{
  "id": "upanishads/kaushitaki.4.7",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/kaushitaki.4.7/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "kaushitaki.4.7",
  "speaker": "Kauṣītaki Upaniṣad · Ajātaśatru to Bālāki",
  "sanskrit": {
    "text": "स होवाच बालाकिर्य एवैष वायौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा इन्द्रो वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते । जिष्णुर्ह वापराजिष्णुरन्यतस्यजायी भवति ॥ ४.७ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "sa hovāca bālākirya evaiṣa vāyau puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmā maitasminsamavādayiṣṭhā indro vaikuṇṭho'parājitā seneti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste | jiṣṇurha vāparājiṣṇuranyatasyajāyī bhavati || 4.7 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "sa",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hovāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bālāki",
      "meaning": "Bālāki (proper name)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "who",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣaḥ",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vāyau",
      "meaning": "in the wind",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "person, being",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tam",
      "meaning": "him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aham",
      "meaning": "I",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāse",
      "meaning": "meditate upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tam",
      "meaning": "to him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ajātaśatruḥ",
      "meaning": "Ajātaśatru (proper name)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mā",
      "meaning": "do not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mā",
      "meaning": "do not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etasmin",
      "meaning": "in this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "samavādayiṣṭhāḥ",
      "meaning": "speak in agreement, discuss",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "indraḥ",
      "meaning": "Indra",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vaikuṇṭhaḥ",
      "meaning": "Vaikuṇṭha (the unconquerable)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aparājitā",
      "meaning": "unconquered",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "senā",
      "meaning": "army",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vā",
      "meaning": "or",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aham",
      "meaning": "I",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etam",
      "meaning": "him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāse",
      "meaning": "meditate upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "who",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etam",
      "meaning": "him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upāste",
      "meaning": "meditates upon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jiṣṇuḥ",
      "meaning": "victorious",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vā",
      "meaning": "or",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aparājiṣṇuḥ",
      "meaning": "unconquered",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anyataḥ",
      "meaning": "from others",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "his",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jāyī",
      "meaning": "enemy (one who defeats)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavati",
      "meaning": "becomes",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "वह बोले: बालाकि, जो यह वायु में पुरुष है, उसी की मैं उपासना करता हूँ। तब अजातशत्रु ने उससे कहा: इसमें मत बोलो। 'इन्द्र, वैकुण्ठ, अजेय सेना' — इस रूप में मैं इसकी उपासना करता हूँ। जो इस प्रकार इसकी उपासना करता है, वह विजयी होता है और दूसरों से अपराजित रहता है; उसका शत्रु कोई नहीं बनता।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "அவர் கூறினார்: பாலாகி, காற்றில் உள்ள இந்தப் புருஷனையே நான் உபாசிக்கிறேன். அப்போது அஜாதசத்ரு அவரிடம் சொன்னார்: இதில் வாதிக்காதே. 'இந்திரன், வைகுண்டன், வெல்லப்படாத படை' என்ற வடிவிலேயே நான் இதை உபாசிக்கிறேன். இவ்வாறு இதை உபாசிப்பவன் வெற்றி பெறுகிறான்; பிறரால் வெல்லப்படாதவனாகி, அவனை வெல்பவன் எவனும் ஆவதில்லை.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "అతడు ఇలా అన్నాడు: బాలాకి, గాలిలో ఉన్న ఈ పురుషుణ్ణే నేను ఉపాసిస్తాను. అప్పుడు అజాతశత్రువు అతనితో అన్నాడు: దీనిపై వాదించకు. 'ఇంద్రుడు, వైకుంఠుడు, అజేయమైన సేన' అనే రూపంలో నేను దీన్ని ఉపాసిస్తాను. ఈ విధంగా దీన్ని ఉపాసించేవాడు విజయం పొందుతాడు; ఇతరుల చేత జయింపబడడు, అతని శత్రువు ఉండడు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಅವನು ಹೇಳಿದನು: ಬಾಲಾಕಿ, ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪುರುಷನನ್ನೇ ನಾನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆಗ ಅಜಾತಶತ್ರು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಾದಿಸಬೇಡ. 'ಇಂದ್ರ, ವೈಕುಂಠ, ಅಜೇಯ ಸೇನೆ' ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾನು ಇದನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಇದನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವನು ಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇತರರಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಡದವನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಶತ್ರು ಯಾರೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ബാലാകി, വായുവിലുള്ള ഈ പുരുഷനെയാണ് ഞാൻ ഉപാസിക്കുന്നത്. അപ്പോൾ അജാതശത്രു അദ്ദേഹത്തോടു പറഞ്ഞു: ഇതിനെക്കുറിച്ച് തർക്കിക്കരുത്. 'ഇന്ദ്രൻ, വൈകുണ്ഠൻ, അജയ്യമായ സേന' എന്ന രൂപത്തിലാണ് ഞാൻ ഇതിനെ ഉപാസിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ ഇതിനെ ഉപാസിക്കുന്നവൻ വിജയിയാകുന്നു; മറ്റുള്ളവരാൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടാത്തവനാകുന്നു, അവന്റെ ശത്രുവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "তিনি বললেন: বালাকি, বায়ুতে এই যে পুরুষ আছেন, তাঁকেই আমি উপাসনা করি। তখন অজাতশত্রু তাঁকে বললেন: এ বিষয়ে বিবাদ কোরো না। 'ইন্দ্র, বৈকুণ্ঠ, অজেয় সেনা' এই রূপে আমি তাঁর উপাসনা করি। যে এভাবে তাঁর উপাসনা করে, সে বিজয়ী হয়; অন্যদের দ্বারা পরাজিত হয় না, তার কোনো শত্রু হয় না।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "तो म्हणाला: बालाकी, वायूत असलेल्या या पुरुषाचीच मी उपासना करतो. तेव्हा अजातशत्रू त्याला म्हणाला: यावर वाद करू नकोस. 'इंद्र, वैकुंठ, अजिंक्य सेना' या रूपात मी याची उपासना करतो. असा जो याची उपासना करतो तो विजयी होतो; इतरांकडून पराभूत होत नाही, त्याचा शत्रू कोणी होत नाही.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "તેઓ બોલ્યા: બાલાકિ, વાયુમાં રહેલા આ પુરુષની જ હું ઉપાસના કરું છું. ત્યારે અજાતશત્રુએ તેમને કહ્યું: આ વિષયમાં વિવાદ ન કર. 'ઇન્દ્ર, વૈકુંઠ, અજેય સેના' એ રૂપે હું તેની ઉપાસના કરું છું. જે આ રીતે તેની ઉપાસના કરે છે તે વિજયી થાય છે; બીજાથી પરાજિત થતો નથી, તેનો શત્રુ કોઈ થતો નથી.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਉਹ ਬੋਲੇ: ਬਾਲਾਕੀ, ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤਦ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਇੰਦਰ, ਵੈਕੁੰਠ, ਅਜੇਯ ਸੈਨਾ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ସେ କହିଲେ: ବାଳାକି, ବାୟୁରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ସେତେବେଳେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ଇନ୍ଦ୍ର, ବୈକୁଣ୍ଠ, ଅଜେୟ ସେନା' ରୂପେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ। ଯେ ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାର ଶତ୍ରୁ କେହି ହୁଏ ନାହିଁ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "انہوں نے کہا: بالاکی، ہوا میں جو یہ پرش ہے، میں اسی کی عبادت کرتا ہوں۔ تب اجاتشترو نے ان سے کہا: اس پر بحث مت کرو۔ 'اندر، وَیکنٹھ، ناقابلِ شکست لشکر' کی صورت میں میں اس کی عبادت کرتا ہوں۔ جو اس طرح اس کی عبادت کرتا ہے وہ فتح یاب ہوتا ہے، دوسروں سے مغلوب نہیں ہوتا؛ اس کا کوئی دشمن نہیں بنتا۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "He said: Bālāki, I worship that person who is in the wind. Then Ajātaśatru said to him: Do not argue about this. I worship it as Indra, Vaikuṇṭha, the unconquered army. Whoever worships it in this way becomes victorious; he is not conquered by others, and no one becomes his conqueror.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Él dijo: Bālāki, adoro a aquel puruṣa que está en el viento. Entonces Ajātaśatru le dijo: No discutas sobre esto. Lo adoro como Indra, Vaikuṇṭha, el ejército invencible. Quien lo adora de este modo se vuelve victorioso; no es vencido por otros, y nadie llega a ser su vencedor.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Il dit : Bālāki, j'adore ce puruṣa qui est dans le vent. Alors Ajātaśatru lui dit : Ne dispute pas à ce sujet. Je l'adore comme Indra, Vaikuṇṭha, l'armée invaincue. Celui qui l'adore ainsi devient victorieux ; il n'est pas vaincu par d'autres, et nul ne devient son vainqueur.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Er sprach: Bālāki, ich verehre jenen puruṣa, der im Wind ist. Da sagte Ajātaśatru zu ihm: Streite nicht darüber. Ich verehre ihn als Indra, Vaikuṇṭha, das unbesiegte Heer. Wer ihn so verehrt, wird siegreich; er wird von anderen nicht besiegt, und niemand wird sein Bezwinger.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Ele disse: Bālāki, eu adoro aquele puruṣa que está no vento. Então Ajātaśatru lhe disse: Não discutas sobre isto. Eu o adoro como Indra, Vaikuṇṭha, o exército invencível. Quem assim o adora torna-se vitorioso; não é vencido por outros, e ninguém se torna seu vencedor.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Он сказал: Бālāки, я почитаю того пуруша, что в ветре. Тогда Аджаташатру сказал ему: Не спорь об этом. Я почитаю его как Индру, Вайкунтху, непобедимое войско. Кто так почитает его, становится победоносным; его не побеждают другие, и никто не становится его победителем.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "他说：Bālāki，我崇拜那在风中的补鲁沙。阿阇多设figure 对他说：不要与我争论。我把它当作因陀罗、毗俱吒、不可战胜的军队来崇拜。如此崇拜它的人成为胜利者；他不被他人战胜，也无人能成为他的征服者。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "彼は言った。バーラーキよ、私は風の中にいるあのプルシャを礼拝する。するとアジャータシャトルは彼に言った。これについて議論してはならない。私はそれを、インドラ、ヴァイクンタ、無敵の軍として礼拝する。このように礼拝する者は勝利者となり、他者に打ち負かされず、彼を征服する者は誰もいなくなる。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "قال: يا بالاكي، إنني أعبد ذلك البوروشا الذي في الريح. فقال له أجاتاشاترو: لا تجادل في هذا. أعبده بوصفه إندرا وفايكونثا، الجيش الذي لا يُقهر. من يعبده على هذا النحو يصبح منتصرًا؛ لا يُغلب من غيره، ولا يصبح أحد غالبًا له.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Ia berkata: Bālāki, aku memuja puruṣa yang ada di angin itu. Lalu Ajātaśatru berkata kepadanya: Jangan berdebat tentang ini. Aku memujanya sebagai Indra, Vaikuṇṭha, pasukan yang tak terkalahkan. Siapa yang memujanya demikian menjadi pemenang; ia tidak dikalahkan orang lain, dan tidak ada yang menjadi penaklluknya.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ท่านพาลากิกล่าวว่า “ข้าบูชาบุรุษผู้อยู่ในลม” อชาตศัตรุตรัสตอบเขาว่า “อย่าโต้เถียงกับเราเรื่องนี้ เราบูชาพระองค์ในฐานะพระอินทร์ ไวกุณฐะ กองทัพที่ไม่มีใครพ่ายแพ้ ผู้ใดบูชาพระองค์เช่นนี้ ย่อมได้ชัยชนะ ไม่มีผู้ใดเอาชนะเขาได้ และไม่มีผู้ใดกลายเป็นผู้ปราบเขา”",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Kauṣītaki Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “कौषीतकिब्राह्मणोपनिषत्” (revision 155878)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B7%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%A3%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A4%E0%A5%8D&oldid=155878"
  },
  "topics": [
    "brahman",
    "indra",
    "victory"
  ],
  "citation": "Kauṣītaki Upaniṣad 4.7. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/kaushitaki.4.7/"
}