{
  "id": "upanishads/maitrayani.2.1",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/maitrayani.2.1/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "maitrayani.2.1",
  "speaker": "Maitrāyaṇī Upaniṣad · Śākāyanya to Bṛhadratha",
  "sanskrit": {
    "text": "अथ भगवाञ्च्हाकायन्यः सुप्रीतोऽब्रवीद्राजानं महाराज बृहद्रथेक्ष्वाकुवंशध्वजशीर्षात्मजः कृतकृत्यस्त्वं मरुन्नाम्नो विश्रुतोऽसीत्ययं वा व खल्वात्मा ते कतमो भगवान्वर्ण्य इति तं होवाच इति ॥ २.१ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "atha bhagavāñchākāyanyaḥ suprīto'bravīdrājānaṃ mahārāja bṛhadrathekṣvākuvaṃśadhvajaśīrṣātmajaḥ kṛtakṛtyastvaṃ marunnāmno viśruto'sītyayaṃ vā va khalvātmā te katamo bhagavānvarṇya iti taṃ hovāca iti || 2.1 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhagavān",
      "meaning": "venerable one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śākāyanyaḥ",
      "meaning": "Śākāyanya",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "suprītaḥ",
      "meaning": "greatly pleased",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "abravīt",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "rājānam",
      "meaning": "to the king",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mahā-rāja",
      "meaning": "great king",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bṛhadratha",
      "meaning": "Bṛhadratha",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ikṣvāku-vaṃśa-dhvaja-śīrṣa-ātmaja",
      "meaning": "son of the banner-head of the Ikṣvāku line",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kṛta-kṛtyaḥ",
      "meaning": "having accomplished his aims",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tvam",
      "meaning": "you",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "marut-nāmnaḥ",
      "meaning": "named Marut",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "viśrutaḥ",
      "meaning": "famous",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asi",
      "meaning": "you are",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ayam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vā",
      "meaning": "or",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "va",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "khalu",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātmā",
      "meaning": "self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "te",
      "meaning": "your",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kataḥ",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhagavān",
      "meaning": "venerable one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "varṇyaḥ",
      "meaning": "to be described",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tam",
      "meaning": "to him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uvāca",
      "meaning": "said",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "तब भगवान शाकायन्य अत्यन्त प्रसन्न होकर राजा से बोले—हे महाराज बृहद्रथ, इक्ष्वाकु वंश की ध्वजा के शीर्ष पर स्थित पुत्र, तुम कृतकृत्य हो; तुम मरुत् नाम से प्रसिद्ध हो। यह या वह, निश्चय ही, तुम्हारा आत्मा कौन-सा है, जिसका वर्णन भगवान को करना चाहिए? इस प्रकार उसने उससे कहा।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "அப்போது பகவான் ஷாகாயன்யர் மிகவும் மகிழ்ந்து அரசனிடம் கூறினார்: மகாராஜனே பிருஹத்ரதா, இக்ஷ்வாகு வம்சக் கொடியின் உச்சியில் பிறந்த மைந்தனே, நீ கிருதகிருத்தியன்; மருத் என்ற பெயரில் புகழ்பெற்றவன். இதுவோ அதுவோ, உன் ஆத்மா எது, பகவானால் விவரிக்கப்பட வேண்டியது எது? என்று அவனிடம் கூறினார்.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "అప్పుడు భగవంతుడైన శాకాయన్యుడు ఎంతో సంతోషించి రాజుతో ఇలా అన్నాడు: మహారాజా బృహద్రథా, ఇక్ష్వాకు వంశ ధ్వజ శిఖరపు కుమారుడా, నీవు కృతకృత్యుడవు; మరుత్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడవు. ఇది లేదా అది, నిశ్చయంగా నీ ఆత్మ ఏది, భగవంతునిచే వర్ణించబడాలి? అని అతనితో అన్నాడు.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಾಕಾಯನ್ಯನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾರಾಜ ಬೃಹದ್ರಥನೇ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಧ್ವಜದ ತುದಿಯ ಮಗನೇ, ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನು; ಮರುತ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವೆ. ಇದು ಅಥವಾ ಅದು, ನಿಜವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮ ಯಾವುದು, ಭಗವಂತನಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದದ್ದು? ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "അപ്പോൾ ഭഗവാനായ ശാകായന്യൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവായ ബൃഹദ്രഥാ, ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിന്റെ കൊടിമുടിയിലെ പുത്രാ, നീ കൃതകൃത്യനാണ്; മരുത് എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്. ഇത് അല്ലെങ്കിൽ അത്, നിന്റെ ആത്മാവ് ഏതാണ്, ഭഗവാനാൽ വിവരിക്കപ്പെടേണ്ടത് ഏതാണ് എന്ന് അവനോട് പറഞ്ഞു.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "তখন ভগবান শাকায়ন্য অত্যন্ত প্রসন্ন হয়ে রাজাকে বললেন—হে মহারাজ বৃহদ্রথ, ইক্ষ্বাকু বংশের ধ্বজাশীর্ষের পুত্র, তুমি কৃতকৃত্য; মরুৎ নামে তুমি বিখ্যাত। এই বা ওই, সত্যিই তোমার আত্মা কোনটি, যা ভগবানের বর্ণনা করা উচিত? এই বলে তিনি তাঁকে বললেন।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "मग भगवान शाकायन्य अत्यंत प्रसन्न होऊन राजाला म्हणाले—हे महाराज बृहद्रथा, इक्ष्वाकु वंशाच्या ध्वजशिखरावरील पुत्रा, तू कृतकृत्य आहेस; मरुत् नावाने तू प्रसिद्ध आहेस. हा की तो, खरोखर तुझा आत्मा कोणता, जो भगवानांनी वर्णन करावा? असे त्याला म्हणाले.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "ત્યારે ભગવાન શાકાયન્ય અત્યંત પ્રસન્ન થઈને રાજાને બોલ્યા—હે મહારાજ બૃહદ્રથ, ઇક્ષ્વાકુ વંશના ધ્વજશિરોમણિ પુત્ર, તમે કૃતકૃત્ય છો; મરુત નામે વિખ્યાત છો. આ કે તે, ખરેખર તમારો આત્મા કયો, જેનું ભગવાને વર્ણન કરવું જોઈએ? એમ તેમને કહ્યું.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਕਾਯਨਯ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਧੁਜਾ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹੈਂ; ਮਰੁਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ। ਇਹ ਜਾਂ ਉਹ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ତା'ପରେ ଭଗବାନ ଶାକାୟନ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ ବୃହଦ୍ରଥ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଧ୍ୱଜଶିରୋମଣି ପୁତ୍ର, ତୁମେ କୃତକୃତ୍ୟ; ମରୁତ୍ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ। ଏହା ବା ସେହି, ପ୍ରକୃତରେ ତୁମର ଆତ୍ମା କେଉଁଟି, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବା ଉଚିତ? ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "تب بھگوان شاکایَنیہ نہایت خوش ہو کر بادشاہ سے بولے: اے مہاراج بِرہدرتھ، اِکشواکو خاندان کے پرچم کے سرے کے بیٹے، تم کامیاب ہو؛ تم مُرُت کے نام سے مشہور ہو۔ یہ یا وہ، درحقیقت تمہارا آتما کون سا ہے، جس کا بیان بھگوان کو کرنا چاہیے؟ اس طرح اُس سے کہا۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Then the venerable Śākāyanya, greatly pleased, said to the king: Great king Bṛhadratha, son at the banner-head of the Ikṣvāku line, you have accomplished your aims; you are famous by the name Marut. Which is your self, this or that, that the venerable one should describe? Thus he said to him.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Entonces el venerable Śākāyanya, muy complacido, dijo al rey: Gran rey Bṛhadratha, hijo, estandarte del linaje de Ikṣvāku, has cumplido tus fines; eres famoso con el nombre de Marut. ¿Cuál es tu yo, este o aquel, que el venerable debe describir? Así le habló.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Alors le vénérable Śākāyanya, très satisfait, dit au roi : Grand roi Bṛhadratha, fils à la tête de la bannière de la lignée d'Ikṣvāku, tu as accompli ton but ; tu es connu sous le nom de Marut. Lequel est ton soi, celui-ci ou celui-là, que le vénérable doit décrire ? Ainsi lui parla-t-il.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Da sprach der verehrte Śākāyanya, hoch erfreut, zum König: Großer König Bṛhadratha, Sohn an der Bannerspitze des Ikṣvāku-Geschlechts, du hast dein Ziel erreicht; du bist unter dem Namen Marut berühmt. Welches ist dein Selbst, dieses oder jenes, das der Verehrte beschreiben soll? So sprach er zu ihm.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Então o venerável Śākāyanya, muito satisfeito, disse ao rei: Grande rei Bṛhadratha, filho no topo do estandarte da linhagem de Ikṣvāku, tu realizaste os teus objetivos; és famoso pelo nome de Marut. Qual é o teu eu, este ou aquele, que o venerável deve descrever? Assim lhe falou.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Тогда почтенный Шакаяння, очень довольный, сказал царю: Великий царь Брихадратха, сын — вершина знамени рода Иксваку, ты достиг своей цели; ты известен под именем Марута. Какое из двух — это или то — твое «я», которое почтенному следует описать? Так он ему и сказал.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "于是尊者舍迦延那大为欢喜，对国王说：伟大的国王布利诃德罗陀，你是甘蔗王族旗帜之首的王子，你已经圆满了事业；你以摩卢特之名而闻名。这个或那个，究竟是你的自我，尊者应当宣说的？他就这样对他说。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "その時、尊きシャーカーヤニヤは大いに喜び、王に言った。大王ブリハドラタよ、イクシュヴァーク王統の旗印の頂に立つ御子よ、あなたは目的を成し遂げた。あなたはマルットの名で名高い。これかあれか、尊き方が説くべきあなたの真のアートマンはどちらなのか、と。こう彼に語った。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "فقال المبجل شاكايانيا، مسروراً جداً، للملك: أيها الملك العظيم براهدراثا، يا ابن رأس راية سلالة إكشفاكو، لقد بلغت غايتك؛ وأنت مشهور باسم مَروت. أيّ نفسك هي، هذه أم تلك، مما ينبغي للمبجل أن يصفه؟ هكذا قال له.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Lalu Bhagavān Śākāyanya, sangat gembira, berkata kepada raja: Wahai raja agung Bṛhadratha, putra di puncak panji wangsa Ikṣvāku, engkau telah mencapai tujuanmu; engkau termasyhur dengan nama Marut. Manakah dirimu sejati, yang ini atau itu, yang patut dijelaskan oleh yang mulia? Demikianlah ia berkata kepadanya.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ครั้งนั้น พระศากายันยะผู้ทรงเกียรติ เปี่ยมด้วยความยินดี กล่าวแก่พระราชาว่า โอ มหาราชา พฤหัทรถ ผู้เป็นโอรสยอดธงแห่งวงศ์อิกษวากุ ท่านได้บรรลุความปรารถนาของท่านแล้ว ท่านมีชื่อเสียงโด่งดังในนามมรุตแล้ว อาตมันของท่านนั้นคือสิ่งนี้หรือสิ่งนั้นกันแน่ ที่พระผู้ทรงเกียรติควรอธิบาย ดังนี้ กล่าวแก่พระองค์ดังนี้",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Maitrāyaṇī Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “मैत्रायण्युपनिषत्” (revision 398073)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A5%88%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A4%E0%A5%8D&oldid=398073"
  },
  "topics": [
    "kingship",
    "lineage",
    "teaching"
  ],
  "citation": "Maitrāyaṇī Upaniṣad 2.1. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/maitrayani.2.1/"
}