{
  "id": "upanishads/maitrayani.2.9",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/maitrayani.2.9/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "maitrayani.2.9",
  "speaker": "Maitrāyaṇī Upaniṣad",
  "sanskrit": {
    "text": "स वा एष पञ्चधात्मानं प्रविभज्य निहितो गुहायां मनोमयः प्राणशरीरो बहुरूपः सत्यसं कल्प आत्मेति स वा एषोऽस्य हृदन्तरे तिष्ठन्नकृतार्थोऽमन्यतार्थानसानि तत्स्वानीमानि भित्त्वोदितः पञ्चभी रश्मिभिर्विषयानत्तीति बुद्धीन्द्रियाणि यानीमान्येतान्यस्य रश्मयः कर्मेन्द्रियाण्यस्य हया रथः शरीरं मनो नियन्ता प्रकृतिमयोस्य प्रतोदनेन खल्वीरितं परिभ्रमतीदं शरीरं चक्रमिव मृते च नेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ॥ २.९ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "sa vā eṣa pañcadhātmānaṃ pravibhajya nihito guhāyāṃ manomayaḥ prāṇaśarīro bahurūpaḥ satyasaṃ kalpa ātmeti sa vā eṣo'sya hṛdantare tiṣṭhannakṛtārtho'manyatārthānasāni tatsvānīmāni bhittvoditaḥ pañcabhī raśmibhirviṣayānattīti buddhīndriyāṇi yānīmānyetānyasya raśmayaḥ karmendriyāṇyasya hayā rathaḥ śarīraṃ mano niyantā prakṛtimayosya pratodanena khalvīritaṃ paribhramatīdaṃ śarīraṃ cakramiva mṛte ca nedaṃ śarīraṃ cetanavatpratiṣṭhāpitaṃ pracodayitā caiṣo'syeti || 2.9 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vai",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣaḥ",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pañcadhā",
      "meaning": "fivefold",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātmānam",
      "meaning": "self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pravibhajya",
      "meaning": "having divided",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nihitaḥ",
      "meaning": "placed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "guhāyām",
      "meaning": "in the cave",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manomayaḥ",
      "meaning": "made of mind",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prāṇa-śarīraḥ",
      "meaning": "having prāṇa as body",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bahu-rūpaḥ",
      "meaning": "many-formed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "satya-saṃkalpaḥ",
      "meaning": "true in will",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātmā",
      "meaning": "self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vai",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣaḥ",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "of him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hṛdaya-antare",
      "meaning": "within the heart",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tiṣṭhan",
      "meaning": "standing",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "akṛtārthaḥ",
      "meaning": "unsatisfied",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "amanyata",
      "meaning": "thought",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "arthān",
      "meaning": "objects",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asāni",
      "meaning": "may I attain",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "therefore",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "svāni",
      "meaning": "his own",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "imāni",
      "meaning": "these",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhittvā",
      "meaning": "having pierced",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uditaḥ",
      "meaning": "risen",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pañcabhiḥ",
      "meaning": "by five",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "raśmibhiḥ",
      "meaning": "rays",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "viṣayān",
      "meaning": "objects of sense",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "attīti",
      "meaning": "he eats",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "buddhīndriyāṇi",
      "meaning": "sense organs of knowledge",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yāni",
      "meaning": "which",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "imāni",
      "meaning": "these",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "etāni",
      "meaning": "these",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "his",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "raśmayaḥ",
      "meaning": "reins",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "karmendriyāṇi",
      "meaning": "organs of action",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "his",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hayāḥ",
      "meaning": "horses",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "rathaḥ",
      "meaning": "chariot",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śarīram",
      "meaning": "body",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "manaḥ",
      "meaning": "mind",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "niyantā",
      "meaning": "charioteer",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prakṛtimayaḥ",
      "meaning": "made of nature",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "his",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pratodanena",
      "meaning": "by the goad",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "khalu",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vīritam",
      "meaning": "driven",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paribhramati",
      "meaning": "revolves",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "idam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śarīram",
      "meaning": "body",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "cakram",
      "meaning": "wheel",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iva",
      "meaning": "like",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mṛte",
      "meaning": "dead",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "idam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śarīram",
      "meaning": "body",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "cetanavat",
      "meaning": "as conscious",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pratiṣṭhāpitam",
      "meaning": "established",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pracodayitā",
      "meaning": "impeller",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eṣaḥ",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "of it",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "वही यह पाँच प्रकार से अपने आपको विभक्त करके गुहा में स्थित है। मन से निर्मित, प्राण जिसका शरीर है, अनेक रूपों वाला, सत्य-संकल्प वाला आत्मा। वही यह उसके हृदय के भीतर स्थित होकर, असंतुष्ट होकर सोचता है, 'मैं विषयों को प्राप्त कर सकूँ।' इसलिए वह इन अपने (इंद्रियों के) द्वारों को भेदकर, पाँच किरणों से उदित होकर विषयों को भोगता है। ये जो ज्ञानेंद्रियाँ हैं, वे उसकी किरणें हैं; कर्मेंद्रियाँ उसके घोड़े हैं; शरीर रथ है; मन सारथी है; प्रकृति से बना वह उसका अंकुश है। उसके प्रहार से प्रेरित होकर यह शरीर चक्र की तरह घूमता है। मृत होने पर यह शरीर चेतन की तरह स्थापित नहीं रहता; प्रेरक तो यही उसका है।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "இவனே தன்னை ஐந்து வகையாகப் பிரித்து, குகையில் நிலைபெற்றவன். மனத்தால் ஆனவன், பிராணனே உடலாகக் கொண்டவன், பல வடிவுடையவன், சத்திய சங்கல்பன் ஆத்மா. இவனே இதயத்தின் உள்ளே நின்று, நிறைவடையாதவனாய் நினைக்கிறான்: 'பொருள்களை அடைவேனாக.' ஆகவே, தன்னுடைய இந்த (புலன் வாயில்களை) பிளந்து, ஐந்து கதிர்களால் எழுந்து பொருள்களை அனுபவிக்கிறான். அறிவுப் புலன்கள் இவனுடைய கதிர்கள்; செயல் புலன்கள் இவனுடைய குதிரைகள்; உடல் தேர்; மனம் சாரதி; இயற்கையால் ஆனது இவனுடைய சாட்டை. அதன் அடியால் தூண்டப்பட்டு இவ்வுடல் சக்கரம் போல் சுழல்கிறது. இறக்கும்போது இவ்வுடல் உணர்வுள்ளதுபோல் நிலைபெறுவதில்லை; தூண்டுபவனும் இவனே.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ఇతడే తనను ఐదు విధాలుగా విభజించి, గుహలో నిలిచి ఉన్నాడు. మనస్సుతో నిర్మితుడు, ప్రాణమే శరీరంగా కలవాడు, అనేక రూపాలు కలవాడు, సత్యసంకల్పుడు ఆత్మ. ఇతడే దాని హృదయంలో నిలిచి, అసంతృప్తుడై ఆలోచిస్తాడు: 'నేను విషయాలను పొందగలిగేలా.' అందుకే తన ఈ (ఇంద్రియ ద్వారాలను) భేదించి, ఐదు కిరణాలతో ఉదయించి విషయాలను అనుభవిస్తాడు. జ్ఞానేంద్రియాలు ఇతని కిరణాలు; కర్మేంద్రియాలు ఇతని గుర్రాలు; శరీరం రథం; మనస్సు సారథి; ప్రకృతిమయమైన కొరడా ఇతనిది. దాని దెబ్బతో నడిపించబడి ఈ శరీరం చక్రంలా తిరుగుతుంది. మరణించినప్పుడు ఈ శరీరం చైతన్యంగా నిలవదు; ప్రేరకుడు కూడా ఇతడే.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಇವನೇ ತನ್ನನ್ನು ಐದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಮನೋಮಯನು, ಪ್ರಾಣವೇ ದೇಹವಾಗಿರುವವನು, ಬಹುರೂಪನು, ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪನು ಆತ್ಮ. ಇವನೇ ಅದರ ಹೃದಯದ ಒಳಗೆ ನಿಂತು, ಅತೃಪ್ತನಾಗಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ: 'ನಾನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲೆನು.' ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಈ (ಇಂದ್ರಿಯ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು) ಭೇದಿಸಿ, ಐದು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಉದಯಿಸಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇವನ ಕಿರಣಗಳು; ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇವನ ಕುದುರೆಗಳು; ದೇಹ ರಥ; ಮನಸ್ಸು ಸಾರಥಿ; ಪ್ರಕೃತಿಮಯವಾದ ಚಾಟಿ ಇವನದು. ಅದರ ಏಟಿನಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಈ ದೇಹ ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ತಾಗ ಈ ದೇಹ ಚೇತನವುಳ್ಳಂತೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರೇರಕನೂ ಇವನೇ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "ഇവൻ തന്നെ തന്നെ അഞ്ചായി വിഭജിച്ച് ഗുഹയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മനോമയനും, പ്രാണൻ ശരീരമായുള്ളവനും, അനേകരൂപിയും, സത്യസങ്കല്പനുമായ ആത്മാവ്. ഇവൻ തന്നെ അതിന്റെ ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, തൃപ്തിയില്ലാതെ ചിന്തിക്കുന്നു: 'ഞാൻ വിഷയങ്ങൾ നേടട്ടെ.' അതിനാൽ തന്റെ ഈ (ഇന്ദ്രിയദ്വാരങ്ങൾ) ഭേദിച്ച് അഞ്ച് രശ്മികളാൽ ഉദിച്ച് വിഷയങ്ങളെ ഭക്ഷിക്കുന്നു. ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇവന്റെ രശ്മികൾ; കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇവന്റെ കുതിരകൾ; ശരീരം രഥം; മനസ്സ് സാരഥി; പ്രകൃതിമയമായ ചാട്ട ഇവന്റേതാണ്. അതിന്റെ അടിയാൽ പ്രേരിതമായി ഈ ശരീരം ചക്രംപോലെ കറങ്ങുന്നു. മരിച്ചാൽ ഈ ശരീരം ചേതനയുള്ളതുപോലെ നിൽക്കില്ല; പ്രേരകനും ഇവൻ തന്നെ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "তিনিই নিজেকে পঞ্চধা বিভক্ত করে গুহায় স্থাপিত। মনোময়, প্রাণ যাঁর শরীর, বহুরূপী, সত্যসংকল্প আত্মা। তিনিই এর হৃদয়ের অভ্যন্তরে অবস্থান করে, অতৃপ্ত হয়ে ভাবেন: 'আমি বিষয়গুলি লাভ করি।' তাই তিনি নিজের এই (ইন্দ্রিয়দ্বারগুলি) ভেদ করে, পাঁচটি রশ্মিতে উদিত হয়ে বিষয় ভোগ করেন। এই যে জ্ঞানেন্দ্রিয়সমূহ, এগুলি তাঁর রশ্মি; কর্মেন্দ্রিয়গুলি তাঁর ঘোড়া; শরীর রথ; মন সারথি; প্রকৃতিময় চাবুক তাঁর। তার আঘাতে প্রণোদিত হয়ে এই শরীর চাকার মতো ঘোরে। মৃত্যুতে এই শরীর চেতনাবিশিষ্টের মতো স্থির থাকে না; প্রেরকও তিনিই।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "तोच हा स्वतःला पाच प्रकारे विभागून गुहेत स्थित आहे. मनोमय, प्राण ज्याचे शरीर आहे असा, अनेकरूपी, सत्यसंकल्प आत्मा. तोच याच्या हृदयाच्या आत राहून, असंतुष्ट होऊन विचार करतो: 'मी विषय मिळवू शकेन.' म्हणून तो आपल्या या (इंद्रिय-द्वारांना) भेदून, पाच किरणांनी उदित होऊन विषय भोगतो. ही जी ज्ञानेंद्रिये आहेत ती त्याचे किरण; कर्मेंद्रिये त्याचे घोडे; शरीर रथ; मन सारथी; प्रकृतिमय चाबूक त्याचा आहे. त्याच्या फटक्याने प्रेरित होऊन हे शरीर चाकासारखे फिरते. मृत्यूनंतर हे शरीर चेतनेसारखे टिकत नाही; प्रेरकही तोच आहे.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "તેઓ જ પોતાને પાંચ પ્રકારે વિભાજિત કરીને ગુહામાં સ્થિત છે. મનોમય, પ્રાણ જેનું શરીર છે એવા, અનેકરૂપ, સત્યસંકલ્પ આત્મા. તેઓ જ તેના હૃદયની અંદર રહીને, અસંતુષ્ટ થઈ વિચારે છે: 'હું વિષયો મેળવી શકું.' તેથી તેઓ પોતાના આ (ઇંદ્રિય-દ્વારોને) ભેદીને, પાંચ કિરણોથી ઉદય પામીને વિષયો ભોગવે છે. આ જે જ્ઞાનેન્દ્રિયો છે તે તેમનાં કિરણો; કર્મેન્દ્રિયો તેમના ઘોડા; શરીર રથ; મન સારથિ; પ્રકૃતિમય અંકુશ તેમનો છે. તેના પ્રહારથી પ્રેરાઈને આ શરીર ચક્રની જેમ ફરે છે. મૃત્યુ પામ્યા પછી આ શરીર ચેતનવાળાની જેમ સ્થિર રહેતું નથી; પ્રેરક પણ તેઓ જ છે.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਇਹ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡ ਕੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨੋਮਯ, ਪ੍ਰਾਣ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਚੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ। ਇਹ ਹੀ ਇਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।' ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ (ਇੰਦਰੀ-ਦੁਆਰਾਂ) ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਪੰਜ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਹਨ ਇਹ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਹਨ; ਕਰਮ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਰਥ; ਮਨ ਸਾਰਥੀ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕੋੜਾ ਇਸ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਚੇਤਨ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ; ਪ੍ਰੇਰਕ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ସେ ହିଁ ନିଜକୁ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ଗୁହାରେ ସ୍ଥାପିତ। ମନୋମୟ, ପ୍ରାଣ ଯାହାର ଶରୀର, ଅନେକ ରୂପଧାରୀ, ସତ୍ୟସଙ୍କଳ୍ପ ଆତ୍ମା। ସେ ହିଁ ଏହାର ହୃଦୟ ଭିତରେ ରହି, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭାବେ: 'ମୁଁ ବିଷୟ ପାଇପାରିବି।' ତେଣୁ ସେ ନିଜର ଏହି (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ) ଭେଦ କରି, ପାଞ୍ଚ ରଶ୍ମି ସହିତ ଉଦିତ ହୋଇ ବିଷୟ ଭୋଗ କରେ। ଏହି ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ସେ ହିଁ ଏହାର ରଶ୍ମି; କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଏହାର ଘୋଡ଼ା; ଶରୀର ରଥ; ମନ ସାରଥି; ପ୍ରକୃତିମୟ ଚାବୁକ ଏହାର। ତାହାର ଆଘାତରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଏହି ଶରୀର ଚକ୍ର ପରି ଘୂରେ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଶରୀର ଚେତନ ପରି ରହେ ନାହିଁ; ପ୍ରେରକ ମଧ୍ୟ ସେ ହିଁ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "وہی یہ اپنے آپ کو پانچ حصوں میں تقسیم کر کے غار میں قائم ہے۔ منوماےی، جس کا جسم پران ہے، کثیر صورتوں والا، سچے ارادے والا آتما۔ یہی اس کے دل کے اندر ٹھہر کر، غیر مطمئن ہو کر سوچتا ہے: 'میں مقاصد حاصل کروں۔' اس لیے وہ اپنے ان (حسی دروازوں) کو چیر کر، پانچ شعاعوں کے ساتھ طلوع ہو کر مقاصد کو بھوگتا ہے۔ یہ جو علم کی حسیں ہیں وہ اس کی شعاعیں ہیں؛ عمل کی حسیں اس کے گھوڑے ہیں؛ جسم رتھ ہے؛ من ساربان ہے؛ فطرت سے بنا ہوا تازیانہ اس کا ہے۔ اس کی ضرب سے مہمیز ہو کر یہ جسم پہیے کی طرح گھومتا ہے۔ مرنے پر یہ جسم شعور رکھنے والے کی طرح قائم نہیں رہتا؛ محرک بھی یہی ہے۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "This very one, having divided himself fivefold, is placed in the cave, made of mind, having breath as his body, of many forms, true in purpose, the self. This very one, standing within its heart, unsatisfied, thinks, 'Let me attain the objects.' Therefore, piercing these his own openings, rising by five rays, he enjoys the sense objects. These which are the organs of knowledge are his rays; the organs of action are his horses; the body is the chariot; the mind is the charioteer; that made of nature is his goad. Driven by its blow, this body revolves like a wheel. When dead, this body does not remain established as if conscious; and this is its impeller.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Este mismo, habiéndose dividido en cinco, está colocado en la caverna, hecho de mente, teniendo el prāṇa como cuerpo, de muchas formas, veraz en su voluntad, es el ātman. Este mismo, de pie dentro de su corazón, insatisfecho, piensa: 'Que pueda alcanzar los objetos.' Por eso, atravesando sus propias aberturas, elevándose con cinco rayos, disfruta de los objetos de los sentidos. Estos que son los órganos del conocimiento son sus rayos; los órganos de acción son sus caballos; el cuerpo es el carro; la mente es el auriga; lo hecho de naturaleza es su aguijón. Impulsado por su golpe, este cuerpo gira como una rueda. Al morir, este cuerpo no permanece establecido como si fuera consciente; y este es su impulsor.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Celui-là même, s'étant divisé en cinq, est placé dans la caverne, fait d'esprit, ayant le souffle pour corps, aux formes multiples, vrai en son intention, est l'ātman. Celui-là même, se tenant à l'intérieur de son cœur, insatisfait, pense : « Puissé-je atteindre les objets. » Ainsi, perçant ses propres ouvertures, s'élevant par cinq rayons, il jouit des objets des sens. Ceux-ci, qui sont les organes de la connaissance, sont ses rayons ; les organes de l'action sont ses chevaux ; le corps est le char ; l'esprit est le cocher ; ce qui est fait de nature est son aiguillon. Poussé par son coup, ce corps tourne comme une roue. À la mort, ce corps ne reste pas établi comme s'il était conscient ; et celui-ci en est l'impulsion.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Dieser selbst, sich fünffach geteilt, ist in der Höhle niedergelegt, aus Geist gemacht, dessen Körper der Atem ist, vielgestaltig, wahr im Willen, das ātman. Dieser selbst, im Innern seines Herzens stehend, unbefriedigt, denkt: „Möge ich die Objekte erlangen.“ Daher durchbricht er seine eigenen Öffnungen und erhebt sich mit fünf Strahlen und genießt die Sinnesobjekte. Diese, die Organe der Erkenntnis, sind seine Strahlen; die Handlungsorgane sind seine Pferde; der Körper ist der Wagen; der Geist ist der Wagenlenker; das aus der Natur Bestehende ist sein Stachel. Durch dessen Schlag angetrieben, dreht sich dieser Körper wie ein Rad. Wenn er tot ist, bleibt dieser Körper nicht bestehen, als wäre er bewusst; und dieser ist sein Antreiber.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Esse mesmo, tendo-se dividido em cinco, está posto na caverna, feito de mente, tendo o sopro como corpo, de muitas formas, verdadeiro em propósito, é o ātman. Esse mesmo, estando dentro de seu coração, insatisfeito, pensa: 'Possa eu alcançar os objetos.' Por isso, perfurando suas próprias aberturas, erguendo-se por cinco raios, ele frui dos objetos dos sentidos. Estes, que são os órgãos do conhecimento, são seus raios; os órgãos da ação são seus cavalos; o corpo é a carruagem; a mente é o cocheiro; o que é feito de natureza é seu aguilhão. Impelido por seu golpe, este corpo gira como uma roda. Quando morto, este corpo não permanece estabelecido como se fosse consciente; e este é seu impulsionador.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Этот сам, разделив себя пятью способами, помещён в пещеру, создан из ума, имеет дыхание своим телом, многообразен, истинен в намерении, — есть атман. Этот сам, стоя внутри своего сердца, неудовлетворённый, думает: «Пусть я достигну предметов». Поэтому, пронизывая свои собственные отверстия, восходя пятью лучами, он наслаждается предметами чувств. Эти, которые суть органы познания, — его лучи; органы действия — его кони; тело — колесница; ум — возница; то, что создано природой, — его погонщик. Подгоняемое его ударом, это тело вращается как колесо. Когда оно мёртво, это тело не остаётся стоящим, как будто сознательное; и это его побудитель.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "此即自身，分为五种，安住于洞穴之中，由意所成，以气息为身体，具多种形态，意愿真实，即是自我（ātman）。此即自身，站立于心中，不满足，思惟：“愿我能获得诸境。”因此，他穿透自身的诸门，以五道光而升起，享受感官之境。这些即是知觉之根，是他的光线；行动之根是他的马；身体是车；意是御者；由自然所成的，是他的鞭子。受其鞭打驱策，此身如轮般旋转。当死亡时，此身不会如有意识般留存；而推动它的，正是此人。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "この自己そのものは、五つに分かれて洞窟に置かれている。意からなり、息を身体とし、多くの姿を持ち、意志が真実なるアートマンである。このもの自身が心臓の内に立ち、満たされずに思う。「諸々の対象を得たい」と。そこで自らの開口部を穿って、五つの光線をもって昇り、感覚の対象を享受する。知の器官こそ彼の光線、行為の器官は彼の馬、身体は車、意は御者、自然からなるものは彼の鞭である。その一撃に駆られて、この身体は車輪のように回る。死ねば、この身体は意識あるもののようには留まらない。そしてこれがその推進者である。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "هذا الذي قسم نفسه خمسة أقسام موضوع في الكهف، مصنوع من العقل، جسده هو النفس، ذو أشكال كثيرة، صادق العزم، هو الأتمن. هذا الذي يقف في داخل قلبه غير قانع، يفكر: «ليتني أنال الموضوعات». فلذلك يخترق منافذه الخاصة، ويطلع بخمسة أشعة، ويتمتع بموضوعات الحواس. هذه التي هي أعضاء المعرفة هي أشعته، وأعضاء الفعل خيله، والجسد عربته، والعقل سائقها، وما صنعته الطبيعة سوطه. يتحرك هذا الجسد كالعجلة مدفوعاً بضربته. وإذا مات لم يبقَ هذا الجسد قائماً كأنه واعٍ؛ وهذا هو محركه.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Dia sendiri, setelah membagi dirinya menjadi lima, ditempatkan di dalam gua, terbuat dari pikiran, beraga napas sebagai tubuhnya, berbagai rupa, benar dalam kehendaknya, yaitu ātman. Dia sendiri, berdiri di dalam hatinya, tidak puas, berpikir: 'Semoga aku memperoleh objek-objek.' Maka, menembus lubang-lubangnya sendiri, bangkit dengan lima sinar, ia menikmati objek-objek indera. Yang merupakan alat-alat pengetahuan adalah sinarnya; alat-alat perbuatan adalah kudanya; tubuh adalah kereta; pikiran adalah kusirnya; yang terbuat dari alam adalah cemetinya. Terdorong oleh pukulannya, tubuh ini berputar seperti roda. Ketika mati, tubuh ini tidak tetap seperti sadar; dan inilah penggeraknya.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "พระองค์นั้นแลทรงแบ่งพระองค์เป็นห้าส่วนแล้ว ทรงประดิษฐานอยู่ในถ้ำ ทรงประกอบด้วยมโน มีปราณเป็นร่าง มีรูปหลากหลาย มีความตั้งใจที่แท้จริง คืออาตมัน พระองค์นั้นนั่งอยู่ภายในหัวใจของสิ่งนี้ ยังไม่บรรลุความประสงค์ ทรงดำริว่า เราจะบรรลุวัตถุแห่งอารมณ์ทั้งหลาย ดังนั้นพระองค์ทรงทะลุทะลวงช่องทั้งหลายของพระองค์เอง ทรงขึ้นด้วยรัศมีห้าสาย ทรงเสวยอารมณ์ทั้งหลาย ประสาทแห่งความรู้ทั้งหลายเหล่านี้คือรัศมีของพระองค์ อวัยวะแห่งการกระทำคือม้าของพระองค์ ร่างกายคือรถ มนะคือสารถี สิ่งที่สร้างจากประกฤติคือไม้เท้าของพระองค์ ร่างกายนี้หมุนไปดุจล้อ ถูกขับเคลื่อนด้วยการตีของไม้เท้านั้น เมื่อตายแล้ว ร่างกายนี้ไม่ตั้งมั่นอยู่ราวกับมีความรู้สึก และพระองค์นี้เป็นผู้ขับเคลื่อน",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Maitrāyaṇī Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “मैत्रायण्युपनिषत्” (revision 398073)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A5%88%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A4%E0%A5%8D&oldid=398073"
  },
  "topics": [
    "atman",
    "body",
    "senses",
    "chariot-metaphor"
  ],
  "citation": "Maitrāyaṇī Upaniṣad 2.9. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/maitrayani.2.9/"
}