে; হে সৌম্য, জানো যে এর মূল থাকবে না।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "मग, जेव्हा माणसाला तहान लागते, तेव्हा तेजच प्याल्लेल्या गोष्टीला वाहून नेते. गाईला नेणारा, घोड्याला नेणारा, माणसाला नेणारा या प्रमाणे त्या तेजाला 'तहान नेणारे' (उदन्या) म्हटले जाते. येथे हा अंकुर वर उगवला आहे; हे सौम्या, हे मूळ नसलेले होणार नाही असे जाण.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "પછી, જ્યારે માણસને તરસ લાગે છે, ત્યારે તેજ જ પીધેલાને લઈ જાય છે. ગાયને લઈ જનાર, ઘોડાને લઈ જનાર, માણસને લઈ જનાર એમ, તે તેજને 'તરસને લઈ જનાર' (ઉદન્યા) કહેવાય છે. અહીં આ અંકુર ઉપર ઊગ્યો છે; હે સૌમ્ય, જાણ કે આને મૂળ નહીં હોય.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਜ ਹੀ ਪੀਤੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤੇਜ ਨੂੰ 'ਪਿਆਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ' (ਉਦਨਿਆ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਅੰਕੁਰ ਉੱਪਰ ਉੱਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਸੌਮਯ, ਜਾਣ ਕਿ ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ତୃଷ୍ଣାଳୁ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତେଜ ହିଁ ପିଇଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ନେଇଯାଏ। ଗାଈକୁ ନେଉଥିବା, ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଉଥିବା, ମଣିଷକୁ ନେଉଥିବା ଭଳି, ସେହି ତେଜକୁ 'ତୃଷ୍ଣାକୁ ନେଉଥିବା' (ଉଦନ୍ୟା) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଏହି ଅଙ୍କୁର ଉପରକୁ ଉଠିଛି; ହେ ସୌମ୍ୟ, ଜାଣ ଯେ ଏହାର ମୂଳ ରହିବ ନାହିଁ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "پھر، جب انسان کو پیاس لگتی ہے تو تیج ہی پیے ہوئے کو لے جاتا ہے۔ جیسے گائے کو لے جانے والا، گھوڑے کو لے جانے والا، انسان کو لے جانے والا کہا جاتا ہے، اسی طرح اس تیج کو 'پیاس کو لے جانے والا' (اُدنیا) کہتے ہیں۔ یہاں یہ کونپل اوپر اٹھی ہے؛ اے سومیہ، جان لو کہ اس کی کوئی جڑ نہ ہوگی۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Then, when a person is thirsty, it is only fire that carries away what has been drunk. Just as they speak of 'cow-leader,' 'horse-leader,' or 'man-leader,' so they call that fire 'thirst-leader' (udanyā). Here a sprout has risen up; dear one, know that it will not be without a root.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Entonces, cuando una persona tiene sed, es solo el fuego el que lleva lo que ha sido bebido. Así como se habla de 'conductor de vacas', 'conductor de caballos' o 'conductor de hombres', así llaman a ese fuego 'conductor de la sed' (udanyā). Aquí ha brotado un retoño; querido, sabe que no será sin raíz.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Puis, lorsqu'un homme a soif, c'est uniquement le feu qui emporte ce qui a été bu. De même qu'on parle de « conducteur de vaches », « conducteur de chevaux », « conducteur d'hommes », on appelle ce feu « conducteur de la soif » (udanyā). Ici un germe s'est élevé ; cher enfant, sache qu'il n'aura pas de racine.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Wenn ein Mensch dürstet, ist es allein das Feuer, das das Getrunkene fortführt. Wie man von 'Kuhführer', 'Pferdeführer', 'Menschenführer' spricht, so nennt man jenes Feuer 'Durstführer' (udanyā). Hier ist ein Keim emporgewachsen; Lieber, wisse, dass er ohne Wurzel nicht sein wird.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Então, quando uma pessoa tem sede, é somente o fogo que leva o que foi bebido. Assim como se fala de 'condutor de vacas', 'condutor de cavalos', 'condutor de homens', chamam aquele fogo de 'condutor da sede' (udanyā). Aqui brotou um broto; querido, saiba que ele não existirá sem raiz.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Затем, когда человек испытывает жажду, именно огонь уносит выпитое. Как говорят «ведущий коров», «ведущий коней», «ведущий людей», так этот огонь называют «ведущим жажды» (удань­я). Здесь поднялся росток; дорогой, знай, что у него не будет корня.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "再者，当人感到渴时，唯有火（热）带走所饮之物。正如人们说“牵牛者”“牵马者”“牵人者”，人们也称那火为“牵引渴者”（udanyā）。这里有一株嫩芽升起；亲爱的，要知道它不会没有根。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "さらに、人が渇きを覚えるとき、飲んだものを運んでゆくのはただ火（熱）である。牛を導く者、馬を導く者、人を導く者と言うように、その火を「渇きを導くもの」（ウダニヤー）と呼ぶ。ここに芽が生え出た。愛しい者よ、それには根がないことはないと知れ。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "ثم، حين يعطش الإنسان، لا يحمل ما شُرب إلا النار (الحرارة). كما يُقال: قائد البقر، قائد الخيل، قائد الرجال، كذلك تُسمّى تلك النار «قائدة العطش» (أُدَنيا). وهنا قد نبت برعم؛ يا عزيزي، اعلم أنه لن يكون بلا جذر.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Kemudian, ketika seseorang haus, hanya api (panas) yang membawa pergi apa yang telah diminum. Seperti disebut 'penuntun sapi', 'penuntun kuda', 'penuntun manusia', demikian api itu disebut 'penuntun haus' (udanyā). Di sini sebuah tunas telah tumbuh; wahai yang terkasih, ketahuilah bahwa ia tidak akan tanpa akar.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ต่อไป เมื่อบุรุษกระหาย ไฟนั่นแหละนำพาสิ่งที่ดื่มเข้าไปแล้วไป เหมือนที่เรียกกันว่า 'ผู้นำวัว' 'ผู้นำม้า' หรือ 'ผู้นำคน' ก็เรียกไฟนั้นว่า 'ผู้นำความกระหาย' (อุทันยา) ที่นี่มีหน่อไม้นั้นงอกขึ้น ลูกรัก จงรู้ว่ามันจะไม่ไร้รากเหง้า",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः ६” (revision 223618)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%AC&oldid=223618"
  },
  "topics": [
    "thirst",
    "water",
    "fire",
    "sprout"
  ],
  "citation": "Chāndogya Upaniṣad 6.8.5. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.6.8.5/"
}