{
  "id": "upanishads/kaushitaki.4.11",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/kaushitaki.4.11/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "kaushitaki.4.11",
  "speaker": "Kauṣītaki Upaniṣad · Bālāki to Ajātaśatru",
  "sanskrit": {
    "text": "स होवाच बालाकिर्य एवैष प्रतिश्रुत्कायां पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा द्वितीयोऽनपग इति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते विन्दते द्वितीयाद्द्वितीयवान्भवति ॥ ४.११ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "sa hovāca bālākirya evaiṣa pratiśrutkāyāṃ puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmā maitasminsamavādayiṣṭhā dvitīyo'napaga iti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste vindate dvitīyāddvitīyavānbhavati || 4.11 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "sa",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bālākiḥ",
      "meaning": "Bālāki",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣaḥ",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pratiśrutkāyām",
      "meaning": "in the echo",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "person",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tam",
      "meaning": "him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aham",
      "meaning": "I",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāse",
      "meaning": "meditate upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tam",
      "meaning": "to him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ajātaśatruḥ",
      "meaning": "Ajātaśatru",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mā",
      "meaning": "do not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mā",
      "meaning": "do not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etasmin",
      "meaning": "in him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "samavādayiṣṭhāḥ",
      "meaning": "argue, speak in agreement",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dvitīyaḥ",
      "meaning": "second",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anapagaḥ",
      "meaning": "not departing, inseparable",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vā",
      "meaning": "or",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aham",
      "meaning": "I",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etam",
      "meaning": "him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāse",
      "meaning": "meditate upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "who",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etam",
      "meaning": "him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāste",
      "meaning": "meditates upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vindate",
      "meaning": "obtains",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dvitīyāt",
      "meaning": "from a second",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dvitīyavān",
      "meaning": "possessing a second",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavati",
      "meaning": "becomes",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "बालाकि ने कहा: जो यह प्रतिध्वनि में पुरुष है, उसी की मैं उपासना करता हूँ। तब अजातशत्रु ने उससे कहा: इसमें विवाद मत करो। या तो 'द्वितीय, जो कभी अलग नहीं होता' कहो, मैं इसी की उपासना करता हूँ। जो इस प्रकार इसकी उपासना करता है, वह द्वितीय को प्राप्त करता है और द्वितीय वाला होता है।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "பாலாகி கூறினார்: எதிரொலியில் காணப்படும் இந்தப் புருஷனையே நான் உபாசிக்கிறேன். அஜாதசத்ரு கூறினார்: இதில் வாதம் செய்யாதே. 'பிரியாது உடன் இருக்கும் இரண்டாவது' என்று அறிந்து உபாசி. இவ்வாறு உபாசிப்பவன் இரண்டாவதை அடைந்து இரண்டாவதுடையவனாகிறான்.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "బాలాకి ఇలా అన్నాడు: ప్రతిధ్వనిలో కనిపించే ఈ పురుషుడినే నేను ఉపాసిస్తాను. అజాతశత్రు అతనితో అన్నాడు: దీనిపై వాదించకు. 'ఎడబాయని ద్వితీయుడు' అని భావించి ఉపాసించు. ఇలా ఉపాసించేవాడు ద్వితీయుడిని పొంది ద్వితీయుడు కలవాడవుతాడు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಬಾಲಾಕಿ ಹೇಳಿದನು: ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ಪುರುಷನನ್ನೇ ನಾನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅಜಾತಶತ್ರು ಹೇಳಿದನು: ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಾದಿಸಬೇಡ. 'ಬೇರ್ಪಡದ ದ್ವಿತೀಯ' ಎಂದು ತಿಳಿದು ಉಪಾಸಿಸು. ಹೀಗೆ ಉಪಾಸಿಸುವವನು ದ್ವಿತೀಯವನ್ನು ಪಡೆದು ದ್ವಿತೀಯವುಳ್ಳವನಾಗುತ್ತಾನೆ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "ബാലാകി പറഞ്ഞു: പ്രതിധ്വനിയിൽ കാണുന്ന ഈ പുരുഷനെയാണ് ഞാൻ ഉപാസിക്കുന്നത്. അജാതശത്രു പറഞ്ഞു: ഇതിൽ തർക്കിക്കരുത്. 'വേർപിരിയാത്ത രണ്ടാമൻ' എന്നറിഞ്ഞ് ഉപാസിക്കുക. ഇങ്ങനെ ഉപാസിക്കുന്നവൻ രണ്ടാമനെ പ്രാപിച്ച് രണ്ടാമനുള്ളവനാകുന്നു.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "বালাকি বললেন: প্রতিধ্বনিতে এই যে পুরুষ, তাঁরই আমি উপাসনা করি। অজাতশত্রু বললেন: এ বিষয়ে তর্ক কোরো না। 'অবিচ্ছিন্ন দ্বিতীয়' বলে উপাসনা করো। যে এভাবে উপাসনা করে, সে দ্বিতীয়কে লাভ করে এবং দ্বিতীয়সম্পন্ন হয়।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "बालाकी म्हणाला: प्रतिध्वनीत दिसणारा हा पुरुष, त्यालाच मी उपासतो. अजातशत्रू म्हणाला: यावर वाद घालू नकोस. 'कधीही वेगळा न होणारा दुसरा' म्हणून उपासना कर. असा उपासना करणारा दुसऱ्याला प्राप्त करतो आणि दुसऱ्यासह होतो.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "બાલાકિએ કહ્યું: પ્રતિધ્વનિમાં દેખાતા આ પુરુષની જ હું ઉપાસના કરું છું. અજાતશત્રુએ કહ્યું: આ વિશે વાદ ન કર. 'ક્યારેય અલગ ન થનાર બીજો' જાણીને ઉપાસના કર. જે આ રીતે ઉપાસના કરે છે તે બીજાને પામે છે અને બીજાવાળો થાય છે.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਤਿਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਇਸ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਕਦੇ ਵੱਖ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ' ਜਾਣ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ବାଳାକି କହିଲେ: ପ୍ରତିଧ୍ୱନିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବାଦ କର ନାହିଁ। 'କଦାପି ଅଲଗା ନ ହେଉଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ' ଜାଣି ଉପାସନା କର। ଯେ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ପାଏ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟବାନ ହୁଏ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "بالاکی نے کہا: گونج میں نظر آنے والے اس پرش ہی کی میں عبادت کرتا ہوں۔ اجاتشترو نے کہا: اس پر بحث مت کرو۔ 'جو کبھی جدا نہ ہو، وہ دوسرا' جان کر عبادت کرو۔ جو اس طرح عبادت کرتا ہے، وہ دوسرے کو پاتا ہے اور دوسرے والا ہو جاتا ہے۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Bālāki said: 'This person who is seen in the echo, that very one I meditate upon.' Ajātaśatru said to him: 'Do not argue about him. Meditate upon him as the second that is never separate (anapaga).' He who meditates upon him thus obtains a second and becomes one who has a second.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Bālāki dijo: «Esta persona que se oye en el eco, a ese mismo medito.» Ajātaśatru le dijo: «No discutas sobre él. Medita en él como el segundo que nunca se separa (anapaga).» Quien así lo medita obtiene un segundo y se convierte en quien tiene un segundo.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Bālāki dit : « Cette personne qui se fait entendre dans l'écho, c'est elle que je médite. » Ajātaśatru lui dit : « Ne dispute pas à son sujet. Médite-la comme le second qui ne se sépare jamais (anapaga). » Celui qui la médite ainsi obtient un second et devient celui qui a un second.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Bālāki sprach: »Diesen Mann, der im Echo erscheint, meditiere ich.« Ajātaśatru sagte zu ihm: »Streite nicht darüber. Meditiere ihn als den Zweiten, der niemals getrennt ist (anapaga).« Wer ihn so meditiert, erlangt einen Zweiten und wird einer, der einen Zweiten hat.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Bālāki disse: «Este homem que se ouve no eco, a ele eu medito.» Ajātaśatru lhe disse: «Não discutas sobre ele. Medita-o como o segundo que nunca se separa (anapaga).» Quem assim o medita obtém um segundo e torna-se quem tem um segundo.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Bālāki сказал: «Этого человека, который слышен в эхе, его я и созерцаю». Аджаташатру сказал ему: «Не спорь о нём. Созерцай его как второго, который никогда не отделяется (anapaga)». Тот, кто так его созерцает, обретает второго и становится имеющим второго.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "巴拉基说：“我所崇拜的，就是回声中所闻的这个人。”阿阇多设图对他说：“不要与他争论。应当把他当作永不分离的第二者（anapaga）来崇拜。”如此崇拜他的人，获得第二者，成为有第二者的人。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "バーラーキは言った。「こだまの中に聞こえるこの人、まさにその人を私は観想する。」アジャータシャトルは彼に言った。「彼について論じてはならない。決して離れない第二のもの（anapaga）として観想せよ。」このように観想する者は第二のものを得て、第二を持つ者となる。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "قال بالاكي: «إن هذا الشخص الذي يُسمع في الصدى، هو بعينه ما أتعبّد له.» فقال له أجاتشاترو: «لا تجادل فيه. اعبده بوصفه الثاني الذي لا يفارق (anapaga).» فمن عبده هكذا، نال ثانياً وصار ذا ثانٍ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Bālāki berkata: \"Pribadi yang terdengar dalam gema ini, itulah yang aku puja.\" Ajātaśatru berkata kepadanya: \"Jangan berdebat tentangnya. Puja dia sebagai yang kedua yang tidak pernah terpisah (anapaga).\" Siapa yang memujanya demikian, memperoleh yang kedua dan menjadi orang yang memiliki yang kedua.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "พาลากิกล่าวว่า “บุรุษที่ปรากฏในเสียงสะท้อน ข้าบูชาบุรุษนั้นแหละ” อชาตศัตรุตรัสตอบเขาว่า “อย่าโต้เถียงกับเราเรื่องพระองค์ จงบูชาพระองค์ในฐานะผู้ที่สองซึ่งไม่แยกจากกัน ผู้ใดบูชาพระองค์เช่นนี้ ย่อมได้สิ่งที่สองและเป็นผู้มีสิ่งที่สอง”",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Kauṣītaki Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “कौषीतकिब्राह्मणोपनिषत्” (revision 155878)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B7%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%A3%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A4%E0%A5%8D&oldid=155878"
  },
  "topics": [
    "pratishruti",
    "echo",
    "dvitiya",
    "meditation"
  ],
  "citation": "Kauṣītaki Upaniṣad 4.11. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/kaushitaki.4.11/"
}