{
  "id": "upanishads/maitrayani.1.1",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/maitrayani.1.1/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "maitrayani.1.1",
  "speaker": "Maitrāyaṇī Upaniṣad",
  "sanskrit": {
    "text": "ॐ बृहद्रथो ह वै नाम राजा राज्ये ज्येष्ठं पुत्रं निधापयित्वेदमशाश्वतं मन्यमानः शारीरं वैराग्यमुपेतोऽरण्यं निर्जगाम स तत्र परमं तप आस्थायादित्यमीक्षमाण ऊर्ध्वबाहुस्तिष्ठत्यन्ते सहस्रस्य मुनिरन्तिकमाजगामाग्निरिवाधूमकस्तेजसा निर्दहन्निवात्मविद्भगवाञ्च्हाकायन्य उत्तिष्ठोत्तिष्ठ वरं वृणीश्वेति राजानमब्रवीत्स तस्मै नमस्कृत्योवाच भगवन्नाहमात्मवित्त्वं तत्त्वविच्च्हृणुमो वयं स त्वं नो ब्रूहीत्येतद्वृतं पुरस्तादशक्यं मा पृच्च्ह प्रश्नमैक्ष्वाकान्यान्कामान्वृणीश्वेति शाकायन्यस्य चरणवभिमृश्यमानो राजेमां गाथां जगाद ॥ १.१ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "oṃ bṛhadratho ha vai nāma rājā rājye jyeṣṭhaṃ putraṃ nidhāpayitvedamaśāśvataṃ manyamānaḥ śārīraṃ vairāgyamupeto'raṇyaṃ nirjagāma sa tatra paramaṃ tapa āsthāyādityamīkṣamāṇa ūrdhvabāhustiṣṭhatyante sahasrasya munirantikamājagāmāgnirivādhūmakastejasā nirdahannivātmavidbhagavāñchākāyanya uttiṣṭhottiṣṭha varaṃ vṛṇīśveti rājānamabravītsa tasmai namaskṛtyovāca bhagavannāhamātmavittvaṃ tattvavicchṛṇumo vayaṃ sa tvaṃ no brūhītyetadvṛtaṃ purastādaśakyaṃ mā pṛccha praśnamaikṣvākānyānkāmānvṛṇīśveti śākāyanyasya caraṇavabhimṛśyamāno rājemāṃ gāthāṃ jagāda || 1.1 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "oṃ",
      "meaning": "sacred syllable",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bṛhadratho",
      "meaning": "Bṛhadratha (proper name)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed, verily",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vai",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nāma",
      "meaning": "by name",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "rājā",
      "meaning": "king",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "rājye",
      "meaning": "in the kingdom",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jyeṣṭhaṃ",
      "meaning": "eldest",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "putraṃ",
      "meaning": "son",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nidhāpayitvā",
      "meaning": "having placed (in charge)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "idam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aśāśvataṃ",
      "meaning": "impermanent",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manyamānaḥ",
      "meaning": "thinking",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śārīraṃ",
      "meaning": "of the body",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vairāgyam",
      "meaning": "dispassion, detachment",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upetaḥ",
      "meaning": "having attained",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "araṇyaṃ",
      "meaning": "to the forest",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nirjagāma",
      "meaning": "went forth",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tatra",
      "meaning": "there",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paramaṃ",
      "meaning": "supreme",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tapaḥ",
      "meaning": "austerity",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "āsthāya",
      "meaning": "having undertaken",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ādityam",
      "meaning": "the sun",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "īkṣamāṇaḥ",
      "meaning": "gazing at",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ūrdhva-bāhuḥ",
      "meaning": "with arms raised up",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tiṣṭhati",
      "meaning": "he stands",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ante",
      "meaning": "at the end",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sahasrasya",
      "meaning": "of a thousand (years)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "muniḥ",
      "meaning": "sage",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "antikam",
      "meaning": "near",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ājagāma",
      "meaning": "came",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "agniḥ",
      "meaning": "fire",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iva",
      "meaning": "like",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "adhūmakaḥ",
      "meaning": "smokeless",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tejasā",
      "meaning": "with radiance",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nirdahan",
      "meaning": "burning up",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iva",
      "meaning": "as if",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātma-vid",
      "meaning": "knower of the self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhagavān",
      "meaning": "venerable one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śākāyanyaḥ",
      "meaning": "Śākāyanya (proper name)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uttiṣṭha",
      "meaning": "rise",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uttiṣṭha",
      "meaning": "rise",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "varaṃ",
      "meaning": "a boon",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vṛṇīṣva",
      "meaning": "choose",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "rājānam",
      "meaning": "the king",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "abravīt",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasmai",
      "meaning": "to him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "namaskṛtya",
      "meaning": "having bowed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhagavan",
      "meaning": "venerable one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aham",
      "meaning": "I",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātma-vit",
      "meaning": "knower of the self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tvam",
      "meaning": "you",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tattva-vit",
      "meaning": "knower of truth",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śṛṇumaḥ",
      "meaning": "we hear",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vayam",
      "meaning": "we",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tvam",
      "meaning": "you",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "naḥ",
      "meaning": "to us",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "brūhi",
      "meaning": "speak",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etat",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vratam",
      "meaning": "vow",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "purastāt",
      "meaning": "formerly",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aśakyam",
      "meaning": "impossible",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mā",
      "meaning": "do not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pṛccha",
      "meaning": "ask",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "praśnam",
      "meaning": "question",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "aikṣvākān",
      "meaning": "Ikṣvāku's descendants",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anyān",
      "meaning": "other",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kāmān",
      "meaning": "desires",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vṛṇīṣva",
      "meaning": "choose",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śākāyanyasya",
      "meaning": "of Śākāyanya",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "caraṇau",
      "meaning": "feet",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "abhimṛśyamānaḥ",
      "meaning": "touching",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "rājā",
      "meaning": "the king",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "imām",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "gāthām",
      "meaning": "verse",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jagāda",
      "meaning": "recited",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "ॐ। राजा बृहद्रथ ने अपने ज्येष्ठ पुत्र को राज्य सौंपकर, इस संसार को अशाश्वत मानते हुए, शरीर के प्रति वैराग्य धारण किया और वन को चले गए। वहाँ उन्होंने परम तप का आश्रय लिया, ऊपर हाथ उठाए सूर्य को निहारते हुए खड़े रहे। एक हज़ार वर्ष के अंत में, आत्मज्ञानी मुनि भगवान शाकायन्य उनके समीप आए, जो अपने तेज से मानो धूमरहित अग्नि की तरह जलाते हुए दिख रहे थे। उन्होंने कहा, 'उठो, उठो, वर माँगो।' राजा ने उन्हें प्रणाम करके कहा, 'भगवन, मैं आत्मज्ञानी नहीं हूँ; आप तत्त्वज्ञानी हैं, हम सुनना चाहते हैं। आप हमें बताइए।' ('यह व्रत पहले से असाध्य है, प्रश्न मत पूछो; इक्ष्वाकु-वंशियों के अन्य कामनाएँ माँग लो।') शाकायन्य के चरणों को छूते हुए राजा ने यह गाथा कही।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "ஓம். பிருஹத்ரதன் என்ற அரசன், தன் மூத்த மகனை ராஜ்யத்தில் நியமித்து, இவ்வுலகம் நிலையற்றது என எண்ணி, உடல் பற்றிய வைராக்கியத்தை அடைந்து காட்டிற்குச் சென்றான். அங்கே அவன் பரம தவத்தை மேற்கொண்டு, கைகளை உயர்த்தி சூரியனை நோக்கி நின்றான். ஆயிரம் ஆண்டுகளின் முடிவில், ஆத்மஞானியான பகவான் சாகாயன்யர் அவனிடம் வந்தார்; அவர் புகையற்ற நெருப்பைப் போல தேஜஸால் எரிப்பவர் போல் தோன்றினார். 'எழுந்திரு, எழுந்திரு, வரம் கேள்' என்று அவர் அரசனிடம் கூறினார். அரசன் அவருக்கு வணக்கம் செலுத்தி, 'பகவனே, நான் ஆத்மஞானி அல்ல; நீரே தத்துவஞானி. நாங்கள் கேட்க விரும்புகிறோம். நீர் எங்களுக்குச் சொல்லுங்கள்' என்றான். ('இந்த நோன்பு முன்பே அடைய முடியாதது; கேள்வி கேட்காதே; இக்ஷ்வாகு வம்சத்தினருக்குரிய பிற விருப்பங்களைக் கேள்' என்று சாகாயன்யர் கூறினார்.) சாகாயன்யரின் பாதங்களைத் தொட்டபடி அரசன் இந்தப் பாடலைப் பாடினான.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ఓం. బృహద్రథుడనే రాజు, తన జ్యేష్ఠ పుత్రుడిని రాజ్యంపై నియమించి, ఈ లోకం శాశ్వతం కాదని భావించి, శరీరం పట్ల వైరాగ్యాన్ని పొంది అరణ్యానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ అతడు పరమ తపస్సును చేపట్టి, చేతులు పైకెత్తి సూర్యుని చూస్తూ నిలబడ్డాడు. వేయి సంవత్సరాల చివరలో, ఆత్మజ్ఞాని అయిన భగవాన్ శాకాయన్యుడు అతని సమీపానికి వచ్చాడు; అతడు ధూమరహిత అగ్నిలా తేజస్సుతో దహించేవాడిలా కనిపించాడు. 'లే, లేచి వరం కోరుకో' అని అతడు రాజుతో అన్నాడు. రాజు అతనికి నమస్కరించి, 'భగవన్, నేను ఆత్మజ్ఞాని కాను; మీరు తత్త్వజ్ఞులు. మేము వినాలనుకుంటున్నాము; మీరు మాకు చెప్పండి' అన్నాడు. ('ఈ వ్రతం పూర్వం అసాధ్యం; ప్రశ్న అడగకు; ఇక్ష్వాకు వంశీయులకు సంబంధించిన ఇతర కోరికలను కోరుకో' అని శాకాయన్యుడు అన్నాడు.) శాకాయన్యుని పాదాలను తాకుతూ రాజు ఈ గాథను చెప్పాడు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಓಂ. ಬೃಹದ್ರಥ ಎಂಬ ರಾಜನು ತನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿ, ಈ ಲೋಕ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು, ದೇಹದ ಕುರಿತು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನಿಂತನು. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಾಕಾಯನ್ಯನು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು; ಅವನು ಹೊಗೆರಹಿತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸುಡುವಂತೆ ತೋರಿದನು. 'ಏಳು, ಏಳು, ವರವನ್ನು ಕೇಳು' ಎಂದು ಅವನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ರಾಜನು ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, 'ಭಗವನ್, ನಾನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿಯಲ್ಲ; ನೀವು ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು. ನಾವು ಕೇಳ ಬಯಸುತ್ತೇವೆ; ನೀವು ನಮಗೆ ಹೇಳಿ' ಎಂದನು. ('ಈ ವ್ರತವು ಹಿಂದೆಯೇ ಅಸಾಧ್ಯ; ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಬೇಡ; ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳು' ಎಂದು ಶಾಕಾಯನ್ಯನು ಹೇಳಿದನು.) ಶಾಕಾಯನ್ಯನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ರಾಜನು ಈ ಗಾಥೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದನು.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "ഓം. ബൃഹദ്രഥൻ എന്ന രാജാവ്, തന്റെ മൂത്ത പുത്രനെ രാജ്യഭാരം ഏൽപ്പിച്ച്, ഈ ലോകം ശാശ്വതമല്ലെന്ന് കരുതി, ശരീരത്തോടുള്ള വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ച് കാട്ടിലേക്ക് പോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം പരമമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ച്, കൈകൾ ഉയർത്തി സൂര്യനെ നോക്കി നിന്നു. ആയിരം വർഷത്തിന്റെ അവസാനം, ആത്മജ്ഞനായ ഭഗവാൻ ശാകായന്യൻ അദ്ദേഹത്തിനരികിൽ വന്നു; പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ തേജസ്സോടെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം തോന്നി. 'എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ, വരം ചോദിച്ചുകൊള്ളൂ' എന്ന് അദ്ദേഹം രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു. രാജാവ് നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാനേ, ഞാൻ ആത്മജ്ഞനല്ല; അങ്ങാണ് തത്ത്വജ്ഞൻ. ഞങ്ങൾ കേൾക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു; അങ്ങ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞാലും.' ('ഈ വ്രതം മുമ്പേതന്നെ അസാധ്യമാണ്; ചോദ്യം ചോദിക്കരുത്; ഇക്ഷ്വാകു വംശജർക്ക് യോജിച്ച മറ്റ് ആഗ്രഹങ്ങൾ ചോദിച്ചുകൊള്ളൂ' എന്ന് ശാകായന്യൻ പറഞ്ഞു.) ശാകായന്യന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് രാജാവ് ഈ ഗാഥ ചൊല്ലി.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "ওঁ। বৃহদ্রথ নামে এক রাজা, রাজ্যের ভার জ্যেষ্ঠ পুত্রের উপর অর্পণ করে, এই জগৎকে অশাশ্বত মনে করে, দেহের প্রতি বৈরাগ্য লাভ করে বনে চলে গেলেন। সেখানে তিনি পরম তপস্যা অবলম্বন করে, বাহু উর্ধ্বে তুলে সূর্যের দিকে তাকিয়ে দাঁড়িয়ে রইলেন। হাজার বছরের শেষে আত্মজ্ঞ ভগবান শাকায়ন্য তাঁর কাছে এলেন; ধূমহীন অগ্নির মতো তেজে যেন দহন করছেন এমন মনে হলো। তিনি রাজাকে বললেন, 'ওঠো, ওঠো, বর প্রার্থনা করো।' রাজা তাঁকে প্রণাম করে বললেন, 'ভগবন, আমি আত্মজ্ঞ নই; আপনিই তত্ত্বজ্ঞ। আমরা শুনতে চাই; আপনি আমাদের বলুন।' ('এই ব্রত পূর্বেই অসাধ্য; প্রশ্ন করো না; ইক্ষ্বাকু বংশীয়দের উপযুক্ত অন্য কামনা প্রার্থনা করো', শাকায়ন্য এই কথা বললেন।) শাকায়ন্যের চরণ স্পর্শ করে রাজা এই গাথা বললেন।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "ॐ. बृहद्रथ नावाचा राजा, राज्य आपल्या ज्येष्ठ पुत्रावर सोपवून, हे जग अशाश्वत मानून, शरीराबद्दल वैराग्य धारण करून अरण्यात गेला. तेथे त्याने परम तप आचरले, हात वर करून सूर्याकडे पाहत तो उभा राहिला. हजार वर्षांच्या अखेरीस आत्मज्ञानी भगवान शाकायन्य त्याच्याजवळ आले; धूररहित अग्नीप्रमाणे तेजाने जळत असल्यासारखे ते दिसत होते. 'ऊठ, ऊठ, वर माग' असे ते राजाला म्हणाले. राजाने त्यांना नमस्कार करून म्हटले, 'भगवन्, मी आत्मज्ञानी नाही; आपण तत्त्वज्ञ आहात. आम्हाला ऐकायचे आहे; आपण आम्हाला सांगा.' ('हे व्रत पूर्वीपासून अशक्य आहे; प्रश्न विचारू नकोस; इक्ष्वाकू वंशजांना योग्य अशा इतर इच्छा माग', असे शाकायन्य म्हणाले.) शाकायन्यांचे चरण स्पर्शून राजाने ही गाथा म्हटली.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "ॐ. બૃહદ્રથ નામે રાજા, રાજ્ય જ્યેષ્ઠ પુત્રને સોંપીને, આ જગતને અશાશ્વત માનીને, શરીર પ્રત્યે વૈરાગ્ય પામીને વનમાં ગયા. ત્યાં તેમણે પરમ તપ આદર્યું, હાથ ઊંચા કરીને સૂર્યને જોતા ઊભા રહ્યા. હજાર વર્ષના અંતે આત્મજ્ઞ ભગવાન શાકાયન્ય તેમની પાસે આવ્યા; ધૂમાડા વિનાના અગ્નિ જેવા તેજથી જાણે બાળતા હોય તેવા તેઓ દેખાયા. 'ઊઠ, ઊઠ, વર માગ' એમ તેમણે રાજાને કહ્યું. રાજાએ તેમને પ્રણામ કરીને કહ્યું, 'ભગવન્, હું આત્મજ્ઞ નથી; આપ તત્ત્વજ્ઞ છો. અમે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ; આપ અમને કહો.' ('આ વ્રત પહેલેથી અશક્ય છે; પ્રશ્ન ન પૂછ; ઇક્ષ્વાકુ વંશને યોગ્ય બીજી કામનાઓ માગ', એમ શાકાયન્યે કહ્યું.) શાકાયન્યના ચરણ સ્પર્શ કરતા રાજાએ આ ગાથા ગાઈ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਓਮ. ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਰਾਗ ਧਾਰ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਬਾਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਗਿਆਨੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਕਾਇਨਯ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ; ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਪੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, 'ਉੱਠ, ਉੱਠ, ਵਰ ਮੰਗ।' ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਆਤਮ-ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਤੱਤ-ਗਿਆਨੀ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।' ('ਇਹ ਵਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ; ਸਵਾਲ ਨਾ ਪੁੱਛ; ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੰਗ', ਸ਼ਾਕਾਇਨਯ ਨੇ ਕਿਹਾ।) ਸ਼ਾਕਾਇਨਯ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂੰਹਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਗਾਥਾ ਗਾਈ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ଓଁ। ବୃହଦ୍ରଥ ନାମକ ଜଣେ ରାଜା, ରାଜ୍ୟଭାର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଏ ଜଗତକୁ ଅଶାଶ୍ୱତ ଭାବି, ଶରୀର ପ୍ରତି ବୈରାଗ୍ୟ ଧାରଣ କରି ବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ପରମ ତପସ୍ୟା କଲେ, ବାହୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଠିଆ ହେଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞ ଭଗବାନ ଶାକାୟନ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଧୂଆଁହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଦହନ କରୁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଗଲେ। ସେ କହିଲେ, 'ଉଠ, ଉଠ, ବର ମାଗ।' ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଆତ୍ମଜ୍ଞ ନୁହେଁ; ଆପଣ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ। ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ; ଆପଣ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।' ('ଏ ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ଅସାଧ୍ୟ; ପ୍ରଶ୍ନ କର ନାହିଁ; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ କାମନା ମାଗ', ଶାକାୟନ୍ୟ କହିଲେ।) ଶାକାୟନ୍ୟଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରି ରାଜା ଏହି ଗାଥା ଗାଇଲେ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "اوم۔ بृहद्रथ نامی بادشاہ نے بادشاہت اپنے بڑے بیٹے کے سپرد کی، اس دنیا کو فانی جان کر جسم سے بے رغبتی اختیار کی اور جنگل کو چلا گیا۔ وہاں اس نے انتہائی تپسیا اختیار کی، ہاتھ اوپر اٹھائے سورج کی طرف دیکھتا کھڑا رہا۔ ہزار برس کے آخر میں آتم گیانی بھگوان شاکائنیہ اس کے پاس آئے؛ وہ دھوئیں سے خالی آگ کی مانند تیج سے جلاتے ہوئے معلوم ہوتے تھے۔ انہوں نے کہا، 'اٹھ، اٹھ، کوئی وردان مانگ۔' بادشاہ نے انہیں پرنام کرکے کہا، 'بھگوان، میں آتم گیانی نہیں؛ آپ تتّو گیانی ہیں۔ ہم سننا چاہتے ہیں؛ آپ ہمیں بتائیں۔' ('یہ برت پہلے ہی سے ناممکن ہے؛ سوال مت پوچھو؛ اکشواکو کے خاندان کے لائق دوسری خواہشیں مانگ لو'، شاکائنیہ نے کہا۔) شاکائنیہ کے چرن چھوتے ہوئے بادشاہ نے یہ گاتھا گائی۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Om. King Bṛhadratha, having placed his eldest son in charge of the kingdom and regarding this impermanent, attained dispassion toward the body and went forth into the forest. There he undertook supreme austerity, standing with arms raised, gazing at the sun. At the end of a thousand years, the sage Śākāyanya, a knower of the self, came near him, blazing with radiance like a smokeless fire. He said to the king, 'Rise, rise, choose a boon.' The king bowed to him and said, 'Venerable one, I am not a knower of the self; you are a knower of truth. We wish to hear; please tell us.' ('This vow was formerly impossible; do not ask the question; choose other desires suited to the descendants of Ikṣvāku,' said Śākāyanya.) Touching Śākāyanya's feet, the king spoke this verse.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Oṃ. El rey Bṛhadratha, tras confiar el reino a su hijo mayor y considerando esto transitorio, alcanzó el desapego hacia el cuerpo y se internó en el bosque. Allí practicó la austeridad suprema, de pie con los brazos en alto, contemplando el sol. Al final de mil años, el sabio Śākāyanya, conocedor del ātman, se acercó a él, resplandeciendo como un fuego sin humo. Le dijo al rey: '¡Levántate, levántate, elige un don!' El rey se inclinó ante él y dijo: 'Venerable, yo no soy conocedor del ātman; tú eres conocedor de la verdad. Deseamos escuchar; por favor, háblanos.' ('Este voto fue en otro tiempo imposible; no preguntes; elige otros deseos propios de los descendientes de Ikṣvāku', dijo Śākāyanya.) Tocando los pies de Śākāyanya, el rey pronunció esta estrofa.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Oṃ. Le roi Bṛhadratha, ayant confié le royaume à son fils aîné et tenant cela pour impermanent, atteignit le détachement envers le corps et partit dans la forêt. Là, il entreprit l'ascèse suprême, debout, les bras levés, fixant le soleil. À la fin de mille ans, le sage Śākāyanya, connaisseur de l'ātman, s'approcha de lui, rayonnant comme un feu sans fumée. Il dit au roi : « Lève-toi, lève-toi, choisis un don. » Le roi s'inclina devant lui et dit : « Vénérable, je ne suis pas connaisseur de l'ātman ; toi, tu es connaisseur de la vérité. Nous voulons entendre ; dis-nous. » (« Ce vœu était autrefois impossible ; ne pose pas la question ; choisis d'autres désirs convenant aux descendants d'Ikṣvāku », dit Śākāyanya.) Touchant les pieds de Śākāyanya, le roi récita cette strophe.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Oṃ. König Bṛhadratha übergab die Herrschaft seinem ältesten Sohn, hielt dies für vergänglich, gelangte zur Entsagung gegenüber dem Körper und zog in den Wald. Dort übte er höchste Askese, stand mit erhobenen Armen und blickte zur Sonne. Am Ende von tausend Jahren kam der Weise Śākāyanya, ein Kenner des ātman, zu ihm, leuchtend wie ein rauchloses Feuer. Er sprach zum König: »Steh auf, steh auf, wähle eine Gabe.« Der König verneigte sich vor ihm und sprach: »Ehrwürdiger, ich bin kein Kenner des ātman; du bist ein Kenner der Wahrheit. Wir wollen hören; bitte sprich zu uns.« (»Dieses Gelübde war zuvor unmöglich; frage nicht; wähle andere Wünsche, die den Nachkommen Ikṣvākus geziemen«, sagte Śākāyanya.) Die Füße Śākāyanyas berührend, sprach der König diesen Vers.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Oṃ. O rei Bṛhadratha, tendo confiado o reino ao filho mais velho e considerando isto impermanente, alcançou o desapego em relação ao corpo e partiu para a floresta. Ali praticou a austeridade suprema, de pé, com os braços erguidos, contemplando o sol. Ao fim de mil anos, o sábio Śākāyanya, conhecedor do ātman, aproximou-se dele, brilhando como um fogo sem fumaça. Disse ao rei: 'Levanta-te, levanta-te, escolhe uma dádiva.' O rei curvou-se diante dele e disse: 'Venerável, eu não sou conhecedor do ātman; tu és conhecedor da verdade. Desejamos ouvir; por favor, fala-nos.' ('Este voto era outrora impossível; não faças a pergunta; escolhe outros desejos próprios dos descendentes de Ikṣvāku', disse Śākāyanya.) Tocando os pés de Śākāyanya, o rei proferiu esta estrofe.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Oṃ. Царь Бридхадрatha, передав царство старшему сыну и считая это преходящим, обрёл отрешённость от тела и ушёл в лес. Там он предался высочайшей аскезе, стоя с воздетыми руками и глядя на солнце. По прошествии тысячи лет к нему подошёл мудрец Шакаяньya, знаток ātman, сияющий, как огонь без дыма. Он сказал царю: «Встань, встань, выбери дар». Царь поклонился ему и сказал: «Почтенный, я не знаток ātman; ты знаток истины. Мы желаем услышать; прошу, наставь нас». («Этот обет прежде был невозможен; не задавай вопроса; выбери иные желания, достойные потомков Иксвaku», — сказал Шакаяньya.) Коснувшись стоп Шакаяньи, царь произнёс эту гатху.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "唵。国王 Bṛhadratha 将王位交给长子，认为此世无常，对身体生起离欲之心，遂入林中。他在那里修习至高的苦行，双臂高举，凝视太阳。满一千年之末，知自我（ātman）的仙人 Śākāyanya 来到他身边，如无烟之火般放射光明。他对国王说：“起来，起来，请选择一个恩惠。”国王向他行礼说：“尊者，我并非知自我者；您才是知真理者。我们想听，请您告诉我们。”（Śākāyanya 说：“此愿先前便不可能实现；不要发问；请选择适合伊克什瓦库后裔的其他愿望。”）国王抚触 Śākāyanya 的双足，诵出此颂。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "オーン。王 Bṛhadratha は王国を長子に委ね、これを無常と見て、身体に対する離欲を得て、森へ入った。そこで彼は無上の苦行を行い、両腕を上げて太陽を仰ぎ見ながら立っていた。千年の終わりに、アートマンを知る聖者シャーカーヤニヤが彼のもとに来た。煙のない火のように輝いていた。彼は王に言った。「立て、立て、恩寵を選べ。」王は彼に礼拝して言った。「尊者よ、私はアートマンを知る者ではありません。あなたこそ真理を知る者です。私たちは聞きたいのです。どうか私たちに教えてください。」（シャーカーヤニヤは言った。「この誓いは以前から不可能である。問うてはならない。イクシュヴァーク家の子孫にふさわしい別の願いを選べ。」）王はシャーカーヤニヤの足に触れながら、この詩節を唱えた。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "أوم. الملك بْرِهَدْرَثَ، بعد أن عهد بالمملكة إلى ابنه الأكبر، واعتبر ذلك زائلاً، بلغ التجرد عن الجسد ومضى إلى الغابة. هناك مارس التقشف الأعلى، واقفاً ويداه مرفوعتان، يحدّق في الشمس. وفي نهاية ألف سنة، جاء إليه الحكيم شاكاياني، العارف بالذات (آتمان)، متوهجاً كنار بلا دخان. فقال للملك: «انهض، انهض، واختر نعمة». فانحنى الملك له وقال: «أيها الموقّر، لست أنا العارف بالذات؛ أنت العارف بالحق. نرغب في السماع؛ فأخبرنا». («كان هذا النذر مستحيلاً من قبل؛ لا تسأل؛ اختر رغبات أخرى تليق بذرية إيكشفاكو»، قال شاكاياني.) وإذ لمس قدمي شاكاياني، نطق الملك بهذه الغاثا.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Oṃ. Raja Bṛhadratha, setelah menyerahkan kerajaan kepada putra sulungnya dan menganggap hal ini tidak kekal, mencapai ketidakterikatan terhadap tubuh dan pergi ke hutan. Di sana ia menjalankan tapa tertinggi, berdiri dengan tangan terangkat, memandang matahari. Pada akhir seribu tahun, resi Śākāyanya, pengenal ātman, datang kepadanya, bersinar seperti api tanpa asap. Ia berkata kepada raja: 'Bangunlah, bangunlah, pilihlah anugerah.' Raja bersujud kepadanya dan berkata: 'Yang mulia, saya bukan pengenal ātman; Anda adalah pengenal kebenaran. Kami ingin mendengar; tolong beri tahu kami.' ('Sumpah ini sejak dulu tidak mungkin; jangan bertanya; pilihlah keinginan lain yang layak bagi keturunan Ikṣvāku', kata Śākāyanya.) Menyentuh kaki Śākāyanya, raja mengucapkan syair ini.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "โอม พระเจ้าพฤหัทรถได้มอบราชสมบัติแก่โอรสผู้เป็นพี่ใหญ่ ทรงเห็นว่าสิ่งนี้ไม่เที่ยงแท้ จึงเกิดวิราคะต่อกาย แล้วเสด็จเข้าป่า ณ ที่นั้นทรงบำเพ็ญตบะอันยิ่งใหญ่ ยืนยกแขนขึ้นจ้องมองดวงอาทิตย์ เมื่อครบพันปี ฤๅษีศากายนยะผู้รู้อาตมัน ได้เข้ามาใกล้ ร่างเปล่งรัศมีดุจไฟที่ปราศจากควัน กล่าวกับพระราชาว่า ลุกขึ้น ลุกขึ้น จงเลือกพร พระราชาถวายความนอบน้อมแล้วกล่าวว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าไม่ใช่ผู้รู้อาตมัน ท่านเป็นผู้รู้สัจธรรม พวกข้าพเจ้าปรารถนาจะฟัง ขอท่านโปรดบอกเถิด (ฤๅษีศากายนยะกล่าวว่า ข้อนี้แต่ก่อนทำไม่ได้ อย่าถามคำถามนั้นเลย จงเลือกความปรารถนาอื่นที่เหมาะแก่วงศ์อิกษวากุเถิด) พระราชาจับเท้าของศากายนยะแล้วทรงกล่าวคาถานี้",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Maitrāyaṇī Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “मैत्रायण्युपनिषत्” (revision 398073)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A5%88%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A4%E0%A5%8D&oldid=398073"
  },
  "topics": [
    "renunciation",
    "meditation",
    "sun",
    "self-knowledge"
  ],
  "citation": "Maitrāyaṇī Upaniṣad 1.1. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/maitrayani.1.1/"
}