{
  "id": "upanishads/chandogya.7.24.1",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.7.24.1/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "chandogya.7.24.1",
  "speaker": "Chāndogya Upaniṣad · Narada to Sanatkumara",
  "sanskrit": {
    "text": "यत्र नान्यत्पश्यति नान्यच्छृणोति नान्यद्विजानाति स भूमाथ यत्रान्यत्पश्यत्यन्यच्छृणोत्यन्यद्विजानाति तदल्पं यो वै भूमा तदमृतमथ यदल्पं तन्मर्त्य्ँ स भगवः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति स्वे महिम्नि यदि वा न महिम्नीति ॥ ७.२४.१ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "yatra nānyatpaśyati nānyacchṛṇoti nānyadvijānāti sa bhūmātha yatrānyatpaśyatyanyacchṛṇotyanyadvijānāti tadalpaṃ yo vai bhūmā tadamṛtamatha yadalpaṃ tanmartym̐ sa bhagavaḥ kasminpratiṣṭhita iti sve mahimni yadi vā na mahimnīti || 7.24.1 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "yatra",
      "meaning": "where",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anyat",
      "meaning": "another",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paśyati",
      "meaning": "one sees",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anyat",
      "meaning": "another",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śṛṇoti",
      "meaning": "one hears",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anyat",
      "meaning": "another",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vijānāti",
      "meaning": "one knows",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhūmā",
      "meaning": "the infinite",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "but",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yatra",
      "meaning": "where",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anyat",
      "meaning": "another",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paśyati",
      "meaning": "one sees",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anyat",
      "meaning": "another",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śṛṇoti",
      "meaning": "one hears",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anyat",
      "meaning": "another",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vijānāti",
      "meaning": "one knows",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "alpam",
      "meaning": "small, limited",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vai",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhūmā",
      "meaning": "the infinite",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "amṛtam",
      "meaning": "immortal",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "but",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yat",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "alpam",
      "meaning": "small",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "martyam",
      "meaning": "mortal",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhagavaḥ",
      "meaning": "sir, venerable one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kasmin",
      "meaning": "in what",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pratiṣṭhitaḥ",
      "meaning": "established",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sve",
      "meaning": "in its own",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mahimni",
      "meaning": "greatness",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yadi",
      "meaning": "if",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vā",
      "meaning": "or",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mahimni",
      "meaning": "in greatness",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "जहाँ कोई दूसरा नहीं देखता, कोई दूसरा नहीं सुनता, कोई दूसरा नहीं जानता, वही भूमा है। जहाँ दूसरा देखा जाता है, दूसरा सुना जाता है, दूसरा जाना जाता है, वह अल्प है। जो भूमा है वही अमृत है; और जो अल्प है वह मर्त्य है। हे भगवन्, वह किसमें प्रतिष्ठित है? अपनी महिमा में, या महिमा में भी नहीं?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "எங்கு வேறொன்றைக் காணவில்லையோ, வேறொன்றைக் கேட்கவில்லையோ, வேறொன்றை அறியவில்லையோ, அதுவே பூமா. எங்கு வேறொன்றைக் காண்கிறானோ, வேறொன்றைக் கேட்கிறானோ, வேறொன்றை அறிகிறானோ, அது அல்பம். எது பூமாவோ அதுவே அமிருதம்; எது அல்பமோ அதுவே மர்த்தியம். ஐயனே, அது எதில் நிலைபெற்றுள்ளது? தன் மகிமையிலா, அல்லது மகிமையிலும் இல்லையா?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ఎక్కడ మరొకటి చూడరో, మరొకటి వినరో, మరొకటి తెలుసుకోరో, అదే భూమ. ఎక్కడ మరొకటి చూస్తారో, వింటారో, తెలుసుకుంటారో, అది అల్పం. ఏది భూమయో అదే అమృతం; ఏది అల్పమో అదే మర్త్యం. భగవాన్, అది దేనిలో ప్రతిష్ఠితమై ఉంది? తన మహిమలోనా, లేక మహిమలో కూడా లేదా?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಎಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯದನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಬೇರೆಯದನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಬೇರೆಯದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅದೇ ಭೂಮ. ಎಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೋ, ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅದು ಅಲ್ಪ. ಯಾವುದು ಭೂಮವೋ ಅದೇ ಅಮೃತ; ಯಾವುದು ಅಲ್ಪವೋ ಅದೇ ಮರ್ತ್ಯ. ಭಗವನ್, ಅದು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ? ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲೋ, ಅಥವಾ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲವೋ?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "എവിടെ മറ്റൊന്നിനെ കാണുന്നില്ലയോ, മറ്റൊന്നിനെ കേൾക്കുന്നില്ലയോ, മറ്റൊന്നിനെ അറിയുന്നില്ലയോ, അതാണ് ഭൂമാവ്. എവിടെ മറ്റൊന്നിനെ കാണുന്നുവോ, കേൾക്കുന്നുവോ, അറിയുന്നുവോ, അത് അല്പം. ഏതാണോ ഭൂമാവ് അതാണ് അമൃതം; ഏതാണോ അല്പം അത് മർത്യം. ഭഗവാനേ, അത് എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്? സ്വന്തം മഹിമയിലോ, അതോ മഹിമയിലുമില്ലയോ?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "যেখানে অন্য কিছু দেখে না, অন্য কিছু শোনে না, অন্য কিছু জানে না, তাই ভূমা। যেখানে অন্য কিছু দেখে, অন্য কিছু শোনে, অন্য কিছু জানে, তা অল্প। যা ভূমা তাই অমৃত; যা অল্প তাই মর্ত্য। হে ভগবন্, তা কিসে প্রতিষ্ঠিত? নিজ মহিমায়, নাকি মহিমাতেও নয়?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "जिथे दुसरे पाहिले जात नाही, दुसरे ऐकले जात नाही, दुसरे जाणले जात नाही, तेच भूमा. जिथे दुसरे पाहिले जाते, ऐकले जाते, जाणले जाते, ते अल्प. जे भूमा तेच अमृत; जे अल्प ते मर्त्य. हे भगवन्, ते कशात प्रतिष्ठित आहे? स्वतःच्या महिम्यात, की महिम्यातही नाही?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "જ્યાં બીજું જોવાતું નથી, બીજું સંભળાતું નથી, બીજું જણાતું નથી, તે ભૂમા છે. જ્યાં બીજું જોવાય છે, સંભળાય છે, જણાય છે, તે અલ્પ છે. જે ભૂમા છે તે અમૃત છે; જે અલ્પ છે તે મર્ત્ય છે. હે ભગવન્, તે શેમાં પ્રતિષ્ઠિત છે? પોતાની મહિમામાં, કે મહિમામાં પણ નહિ?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹੀ ਭੂਮਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਲਪ ਹੈ। ਜੋ ਭੂਮਾ ਹੈ ਉਹੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਅਲਪ ਹੈ ਉਹ ਮਰਤ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਨ, ਉਹ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଶୁଣେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ, ତାହା ହିଁ ଭୂମା। ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦେଖେ, ଅନ୍ୟ ଶୁଣେ, ଅନ୍ୟ ଜାଣେ, ତାହା ଅଳ୍ପ। ଯାହା ଭୂମା ତାହା ଅମୃତ; ଯାହା ଅଳ୍ପ ତାହା ମର୍ତ୍ୟ। ହେ ଭଗବନ୍, ତାହା କାହାଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ? ନିଜ ମହିମାରେ, ନା ମହିମାରେ ହିଁ ନୁହେଁ?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "جہاں کوئی دوسرا نہیں دیکھتا، کوئی دوسرا نہیں سنتا، کوئی دوسرا نہیں جانتا، وہی بھُوما ہے۔ جہاں دوسرا دیکھا جاتا ہے، دوسرا سنا جاتا ہے، دوسرا جانا جاتا ہے، وہ تھوڑا ہے۔ جو بھُوما ہے وہی امرت ہے؛ اور جو تھوڑا ہے وہ فانی ہے۔ اے بھگوان، وہ کس میں قائم ہے؟ اپنی عظمت میں، یا عظمت میں بھی نہیں؟",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Where one sees nothing else, hears nothing else, knows nothing else, that is the infinite. Where one sees something else, hears something else, knows something else, that is the small. The infinite is indeed the immortal, and the small is mortal. Venerable sir, in what is that established: in its own greatness, or not even in greatness?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Donde no se ve otra cosa, no se oye otra cosa, no se conoce otra cosa, eso es lo infinito. Donde se ve otra cosa, se oye otra cosa, se conoce otra cosa, eso es lo pequeño. Lo infinito es ciertamente lo inmortal, y lo pequeño es mortal. Venerable señor, ¿en qué está establecido eso: en su propia grandeza, o ni siquiera en la grandeza?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Là où l'on ne voit rien d'autre, n'entend rien d'autre, ne connaît rien d'autre, c'est l'infini. Là où l'on voit autre chose, entend autre chose, connaît autre chose, c'est le limité. L'infini est en vérité l'immortel, et le limité est mortel. Vénérable, en quoi cela est-il établi : dans sa propre grandeur, ou pas même dans la grandeur ?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Wo man nichts anderes sieht, nichts anderes hört, nichts anderes erkennt, das ist das Unendliche. Wo man anderes sieht, anderes hört, anderes erkennt, das ist das Begrenzte. Das Unendliche ist das Unsterbliche, das Begrenzte ist sterblich. Verehrter, worin ist jenes gegründet: in seiner eigenen Größe, oder nicht einmal in der Größe?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Onde não se vê outra coisa, não se ouve outra coisa, não se conhece outra coisa, isso é o infinito. Onde se vê outra coisa, se ouve outra coisa, se conhece outra coisa, isso é o pequeno. O infinito é de fato o imortal, e o pequeno é mortal. Venerável senhor, em que está isso estabelecido: em sua própria grandeza, ou nem mesmo na grandeza?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Там, где не видят ничего иного, не слышат ничего иного, не знают ничего иного, — это беспредельное. Там, где видят иное, слышат иное, знают иное, — это малое. Беспредельное есть воистину бессмертное, а малое смертно. Почтенный, в чём это утверждено: в собственном величии или даже не в величии?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "在那里不见他物、不闻他物、不知他物，那便是无限（bhūmā）。在那里见他物、闻他物、知他物，那便是有限（alpa）。无限即是不死，有限即是有死。尊者啊，那是立足于何处的：立于自身的伟大之中，还是连伟大之中也不立？",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "そこでは他を見ず、他を聞かず、他を知らない。それが無限（bhūmā）である。そこでは他を見、他を聞き、他を知る。それは有限（alpa）である。無限こそ不死であり、有限は死すべきものである。尊き方よ、それは何に確立しているのですか。自らの偉大さにか、それとも偉大さにさえないのか。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "حيث لا يرى المرء غيره، ولا يسمع غيره، ولا يعرف غيره، فذاك هو اللامتناهي. وحيث يرى غيره ويسمع غيره ويعرف غيره، فذاك هو المحدود. اللامتناهي هو الخالد حقًّا، والمحدود فانٍ. أيها الجليل، في ماذا يستقر ذلك: في عظمته الذاتية، أم لا يستقر حتى في العظمة؟",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Di mana seseorang tidak melihat yang lain, tidak mendengar yang lain, tidak mengetahui yang lain, itulah yang tak terbatas. Di mana seseorang melihat yang lain, mendengar yang lain, mengetahui yang lain, itulah yang terbatas. Yang tak terbatas itulah yang abadi, dan yang terbatas itu fana. Wahai yang mulia, di manakah itu berdiri: dalam kebesarannya sendiri, atau bahkan tidak dalam kebesaran?",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "เมื่อไม่เห็นสิ่งอื่น ไม่ได้ยินสิ่งอื่น ไม่รู้สิ่งอื่น นั่นคือภูมา ส่วนเมื่อเห็นสิ่งอื่น ได้ยินสิ่งอื่น รู้สิ่งอื่น นั่นคืออัลปะ ภูมาคือสิ่งที่เป็นอมตะ ส่วนอัลปะคือสิ่งที่เป็นมรรตย์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภูมานั้นตั้งอยู่ในสิ่งใดเล่า ตั้งอยู่ในความยิ่งใหญ่ของตนเอง หรือไม่ได้ตั้งอยู่แม้ในความยิ่งใหญ่",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः ७” (revision 223782)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%AD&oldid=223782"
  },
  "topics": [
    "bhuma",
    "immortality",
    "self"
  ],
  "citation": "Chāndogya Upaniṣad 7.24.1. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.7.24.1/"
}