{
  "id": "upanishads/chandogya.8.7.4",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.8.7.4/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "chandogya.8.7.4",
  "speaker": "Chāndogya Upaniṣad · Prajāpati to Indra and Virocana",
  "sanskrit": {
    "text": "तौ ह प्रजापतिरुवाच य एषोऽक्षिणि पुरुषो दृश्यत एष आत्मेति होवाचैतदमृतमभयमेतद्ब्रह्मेत्यथ योऽयं भगवोऽप्सु परिख्यायते यश्चायमादर्शे कतम एष इत्येष उ एवैषु सर्वेष्वन्तेषु परिख्यायत इति होवाच ॥ ८.७.४ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "tau ha prajāpatiruvāca ya eṣo'kṣiṇi puruṣo dṛśyata eṣa ātmeti hovācaitadamṛtamabhayametadbrahmetyatha yo'yaṃ bhagavo'psu parikhyāyate yaścāyamādarśe katama eṣa ityeṣa u evaiṣu sarveṣvanteṣu parikhyāyata iti hovāca || 8.7.4 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "tau",
      "meaning": "those two",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prajāpatiḥ",
      "meaning": "Prajāpati",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣaḥ",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "akṣiṇi",
      "meaning": "in the eye",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "person",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dṛśyate",
      "meaning": "is seen",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣaḥ",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātmā",
      "meaning": "self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etat",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "amṛtam",
      "meaning": "immortal",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "abhayam",
      "meaning": "fearless",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etat",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "brahma",
      "meaning": "brahman",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ayam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhagavaḥ",
      "meaning": "venerable one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "apsu",
      "meaning": "in water",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pariakhyāyate",
      "meaning": "is seen reflected",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ayam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ādarśe",
      "meaning": "in the mirror",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "katamaḥ",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣaḥ",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣaḥ",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "u",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "just",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣu",
      "meaning": "in these",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sarveṣu",
      "meaning": "all",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anteṣu",
      "meaning": "in the places",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pariakhyāyate",
      "meaning": "is seen reflected",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "तब प्रजापति ने उन दोनों से कहा: 'यह पुरुष जो आँख में दिखाई देता है, यही आत्मा है।' उन्होंने कहा: 'यह अमृत है, अभय है, यही ब्रह्म है।' फिर, हे पूज्य, जो यह जल में प्रतिबिम्बित दिखता है, और जो यह दर्पण में दिखता है — वह कौन है? यही — उन सब स्थानों में यही प्रतिबिम्बित होता है।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "அப்போது பிரஜாபதி அவர்கள் இருவரிடமும் கூறினார்: 'கண்ணில் காணப்படும் இந்தப் புருஷன், இதுவே ஆத்மா.' அவர் சொன்னார்: 'இதுவே அமிருதம், அபயம், இதுவே பிரம்மன்.' பின்னர், பூஜ்யரே, நீரில் பிரதிபலிப்பாக காணப்படுவது எதுவோ, கண்ணாடியில் காணப்படுவது எதுவோ — அது எது? இதுவேதான் — அந்த எல்லா இடங்களிலும் இதுவே பிரதிபலிக்கிறது.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "అప్పుడు ప్రజాపతి వారితో అన్నాడు: 'కంటిలో కనిపించే ఈ పురుషుడు ఇతనే ఆత్మ.' అతడు అన్నాడు: 'ఇదే అమృతం, అభయం, ఇదే బ్రహ్మ.' మరి, పూజ్యుడా, నీటిలో ప్రతిబింబంగా కనిపించేది, అద్దంలో కనిపించేది — అది ఏది? ఇదే — ఆ అన్ని స్థానాలలో ఇదే ప్రతిబింబిస్తుంది.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಆಗ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ಪುರುಷ ಇವನೇ ಆತ್ಮ.' ಅವರು ಹೇಳಿದರು: 'ಇದೇ ಅಮೃತ, ಅಭಯ, ಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮ.' ಆಮೇಲೆ, ಪೂಜ್ಯರೇ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು, ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು — ಅದು ಯಾವುದು? ಇದೇ — ಆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತದೆ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "അപ്പോൾ പ്രജാപതി അവരോടു പറഞ്ഞു: 'കണ്ണിൽ കാണുന്ന ഈ പുരുഷൻ, ഇതാണ് ആത്മാവ്.' അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇതാണ് അമൃതം, അഭയം, ഇതാണ് ബ്രഹ്മം.' പിന്നെ, പൂജ്യനേ, വെള്ളത്തിൽ പ്രതിബിംബമായി കാണുന്നതും കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നതും ഏതാണ്? ഇതുതന്നെ — ആ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഇതുതന്നെ പ്രതിബിംബിക്കുന്നു.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "তখন প্রজাপতি তাদের বললেন: 'চোখে যে এই পুরুষ দৃশ্যমান হয়, এই আত্মা।' তারা বলল: 'এটিই অমৃত, অভয়, এটিই ব্রহ্ম।' তারপর, হে পূজনীয়, জলে যে প্রতিবিম্ব দেখা যায় এবং আয়নায় যা দেখা যায় — সেটি কে? এটিই — সেই সমস্ত স্থানে এটিই প্রতিফলিত হয়।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "तेव्हा प्रजापती त्या दोघांना म्हणाले: 'डोळ्यांत दिसणारा हा पुरुष, हाच आत्मा.' ते म्हणाले: 'हेच अमृत, अभय, हेच ब्रह्म.' मग, पूज्या, पाण्यात जे प्रतिबिंब दिसते आणि आरशात जे दिसते — ते कोण आहे? हेच — त्या सर्व ठिकाणी हेच प्रतिबिंबित होते.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "ત્યારે પ્રજાપતિએ તેમને કહ્યું: 'આંખમાં દેખાતો આ પુરુષ, આ જ આત્મા છે.' તેઓએ કહ્યું: 'આ જ અમૃત, અભય, આ જ બ્રહ્મ છે.' પછી, પૂજ્ય, પાણીમાં જે પ્રતિબિંબરૂપે દેખાય છે અને અરીસામાં જે દેખાય છે — તે કોણ છે? આ જ — તે બધાં સ્થાનોમાં આ જ પ્રતિબિંબિત થાય છે.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਤਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੁਰਖ, ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ: 'ਇਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਨਿਡਰਤਾ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।' ਫਿਰ, ਪੂਜਨੀਕ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਿਸਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹੀ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ତା'ପରେ ପ୍ରଜାପତି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆଖିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପୁରୁଷ, ଏହି ହିଁ ଆତ୍ମା।' ସେମାନେ କହିଲେ: 'ଏହା ଅମୃତ, ଅଭୟ, ଏହା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ।' ତା'ପରେ, ପୂଜ୍ୟ, ଜଳରେ ଯାହା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଦର୍ପଣରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ — ତାହା କିଏ? ଏହା ହିଁ — ସେହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ହିଁ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "تب پرجاپتی نے ان سے کہا: 'آنکھ میں جو یہ پرش دکھائی دیتا ہے، یہی آتما ہے۔' انہوں نے کہا: 'یہی امرت، بےخوف، یہی برہم ہے۔' پھر، اے پوجنیہ، جو پانی میں عکس کی صورت دکھائی دیتا ہے اور جو آئینے میں دکھائی دیتا ہے — وہ کون ہے؟ یہی — ان تمام مقامات میں یہی منعکس ہوتا ہے۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Then Prajāpati said to them, 'This person who is seen in the eye, this is the ātman.' They said, 'This is the immortal, the fearless; this is brahman.' Then, venerable one, what is that which is seen reflected in water, and what is seen in the mirror — which is it? It is this same one that is reflected in all those places.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Entonces Prajāpati les dijo: 'Este puruṣa que se ve en el ojo, este es el ātman.' Ellos dijeron: 'Esto es lo inmortal, lo sin temor; esto es brahman.' Luego, venerable, ¿qué es lo que se ve reflejado en el agua, y lo que se ve en el espejo — cuál es? Es este mismo, que se refleja en todos esos lugares.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Alors Prajāpati leur dit : « Ce puruṣa qu'on voit dans l'œil, c'est l'ātman. » Ils dirent : « C'est l'immortel, l'exempt de crainte ; c'est brahman. » Puis, vénérable, ce qui se voit reflété dans l'eau et ce qui se voit dans le miroir, lequel est-ce ? C'est celui-là même qui se reflète dans tous ces lieux.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Da sprach Prajāpati zu ihnen: 'Dieser Puruṣa, der im Auge gesehen wird, dieser ist das ātman.' Sie sagten: 'Dies ist das Unsterbliche, das Furchtlose; dies ist brahman.' Und was, Verehrter, wird im Wasser als Spiegelbild gesehen und was im Spiegel — welches ist das? Eben dieses wird an all diesen Orten gespiegelt.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Então Prajāpati lhes disse: 'Este puruṣa que se vê no olho, este é o ātman.' Disseram: 'Isto é o imortal, o sem medo; isto é brahman.' Então, venerável, o que se vê refletido na água e o que se vê no espelho — qual é? É este mesmo, que se reflete em todos esses lugares.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Тогда Праджапати сказал им: «Этот пуруша, который виден в глазу, — это ātman». Они сказали: «Это бессмертное, безбоязненное; это брахман». Затем, почтенный, что же видно отражённым в воде и что видно в зеркале — что это такое? Это тот же самый, который отражается во всех этих местах.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "于是生主对他们说：“那在眼中所见的人，便是ātman。”他们说：“这是不死的、无畏的；这便是梵（brahman）。”接着，尊者啊，那在水中所见的映像，以及在镜中所见的，是什么？正是这同一者，在所有这些地方被映现。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "するとプラジャーパティは言った。「目の中に見えるこの人間、これがātmanである。」彼らは言った。「これは不死であり無畏である、これがbrahmanである。」「では尊い方よ、水の中に映って見えるもの、鏡の中に見えるもの、それは何か。」「まさにこれである。あらゆるそれらの場所に、このものが映し出されるのだ。」",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "فقال لهما برجاباتي: «هذا البوروشا الذي يُرى في العين، هو الـātman.» فقالا: «هذا الخالد الذي لا خوف فيه؛ هذا هو البراهمن.» ثم أيها الموقر، ما الذي يُرى منعكسًا في الماء، وما الذي يُرى في المرآة — أيّ شيء هو؟ إنه هذا عينه، الذي ينعكس في كل تلك المواضع.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Lalu Prajāpati berkata kepada mereka: 'Puruṣa yang terlihat di mata ini, itulah ātman.' Mereka berkata: 'Inilah yang abadi, yang tanpa rasa takut; inilah brahman.' Lalu, wahai yang mulia, apa yang terlihat terpantul di air, dan yang terlihat di cermin — yang mana itu? Itu adalah yang sama ini, yang terpantul di semua tempat itu.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ครั้งนั้น พระปชาบดีตรัสแก่ทั้งสองว่า บุรุษที่ปรากฏในดวงตานี้ นั่นคืออาตมัน ทั้งสองกล่าวว่า นั่นคืออมตะ ไม่มีภัย นั่นคือพรหมัน ท่านผู้เจริญ ส่วนสิ่งที่ปรากฏสะท้อนอยู่ในน้ำ และสิ่งที่เห็นในกระจกนั้นคืออะไร สิ่งไหนเล่าคืออาตมัน พระปชาบดีตรัสว่า สิ่งเดียวกันนี้เองที่ปรากฏสะท้อนอยู่ในทุกสิ่งเหล่านั้น",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः ८” (revision 403509)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%AE&oldid=403509"
  },
  "topics": [
    "atman",
    "eye",
    "water",
    "mirror"
  ],
  "citation": "Chāndogya Upaniṣad 8.7.4. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.8.7.4/"
}