{
  "id": "upanishads/chandogya.7.13.1",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.7.13.1/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "chandogya.7.13.1",
  "speaker": "Chāndogya Upaniṣad · Sanatkumara to Narada",
  "sanskrit": {
    "text": "स्मरो वावाकाशाद्भूयस्तस्माद्यद्यपि बहव आसीरन्न स्मरन्तो नैव ते कञ्चन शृणुयुर्न मन्वीरन्न विजानीरन्यदा वाव ते स्मरेयुरथ शृणुयुरथ मन्वीरन्नथ विजानीरन्स्मरेण वै पुत्रान्विजानाति स्मरेण पशून्स्मरमुपास्स्वेति ॥ ७.१३.१ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "smaro vāvākāśādbhūyastasmādyadyapi bahava āsīranna smaranto naiva te kañcana śṛṇuyurna manvīranna vijānīranyadā vāva te smareyuratha śṛṇuyuratha manvīrannatha vijānīransmareṇa vai putrānvijānāti smareṇa paśūnsmaramupāssveti || 7.13.1 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "smaraḥ",
      "meaning": "memory",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vāva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ākāśāt",
      "meaning": "than space",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhūyaḥ",
      "meaning": "greater",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasmāt",
      "meaning": "therefore",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yadi",
      "meaning": "if",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "api",
      "meaning": "even",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bahavaḥ",
      "meaning": "many",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "āsīran",
      "meaning": "were",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "smarantaḥ",
      "meaning": "remembering",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "te",
      "meaning": "they",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kañcana",
      "meaning": "anything",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śṛṇuyuḥ",
      "meaning": "would hear",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manvīran",
      "meaning": "would think",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vijānīran",
      "meaning": "would understand",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yadā",
      "meaning": "when",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vāva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "te",
      "meaning": "they",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "smareyuḥ",
      "meaning": "remember",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śṛṇuyuḥ",
      "meaning": "hear",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manvīran",
      "meaning": "think",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vijānīran",
      "meaning": "understand",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "smareṇa",
      "meaning": "by memory",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vai",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "putrān",
      "meaning": "sons",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vijānāti",
      "meaning": "one knows",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "smareṇa",
      "meaning": "by memory",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paśūn",
      "meaning": "cattle",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "smaram",
      "meaning": "memory",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāssva",
      "meaning": "meditate upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "स्मृति आकाश से भी बड़ी है। इसीलिए, यदि बहुत लोग भी हों पर स्मरण न करते हों, तो वे किसी को न सुनेंगे, न मनन करेंगे, न जानेंगे। जब वे स्मरण करें, तब सुनेंगे, तब मनन करेंगे, तब जानेंगे। स्मृति से ही मनुष्य पुत्रों को पहचानता है और स्मृति से पशुओं को। स्मृति की उपासना करो।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "ஸ்மரம் (நினைவு) ஆகாசத்தை விடப் பெரியது. ஆகவே, பலர் இருந்தாலும் அவர்கள் நினைவுகூராவிட்டால், அவர்கள் எவரையும் கேட்கமாட்டார்கள், சிந்திக்கமாட்டார்கள், அறியமாட்டார்கள். அவர்கள் நினைவுகூரும்போதுதான் கேட்பார்கள், சிந்திப்பார்கள், அறிவார்கள். நினைவால்தான் ஒருவன் தன் மகன்களை அறிகிறான், நினைவால் கால்நடைகளையும் அறிகிறான். நினைவை உபாசி.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "స్మరణ (జ్ఞాపకం) ఆకాశం కంటే గొప్పది. అందుచేత, చాలామంది ఉన్నా వారు స్మరించకపోతే, ఎవరినీ వినరు, మననం చేయరు, తెలుసుకోరు. వారు స్మరించినప్పుడే వింటారు, మననం చేస్తారు, తెలుసుకుంటారు. స్మరణ ద్వారానే మనిషి తన కుమారులను గుర్తిస్తాడు, పశువులను కూడా గుర్తిస్తాడు. స్మరణను ఉపాసించు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಸ್ಮರಣೆ (ಜ್ಞಾಪಕ) ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅನೇಕರಿದ್ದರೂ ಅವರು ಸ್ಮರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಯಾರನ್ನೂ ಕೇಳರು, ಮನನ ಮಾಡರು, ತಿಳಿಯರು. ಅವರು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗಲೇ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮನನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಪಶುಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸು.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "സ്മരണ (ഓർമ്മ) ആകാശത്തെക്കാൾ വലുതാണ്. അതിനാൽ, പലരുണ്ടായാലും അവർ ഓർമ്മിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ അവർ ആരെയും കേൾക്കില്ല, മനനം ചെയ്യില്ല, അറിയില്ല. ഓർമ്മിക്കുമ്പോഴാണ് അവർ കേൾക്കുന്നത്, മനനം ചെയ്യുന്നത്, അറിയുന്നത്. ഓർമ്മയാൽ മനുഷ്യൻ തന്റെ പുത്രന്മാരെ തിരിച്ചറിയുന്നു, കന്നുകാലികളെയും തിരിച്ചറിയുന്നു. ഓർമ്മയെ ഉപാസിക്കുക.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "স্মরণ (স্মৃতি) আকাশের চেয়ে বড়। সেজন্য, অনেক মানুষ থাকলেও যদি তারা স্মরণ না করে, তবে তারা কিছু শুনবে না, মনন করবে না, জানবে না। তারা যখন স্মরণ করবে, তখনই শুনবে, মনন করবে, জানবে। স্মরণের দ্বারাই মানুষ পুত্রদের চিনতে পারে, স্মরণের দ্বারাই পশুদের চেনে। স্মরণের উপাসনা কর।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "स्मरण (स्मृती) आकाशापेक्षा मोठे आहे. म्हणून, पुष्कळ लोक असले तरी त्यांनी स्मरण केले नाही तर ते कोणाचे ऐकणार नाहीत, मनन करणार नाहीत, जाणणार नाहीत. स्मरण केल्यावरच ते ऐकतील, मनन करतील, जाणतील. स्मरणानेच माणूस आपल्या पुत्रांना ओळखतो आणि स्मरणानेच पशूंनाही ओळखतो. स्मरणाची उपासना कर.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "સ્મરણ (સ્મૃતિ) આકાશથી પણ મોટું છે. તેથી, ઘણા લોકો હોય પણ જો તેઓ સ્મરણ ન કરે તો તેઓ કોઈને સાંભળે નહીં, મનન ન કરે, જાણે નહીં. સ્મરણ કરે ત્યારે જ તેઓ સાંભળે, મનન કરે, જાણે. સ્મરણથી જ માણસ પુત્રોને ઓળખે છે અને સ્મરણથી પશુઓને પણ. સ્મરણની ઉપાસના કર.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਸਮ੍ਰਿਤੀ (ਯਾਦ) ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਹੋਣ ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਨਗੇ, ਮਨਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਨਗੇ, ਤਦ ਹੀ ਸੁਣਨਗੇ, ਮਨਨ ਕਰਨਗੇ, ਜਾਣਨਗੇ। ਯਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਯਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ସ୍ମରଣ (ସ୍ମୃତି) ଆକାଶ ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼। ସେଥିପାଇଁ, ଅନେକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସେମାନେ ସ୍ମରଣ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ କାହାକୁ ଶୁଣିବେ ନାହିଁ, ମନନ କରିବେ ନାହିଁ, ଜାଣିବେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କଲେ ହିଁ ଶୁଣିବେ, ମନନ କରିବେ, ଜାଣିବେ। ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମଣିଷ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନେ, ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନେ। ସ୍ମରଣର ଉପାସନା କର।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "یاد (سمرن) آکاش سے بڑی ہے۔ اسی لیے، اگرچہ بہت سے لوگ ہوں مگر وہ یاد نہ کریں تو وہ کسی کی نہیں سنیں گے، غور نہیں کریں گے، نہیں جانیں گے۔ جب وہ یاد کریں تب ہی سنیں گے، غور کریں گے، جانیں گے۔ یاد ہی سے آدمی اپنے بیٹوں کو پہچانتا ہے اور یاد ہی سے مویشیوں کو۔ یاد کی اُپاسنا کرو۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Memory is greater than space. Therefore, even if there were many people who did not remember, they would hear no one, think on nothing, know nothing. Only when they remember will they hear, think, and know. By memory one recognises one's sons, and by memory one recognises cattle. Meditate on memory.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "La memoria (smara) es mayor que el espacio. Por eso, aunque hubiera muchos que no recordaran, no oirían a nadie, no pensarían, no conocerían. Cuando recuerden, oirán, pensarán y conocerán. Por la memoria uno reconoce a sus hijos y por la memoria reconoce al ganado. Medita en la memoria.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "La mémoire (smara) est plus grande que l'espace. C'est pourquoi, même s'il y avait beaucoup de gens qui ne se souvenaient pas, ils n'entendraient personne, ne penseraient à rien, ne sauraient rien. Quand ils se souviennent, alors ils entendent, pensent et savent. Par la mémoire on reconnaît ses fils, et par la mémoire on reconnaît le bétail. Médite sur la mémoire.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Das Gedächtnis (smara) ist größer als der Raum. Deshalb würden, selbst wenn viele Menschen da wären, die sich nicht erinnerten, sie niemanden hören, nichts bedenken, nichts erkennen. Erst wenn sie sich erinnern, hören sie, denken sie nach und erkennen sie. Durch das Gedächtnis erkennt man seine Söhne, und durch das Gedächtnis erkennt man das Vieh. Meditiere über das Gedächtnis.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "A memória (smara) é maior que o espaço. Por isso, mesmo que houvesse muitos que não se lembrassem, não ouviriam ninguém, não pensariam, não saberiam. Quando se lembrarem, então ouvirão, pensarão e saberão. Pela memória reconhece-se os filhos, e pela memória reconhece-se o gado. Medita sobre a memória.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Память (smara) больше пространства. Поэтому, даже если бы было много людей, которые не помнили бы, они никого бы не слушали, ни о чём бы не размышляли, ничего бы не знали. Только когда они вспоминают, они слышат, размышляют и знают. Памятью узнают своих сыновей, и памятью узнают скот. Медитируй на память.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "记忆（smara）比虚空更大。因此，即使有许多人不记忆，他们也听不到任何人，不思考，不知晓。只有当他们记起时，才会听闻、思考、知晓。凭借记忆，人认出自己的儿子，也凭借记忆认出牲畜。当崇拜记忆。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "記憶（smara）は虚空より大きい。それゆえ、多くの人がいても、覚えていなければ誰の声も聞かず、思考せず、知ることもない。覚えてこそ聞き、思考し、知る。記憶によって人は息子を見分け、記憶によって家畜を見分ける。記憶を瞑想せよ。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "الذاكرة (smara) أعظم من الفضاء. ولذلك، حتى لو كان هناك كثيرون لا يتذكرون، فلن يسمعوا أحدا، ولن يفكروا، ولن يعلموا. فإذا تذكروا، فعندئذ يسمعون ويفكرون ويعلمون. بالذاكرة يعرف المرء أبناءه، وبالذاكرة يعرف الماشية. فتأمل في الذاكرة.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Ingatan (smara) lebih besar daripada ruang. Oleh karena itu, meskipun ada banyak orang yang tidak mengingat, mereka tidak akan mendengar siapa pun, tidak berpikir, dan tidak mengetahui apa pun. Hanya ketika mereka mengingat, barulah mereka mendengar, berpikir, dan mengetahui. Dengan ingatan seseorang mengenali anak-anaknya, dan dengan ingatan ia mengenali ternak. Renungkanlah ingatan.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ความจำยิ่งใหญ่กว่าอากาศ ดังนั้น แม้ผู้คนจะมากมาย แต่ถ้าไม่จดจำ เขาก็จะไม่ได้ยินใคร ไม่ได้คิดถึงสิ่งใด ไม่รู้อะไรเลย เมื่อพวกเขาจดจำได้ เขาจึงจะได้ยิน คิด และรู้ ด้วยความจำ คนเราจึงรู้จักบุตรของตน และด้วยความจำ รู้จักฝูงสัตว์ จงภาวนาต่อความจำเถิด",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः ७” (revision 223782)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%AD&oldid=223782"
  },
  "topics": [
    "smara",
    "memory",
    "meditation"
  ],
  "citation": "Chāndogya Upaniṣad 7.13.1. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.7.13.1/"
}