{
  "id": "upanishads/maitrayani.6.10",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/upanishads/maitrayani.6.10/",
  "work": {
    "key": "upanishads",
    "title": "Upaniṣads"
  },
  "ref": "maitrayani.6.10",
  "speaker": "Maitrāyaṇī Upaniṣad",
  "sanskrit": {
    "text": "अथापरं वेदितव्यमुत्तरो विकारोऽस्यात्मयज्ञस्य यथान्नमन्नादश्चेति अस्योपव्याख्यानं पुरुषश्चेता प्रधानान्तःस्थः स एव भोक्ता प्राकृतमन्नं भुङ्क्त इति तस्यायं भूतात्मा ह्यन्नमस्यकर्ता प्रधानः तस्मात्त्रिगुणं भोज्यं भोक्ता पुरुषोऽन्तस्थः अत्र दृष्टं नाम प्रत्ययम् यस्माद्बीजसम्भवा हि पशवस्तस्माद्बीजं भोज्यमनेनैव प्रधानस्य भोज्यत्वं व्याख्यातं तस्माद्भोक्ता पुरुषो भोज्या प्रकृतिस्तत्स्थो भुङ्क्त इति प्राकृतमन्नं त्रिगुणभेदपरिणमत्वान्महदाद्यं विशेषान्तं लिङ्गमनेनैव चतुर्दशविधस्य मार्गस्य व्याख्या कृता भवति सुखदुःखमोहसंज्ञं ह्यन्नभूतमिदं जगत् न हि बीजस्य स्वादुपरिग्रहोऽस्तीति यावन्नप्रसूतिः तस्याप्येवं तिसृष्ववस्थास्वन्नत्वं भवति कौमारं यौवनं जरा परिणमत्वातत्दन्नत्वमेवं प्रधानस्य व्यक्ततां गतस्योपलब्धिर्भवति तत्र बुद्ध्यादीनि स्वादुनि भवन्त्यध्यवसायसङ्कल्पाभिमाना इति अथेन्द्रियार्थान् पञ्चस्वादुनि भवन्ति एवं सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि एवं व्यक्तमन्नमव्यक्तमन्नम् अस्य निर्गुणो भोक्ता भोक्तृत्वाच्चैतन्यं प्रसिद्धं तस्य यथाग्निर्वै देवानामन्नदः सोमोऽन्नमग्निनैवान्नमित्येवंवित् सोमसंज्ञोऽयंभूतत्माऽग्निसंज्ञोऽप्यव्यक्तमुखा इति वचनात्पुरुषो ह्यव्यक्तमुखेन त्रिगुणं भुङ्क्त इति यो हैवं वेद संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति अथ यद्वन्न कश्चिच्च्हून्यागारे कामिन्यः प्रविष्टाः स्पृशतीन्द्रियार्थान् तद्वद् यो न स्पृशति प्रविष्टान् संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति ॥ ६.१० ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "athāparaṃ veditavyamuttaro vikāro'syātmayajñasya yathānnamannādaśceti asyopavyākhyānaṃ puruṣaścetā pradhānāntaḥsthaḥ sa eva bhoktā prākṛtamannaṃ bhuṅkta iti tasyāyaṃ bhūtātmā hyannamasyakartā pradhānaḥ tasmāttriguṇaṃ bhojyaṃ bhoktā puruṣo'ntasthaḥ atra dṛṣṭaṃ nāma pratyayam yasmādbījasambhavā hi paśavastasmādbījaṃ bhojyamanenaiva pradhānasya bhojyatvaṃ vyākhyātaṃ tasmādbhoktā puruṣo bhojyā prakṛtistatstho bhuṅkta iti prākṛtamannaṃ triguṇabhedapariṇamatvānmahadādyaṃ viśeṣāntaṃ liṅgamanenaiva caturdaśavidhasya mārgasya vyākhyā kṛtā bhavati sukhaduḥkhamohasaṃjñaṃ hyannabhūtamidaṃ jagat na hi bījasya svāduparigraho'stīti yāvannaprasūtiḥ tasyāpyevaṃ tisṛṣvavasthāsvannatvaṃ bhavati kaumāraṃ yauvanaṃ jarā pariṇamatvātatdannatvamevaṃ pradhānasya vyaktatāṃ gatasyopalabdhirbhavati tatra buddhyādīni svāduni bhavantyadhyavasāyasaṅkalpābhimānā iti athendriyārthān pañcasvāduni bhavanti evaṃ sarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi evaṃ vyaktamannamavyaktamannam asya nirguṇo bhoktā bhoktṛtvāccaitanyaṃ prasiddhaṃ tasya yathāgnirvai devānāmannadaḥ somo'nnamagninaivānnamityevaṃvit somasaṃjño'yaṃbhūtatmā'gnisaṃjño'pyavyaktamukhā iti vacanātpuruṣo hyavyaktamukhena triguṇaṃ bhuṅkta iti yo haivaṃ veda saṃnyāsī yogī cātmayājī ceti atha yadvanna kaścicchūnyāgāre kāminyaḥ praviṣṭāḥ spṛśatīndriyārthān tadvad yo na spṛśati praviṣṭān saṃnyāsī yogī cātmayājī ceti || 6.10 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "athāparaṃ",
      "meaning": "now further",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "veditavyam",
      "meaning": "should be known",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "uttaraḥ",
      "meaning": "next, subsequent",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vikāraḥ",
      "meaning": "modification, transformation",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "of this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātma-yajñasya",
      "meaning": "of the self-sacrifice",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yathā",
      "meaning": "as",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annam",
      "meaning": "food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annādaḥ",
      "meaning": "eater of food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "of this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upavyākhyānam",
      "meaning": "further explanation",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "the person, purusha",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "cetā",
      "meaning": "the conscious one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pradhāna-antaḥ-sthaḥ",
      "meaning": "situated within the primal matter",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saḥ",
      "meaning": "he",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhoktā",
      "meaning": "the enjoyer",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prākṛtam",
      "meaning": "consisting of matter",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annam",
      "meaning": "food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhuṅkte",
      "meaning": "consumes",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasya",
      "meaning": "of him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ayam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhūta-ātmā",
      "meaning": "the self of beings",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hi",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annam",
      "meaning": "food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "of him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "akartā",
      "meaning": "non-agent",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pradhānaḥ",
      "meaning": "primal matter",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasmāt",
      "meaning": "therefore",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tri-guṇam",
      "meaning": "consisting of the three guṇas",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhojyam",
      "meaning": "to be enjoyed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhoktā",
      "meaning": "the enjoyer",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "the person",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "antasthaḥ",
      "meaning": "dwelling within",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atra",
      "meaning": "here",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "dṛṣṭam",
      "meaning": "seen, observed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nāma",
      "meaning": "indeed, by name",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pratyayam",
      "meaning": "as evidence",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yasmāt",
      "meaning": "since",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bīja-sambhavāḥ",
      "meaning": "born from seed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hi",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paśavaḥ",
      "meaning": "creatures",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasmāt",
      "meaning": "therefore",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bījam",
      "meaning": "the seed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhojyam",
      "meaning": "to be enjoyed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anena",
      "meaning": "by this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pradhānasya",
      "meaning": "of the primal matter",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhojyatvam",
      "meaning": "being enjoyable",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vyākhyātam",
      "meaning": "explained",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasmāt",
      "meaning": "therefore",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhoktā",
      "meaning": "the enjoyer",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "the person",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhojyā",
      "meaning": "the enjoyed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prakṛtiḥ",
      "meaning": "nature, matter",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat-sthaḥ",
      "meaning": "dwelling in it",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhuṅkte",
      "meaning": "enjoys",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prākṛtam",
      "meaning": "material",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annam",
      "meaning": "food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tri-guṇa-bheda-pariṇamatvāt",
      "meaning": "because it transforms through the differences of the three guṇas",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mahat-ādyam",
      "meaning": "beginning with the great principle",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "viśeṣa-antam",
      "meaning": "ending with the particulars",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "liṅgam",
      "meaning": "the subtle form",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anena",
      "meaning": "by this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "catur-daśa-vidhasya",
      "meaning": "of the fourteenfold",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "mārgasya",
      "meaning": "path",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vyākhyā",
      "meaning": "explanation",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kṛtā",
      "meaning": "made",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavati",
      "meaning": "is",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sukha-duḥkha-moha-saṃjñam",
      "meaning": "named pleasure, pain and delusion",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hi",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anna-bhūtam",
      "meaning": "consisting of food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "idam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jagat",
      "meaning": "world",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hi",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bījasya",
      "meaning": "of the seed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sv-ādu-parigrahaḥ",
      "meaning": "taking of its taste",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asti",
      "meaning": "there is",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yāvat",
      "meaning": "as long as",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anna-prasūtiḥ",
      "meaning": "the production of food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasya",
      "meaning": "of it",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "api",
      "meaning": "also",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tisṛṣu",
      "meaning": "in the three",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "avasthāsu",
      "meaning": "states",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annatvam",
      "meaning": "being food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavati",
      "meaning": "is",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kaumāram",
      "meaning": "childhood",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yauvanam",
      "meaning": "youth",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jarā",
      "meaning": "old age",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pariṇamatvāt",
      "meaning": "because of transformation",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tat",
      "meaning": "that",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annatvam",
      "meaning": "being food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pradhānasya",
      "meaning": "of the primal matter",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vyaktatām",
      "meaning": "manifestation",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "gatasya",
      "meaning": "having gone",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "upalabdhiḥ",
      "meaning": "perception",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavati",
      "meaning": "occurs",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tatra",
      "meaning": "there",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "buddhi-ādīni",
      "meaning": "intellect and the rest",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sv-ādūni",
      "meaning": "pleasant",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavanti",
      "meaning": "are",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "adhyavasāya-saṅkalpa-abhimānāḥ",
      "meaning": "determination, intention and self-regard",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "then",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "indriya-arthān",
      "meaning": "objects of the senses",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "pañca",
      "meaning": "five",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sv-ādūni",
      "meaning": "pleasant",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhavanti",
      "meaning": "are",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "sarvāṇi",
      "meaning": "all",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "indriya-karmāṇi",
      "meaning": "actions of the senses",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prāṇa-karmāṇi",
      "meaning": "actions of the breath",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vyaktam",
      "meaning": "manifest",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annam",
      "meaning": "food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "avyaktam",
      "meaning": "unmanifest",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annam",
      "meaning": "food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "asya",
      "meaning": "of him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "nirguṇaḥ",
      "meaning": "without qualities",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhoktā",
      "meaning": "enjoyer",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhoktṛtvāt",
      "meaning": "because of enjoying",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "caitanyam",
      "meaning": "consciousness",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prasiddham",
      "meaning": "known",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasya",
      "meaning": "of him",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yathā",
      "meaning": "as",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "agniḥ",
      "meaning": "fire",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vai",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "devānām",
      "meaning": "of the gods",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "anna-daḥ",
      "meaning": "eater of food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "somaḥ",
      "meaning": "soma",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annam",
      "meaning": "food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "agninā",
      "meaning": "by fire",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "eva",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "annam",
      "meaning": "food",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam-vit",
      "meaning": "one who knows thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "soma-saṃjñaḥ",
      "meaning": "named Soma",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ayam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhūta-ātmā",
      "meaning": "self of beings",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "agni-saṃjñaḥ",
      "meaning": "named Agni",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "api",
      "meaning": "also",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "avyakta-mukhāḥ",
      "meaning": "with the unmanifest as mouth",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vacanāt",
      "meaning": "from the saying",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "puruṣaḥ",
      "meaning": "the person",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "hi",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "avyakta-mukhena",
      "meaning": "by the unmanifest as mouth",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tri-guṇam",
      "meaning": "the three guṇas",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "bhuṅkte",
      "meaning": "consumes",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "who",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ha",
      "meaning": "indeed",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "evam",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "veda",
      "meaning": "knows",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saṃnyāsī",
      "meaning": "renunciant",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yogī",
      "meaning": "yogin",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātma-yājī",
      "meaning": "one who sacrifices the self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "atha",
      "meaning": "now",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yadvat",
      "meaning": "just as",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kaścit",
      "meaning": "anyone",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śūnya-āgāre",
      "meaning": "in an empty house",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "kāminyaḥ",
      "meaning": "desiring women",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "praviṣṭāḥ",
      "meaning": "having entered",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "spṛśanti",
      "meaning": "touch",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "indriya-arthān",
      "meaning": "sense objects",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tadvat",
      "meaning": "similarly",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yaḥ",
      "meaning": "who",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "na",
      "meaning": "not",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "spṛśati",
      "meaning": "touches",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "praviṣṭān",
      "meaning": "those who have entered",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saṃnyāsī",
      "meaning": "renunciant",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "yogī",
      "meaning": "yogin",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ātma-yājī",
      "meaning": "one who sacrifices the self",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "iti",
      "meaning": "thus",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "अब इसके आगे जानने योग्य है कि यह आत्मयज्ञ का अगला विकार है, जैसे अन्न है और अन्न का भोक्ता है। इसकी व्याख्या यह है: चेतन पुरुष प्रधान के भीतर स्थित है, वही भोक्ता है और प्राकृत अन्न का भोग करता है। यह भूतात्मा ही अन्न है, और प्रधान इसका अकर्ता है। इसलिए त्रिगुणमय भोग्य है और भोक्ता पुरुष भीतर स्थित है। यहाँ यह प्रत्यय देखा गया है कि पशु बीज से उत्पन्न होते हैं, अतः बीज ही भोग्य है। इसी से प्रधान की भोग्यता समझाई गई है। इसलिए पुरुष भोक्ता है, प्रकृति भोग्य है, और उसमें स्थित होकर वह भोग करता है। प्राकृत अन्न त्रिगुणों के भेद से परिणत होकर महत् से आरंभ होकर विशेष तक का लिंग है। इसी से चौदह प्रकार के मार्ग की व्याख्या की गई है। यह जगत सुख, दुख और मोह नामक अन्नरूप है। बीज का स्वाद ग्रहण नहीं होता, जब तक अन्न की उत्पत्ति न हो। उसका भी इसी प्रकार तीन अवस्थाओं में अन्नत्व होता है: बचपन, यौवन और बुढ़ापा, परिणाम के कारण। इसी प्रकार व्यक्त हुए प्रधान का अन्नत्व ही उपलब्ध होता है। वहाँ बुद्धि आदि स्वादिष्ट होते हैं, अध्यवसाय, संकल्प और अभिमान भी। फिर इन्द्रियों के पाँच विषय स्वादिष्ट होते हैं। इसी प्रकार सभी इन्द्रिय-कर्म और प्राण-कर्म। इस प्रकार व्यक्त अन्न और अव्यक्त अन्न हैं। इसका भोक्ता निर्गुण है, और भोक्तृत्व से चैतन्य प्रसिद्ध है। जैसे अग्नि देवताओं का अन्नभोक्ता है, और सोम अन्न है, अग्नि से ही अन्न होता है, ऐसा जो जानता है, वह सोम कहलाने वाला यह भूतात्मा है, और अग्नि नाम वाला भी अव्यक्त मुख वाला है, ऐसा वचन है। पुरुष अव्यक्त मुख से त्रिगुण का भोग करता है। जो इस प्रकार जानता है, वह संन्यासी, योगी और आत्मयाजी है। जैसे किसी सूने घर में कामिनियाँ प्रवेश करके इन्द्रियों के विषयों को छूती हैं, वैसे ही जो प्रविष्ट हुओं को नहीं छूता, वह संन्यासी, योगी और आत्मयाजी है।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "இனி மேலும் அறிய வேண்டியது: இது ஆத்மயஜ்ஞத்தின் அடுத்த மாற்றம், உணவும் உணவை உண்பவனும் போல. இதன் விளக்கம்: உணர்வுள்ள புருஷன் பிரதானத்துக்குள் உறைகிறான்; அவனே அனுபவிப்பவன், இயற்கை உணவை உண்கிறான். இந்த பூதாத்மாவே உணவு; பிரதானம் இதன் செயலற்றது. ஆகவே முக்குணமயமானது அனுபவிக்கப்படுவது; அனுபவிப்பவன் உள்ளுறையும் புருஷன். இங்கு ஒரு அனுபவம் காணப்படுகிறது: உயிரினங்கள் விதையிலிருந்து தோன்றுகின்றன, ஆகவே விதையே அனுபவிக்கப்படுவது. இதனாலேயே பிரதானத்தின் அனுபவத்தன்மை விளக்கப்பட்டது. ஆகவே புருஷன் அனுபவிப்பவன், பிரகிருதி அனுபவிக்கப்படுவது, அதில் நிலைத்து அவன் அனுபவிக்கிறான். இயற்கை உணவு முக்குண வேறுபாட்டால் மாறுவதால், மஹத் முதல் விசேஷம் வரையிலான லிங்கம் ஆகும். இதன் மூலமே பதினான்கு வகை வழியின் விளக்கம் செய்யப்பட்டது. இந்த உலகம் இன்பம், துன்பம், மயக்கம் என்ற பெயருள்ள உணவுருவானது. விதைக்கு சுவை கிடையாது; உணவு தோன்றும் வரை. அதற்கும் இவ்வாறு மூன்று நிலைகளில் உணவுத்தன்மை உண்டு: குழவி, இளமை, முதுமை, மாற்றத்தின் காரணமாக. இதுபோல வெளிப்பட்ட பிரதானத்தின் உணவுத்தன்மையே உணரப்படுகிறது. அங்கு புத்தி முதலியவை சுவையானவை; உறுதி, சங்கல்பம், அபிமானமும் சுவையானவை. பின்னர் இந்திரிய விஷயங்கள் ஐந்தும் சுவையானவை. இவ்வாறே எல்லா இந்திரிய செயல்களும், பிராண செயல்களும். இவ்வாறு வெளிப்பட்ட உணவு, வெளிப்படாத உணவு. இதன் அனுபவிப்பவன் குணமற்றவன்; அனுபவிப்பதால் சைதன்யம் பிரசித்தம். அக்னி தேவர்களின் உணவுண்பவன், சோமன் உணவு, அக்னியாலேயே உணவு என்று இவ்வாறு அறிபவன், சோமம் எனப்படும் இந்த பூதாத்மா, அக்னி எனப்படுவதும் வெளிப்படாத முகம் கொண்டது என்ற வசனத்தால், புருஷன் வெளிப்படாத முகத்தால் முக்குணத்தை அனுபவிக்கிறான். இவ்வாறு அறிபவன் சந்நியாசி, யோகி, ஆத்மயாஜி. வெற்று வீட்டில் காமினிகள் நுழைந்து இந்திரிய விஷயங்களைத் தொடுவது போல, நுழைந்தவர்களைத் தொடாதவன் சந்நியாசி, யோகி, ஆத்மயாஜி.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ఇక తరువాత తెలుసుకోవలసినది: ఇది ఆత్మయజ్ఞం యొక్క తదుపరి వికారం, అన్నమూ అన్నాన్ని తినేవాడూ వలె. దీని వివరణ: చేతనుడైన పురుషుడు ప్రధానంలో అంతర్గతంగా ఉన్నాడు; అతడే భోక్త, ప్రకృతి అన్నాన్ని అనుభవిస్తాడు. ఈ భూతాత్మయే అన్నం; ప్రధానం దానికి అకర్త. కాబట్టి త్రిగుణమయమైనది భోజ్యం, అంతర్గతుడైన పురుషుడు భోక్త. ఇక్కడ ఒక ప్రత్యయం కనిపిస్తుంది: పశువులు బీజం నుండి పుడతాయి, కాబట్టి బీజమే భోజ్యం. దీనితోనే ప్రధానం యొక్క భోజ్యత్వం వివరించబడింది. కాబట్టి పురుషుడు భోక్త, ప్రకృతి భోజ్య, దానిలో ఉండి అతడు అనుభవిస్తాడు. ప్రాకృత అన్నం త్రిగుణ భేదాలతో పరిణమించి మహత్తు మొదలుకొని విశేషం వరకు లింగంగా ఉంటుంది. దీని ద్వారానే పద్నాలుగు విధాల మార్గం వివరించబడింది. సుఖ, దుఃఖ, మోహాలనే పేరుగల అన్నరూపమే ఈ జగత్తు. అన్నం ఉత్పత్తి అయ్యేవరకు బీజానికి రుచి గ్రహణం లేదు. దానికీ బాల్యం, యౌవనం, వార్ధక్యం అనే మూడు అవస్థలలో అన్నత్వం ఉంటుంది; పరిణామం కారణంగా. ఈ విధంగా వ్యక్తమైన ప్రధానం యొక్క అన్నత్వమే లభ్యమవుతుంది. అక్కడ బుద్ధి మొదలైనవి రుచికరమైనవి; అధ్యవసాయం, సంకల్పం, అభిమానం కూడా. తరువాత ఇంద్రియ విషయాలు ఐదూ రుచికరమైనవి. అలాగే అన్ని ఇంద్రియ కర్మలు, ప్రాణ కర్మలు. ఈ విధంగా వ్యక్త అన్నం, అవ్యక్త అన్నం. దీని భోక్త నిర్గుణుడు; భోక్తృత్వం వల్ల చైతన్యం ప్రసిద్ధం. అగ్ని దేవతలకు అన్నభోక్త, సోముడు అన్నం, అగ్నినే అన్నం అని ఎవరు తెలుసుకుంటాడో, సోమనామకుడైన ఈ భూతాత్మ, అగ్ని నామకుడు కూడా అవ్యక్త ముఖం కలవాడని వచనం; పురుషుడు అవ్యక్త ముఖం ద్వారా త్రిగుణాన్ని అనుభవిస్తాడు. ఇలా తెలిసినవాడు సంన్యాసి, యోగి, ఆత్మయాజి. ఖాళీ ఇంట్లో కామినులు ప్రవేశించి ఇంద్రియ విషయాలను తాకినట్లు, ప్రవేశించినవారిని తాకనివాడు సంన్యాసి, యోగి, ఆత్మయాజి.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು: ಇದು ಆತ್ಮಯಜ್ಞದ ಮುಂದಿನ ವಿಕಾರ, ಅನ್ನವು ಮತ್ತು ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು ಇದ್ದಂತೆ. ಇದರ ವಿವರಣೆ: ಚೇತನನಾದ ಪುರುಷನು ಪ್ರಧಾನದೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಅವನೇ ಭೋಕ್ತೃ, ಪ್ರಾಕೃತ ಅನ್ನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಭೂತಾತ್ಮನೇ ಅನ್ನ; ಪ್ರಧಾನವು ಅದರ ಅಕರ್ತೃ. ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ರಿಗುಣಮಯವಾದುದು ಭೋಜ್ಯ, ಅಂತಸ್ಥನಾದ ಪುರುಷನು ಭೋಕ್ತೃ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ: ಪಶುಗಳು ಬೀಜದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬೀಜವೇ ಭೋಜ್ಯ. ಇದರಿಂದಲೇ ಪ್ರಧಾನದ ಭೋಜ್ಯತ್ವ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪುರುಷನು ಭೋಕ್ತೃ, ಪ್ರಕೃತಿಯು ಭೋಜ್ಯ, ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಅವನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಕೃತ ಅನ್ನವು ತ್ರಿಗುಣ ಭೇದದಿಂದ ಪರಿಣಮಿಸಿ ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ವಿಶೇಷದವರೆಗಿನ ಲಿಂಗವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಮಾರ್ಗದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸುಖ, ದುಃಖ, ಮೋಹ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅನ್ನರೂಪವೇ ಈ ಜಗತ್ತು. ಬೀಜಕ್ಕೆ ಅನ್ನೋತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ರುಚಿಯ ಗ್ರಹಣವಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೂ ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ನತ್ವವಿದೆ; ಪರಿಣಾಮದ ಕಾರಣದಿಂದ. ಹೀಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಪ್ರಧಾನದ ಅನ್ನತ್ವವೇ ಉಪಲಬ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಮೊದಲಾದವು ರುಚಿಕರವಾಗಿವೆ; ಅಧ್ಯವಸಾಯ, ಸಂಕಲ್ಪ, ಅಭಿಮಾನವೂ. ಆಮೇಲೆ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಐದೂ ರುಚಿಕರ. ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯ ಕರ್ಮಗಳು, ಪ್ರಾಣಕರ್ಮಗಳು. ಹೀಗೆ ವ್ಯಕ್ತ ಅನ್ನ, ಅವ್ಯಕ್ತ ಅನ್ನ. ಇದರ ಭೋಕ್ತೃ ನಿರ್ಗುಣನು; ಭೋಕ್ತೃತ್ವದಿಂದ ಚೈತನ್ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅಗ್ನಿಯು ದೇವತೆಗಳ ಅನ್ನಭೋಕ್ತಾ, ಸೋಮನು ಅನ್ನ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಅನ್ನ ಎಂದು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಸೋಮನಾಮಕನಾದ ಈ ಭೂತಾತ್ಮ, ಅಗ್ನಿನಾಮಕನೂ ಅವ್ಯಕ್ತಮುಖನು ಎಂಬ ವಚನದಿಂದ, ಪುರುಷನು ಅವ್ಯಕ್ತಮುಖದಿಂದ ತ್ರಿಗುಣವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಸಂನ್ಯಾಸಿ, ಯೋಗಿ, ಆತ್ಮಯಾಜಿ. ಖಾಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮಿನಿಯರು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವಂತೆ, ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವರನ್ನು ಮುಟ್ಟದವನು ಸಂನ್ಯಾಸಿ, ಯೋಗಿ, ಆತ್ಮಯಾಜಿ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "ഇനി മേലിൽ അറിയേണ്ടത്: ഇത് ആത്മയജ്ഞത്തിന്റെ അടുത്ത വികാരമാണ്, അന്നവും അന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നവനും പോലെ. ഇതിന്റെ വിശദീകരണം: ചേതനനായ പുരുഷൻ പ്രധാനത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവൻ തന്നെ ഭോക്താവ്, പ്രാകൃത അന്നം ഭുജിക്കുന്നു. ഈ ഭൂതാത്മാവാണ് അന്നം; പ്രധാനം ഇതിന്റെ അകർത്താവ്. അതിനാൽ ത്രിഗുണമയമായത് ഭോജ്യം, അന്തഃസ്ഥിതനായ പുരുഷൻ ഭോക്താവ്. ഇവിടെ ഒരു പ്രത്യയം കാണുന്നു: പശുക്കൾ വിത്തിൽനിന്ന് ജനിക്കുന്നു, അതിനാൽ വിത്താണ് ഭോജ്യം. ഇതിനാലാണ് പ്രധാനത്തിന്റെ ഭോജ്യത്വം വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടത്. അതിനാൽ പുരുഷൻ ഭോക്താവ്, പ്രകൃതി ഭോജ്യം, അതിൽ സ്ഥിതിചെയ്ത് അവൻ ഭുജിക്കുന്നു. ത്രിഗുണഭേദത്താൽ പരിണമിക്കുന്ന പ്രാകൃത അന്നം മഹത്തുമുതൽ വിശേഷംവരെയുള്ള ലിംഗമാണ്. ഇതിനാലാണ് പതിനാലുവിധമുള്ള മാർഗത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. സുഖം, ദുഃഖം, മോഹം എന്ന് പേരുള്ള അന്നരൂപമാണ് ഈ ജഗത്ത്. അന്നോത്പത്തി വരെ വിത്തിന് രുചിയുടെ ഗ്രഹണമില്ല. അതിനും ബാല്യം, യൗവനം, വാർധക്യം എന്നീ മൂന്ന് അവസ്ഥകളിൽ അന്നത്വമുണ്ട്; പരിണാമം കാരണം. ഇങ്ങനെ വ്യക്തമായ പ്രധാനത്തിന്റെ അന്നത്വമാണ് ലഭ്യമാകുന്നത്. അവിടെ ബുദ്ധി മുതലായവ രുചികരമാണ്; അധ്യവസായം, സങ്കല്പം, അഭിമാനവും. പിന്നെ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ അഞ്ചും രുചികരം. അതുപോലെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയകർമങ്ങളും പ്രാണകർമങ്ങളും. ഇങ്ങനെ വ്യക്തമായ അന്നവും അവ്യക്തമായ അന്നവും. ഇതിന്റെ ഭോക്താവ് നിർഗുണനാണ്; ഭോക്തൃത്വത്താൽ ചൈതന്യം പ്രസിദ്ധം. അഗ്നി ദേവന്മാരുടെ അന്നഭോക്താവ്, സോമൻ അന്നം, അഗ്നിയാൽ തന്നെയാണ് അന്നം എന്ന് ആരറിയുന്നുവോ, സോമനാമകനായ ഈ ഭൂതാത്മാവ്, അഗ്നിനാമകനും അവ്യക്തമുഖനുമാണെന്ന വചനപ്രകാരം, പുരുഷൻ അവ്യക്തമുഖത്താൽ ത്രിഗുണത്തെ ഭുജിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ സന്ന്യാസി, യോഗി, ആത്മയാജി. ഒഴിഞ്ഞ വീട്ടിൽ കാമിനിമാർ പ്രവേശിച്ച് ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രവേശിച്ചവരെ സ്പർശിക്കാത്തവൻ സന്ന്യാസി, യോഗി, ആത്മയാജി.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "এরপর জানতে হবে: এটি আত্মযজ্ঞের পরবর্তী বিকার, যেমন অন্ন এবং অন্নভোক্তা। এর ব্যাখ্যা: চেতন পুরুষ প্রধানের অভ্যন্তরে অবস্থিত; তিনিই ভোক্তা, প্রাকৃত অন্ন ভোগ করেন। এই ভূতাত্মাই অন্ন; প্রধান এর অকর্তা। সুতরাং ত্রিগুণময় ভোজ্য, অন্তঃস্থ পুরুষ ভোক্তা। এখানে একটি প্রত্যয় দেখা যায়: পশুরা বীজ থেকে উৎপন্ন, তাই বীজই ভোজ্য। এর দ্বারাই প্রধানের ভোজ্যত্ব ব্যাখ্যাত। সুতরাং পুরুষ ভোক্তা, প্রকৃতি ভোজ্য, তাতে অবস্থিত হয়ে তিনি ভোগ করেন। প্রাকৃত অন্ন ত্রিগুণের ভেদে পরিণত হয়ে মহৎ থেকে বিশেষ পর্যন্ত লিঙ্গ। এর দ্বারাই চতুর্দশবিধ মার্গের ব্যাখ্যা করা হয়েছে। সুখ, দুঃখ, মোহ নামক অন্নরূপই এই জগৎ। অন্নের উৎপত্তি পর্যন্ত বীজের স্বাদ গ্রহণ নেই। তারও বাল্য, যৌবন, জরা—এই তিন অবস্থায় অন্নত্ব আছে, পরিণামের কারণে। এভাবে ব্যক্ত প্রধানের অন্নত্বই উপলব্ধ হয়। সেখানে বুদ্ধি প্রভৃতি স্বাদু; অধ্যবসায়, সংকল্প, অভিমানও। তারপর ইন্দ্রিয়বিষয়ের পাঁচটিও স্বাদু। তেমনি সকল ইন্দ্রিয়কর্ম ও প্রাণকর্ম। এভাবে ব্যক্ত অন্ন ও অব্যক্ত অন্ন। এর ভোক্তা নির্গুণ; ভোক্তৃত্ব থেকে চৈতন্য প্রসিদ্ধ। অগ্নি দেবতাদের অন্নভোক্তা, সোম অন্ন, অগ্নির দ্বারাই অন্ন—এভাবে যিনি জানেন, সোমনামা এই ভূতাত্মা, অগ্নিনামা এবং অব্যক্তমুখ—এই বচনানুসারে পুরুষ অব্যক্তমুখের দ্বারা ত্রিগুণ ভোগ করেন। যিনি এভাবে জানেন, তিনি সন্ন্যাসী, যোগী ও আত্মযাজী। শূন্য গৃহে কামিনীরা প্রবেশ করে ইন্দ্রিয়বিষয় স্পর্শ করলেও যেমন কেউ স্পর্শ করে না, তেমনি যিনি প্রবেশকারীদের স্পর্শ করেন না, তিনি সন্ন্যাসী, যোগী ও আত্মযাজী।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "आता पुढे जाणून घेण्यास योग्य: हा आत्मयज्ञाचा पुढील विकार आहे, जसे अन्न आणि अन्न खाणारा. याचे विवरण: चेतन पुरुष प्रधानाच्या आत स्थित आहे; तोच भोक्ता असून प्राकृत अन्न उपभोगतो. हा भूतात्माच अन्न आहे; प्रधान त्याचा अकर्ता आहे. म्हणून त्रिगुणमय हे भोज्य आणि अंतःस्थ पुरुष भोक्ता. येथे एक प्रत्यय दिसतो: पशू बीजापासून उत्पन्न होतात, म्हणून बीज हे भोज्य आहे. यावरून प्रधानाचे भोज्यत्व स्पष्ट केले. म्हणून पुरुष भोक्ता, प्रकृती भोज्य, आणि तिच्यात स्थित होऊन तो उपभोग घेतो. प्राकृत अन्न त्रिगुणभेदांनी परिणत होऊन महदादीपासून विशेषापर्यंतचे लिंग आहे. यानेच चौदा प्रकारच्या मार्गाचे विवरण केले. सुख, दुःख, मोह नावाचे अन्नरूप हे जग आहे. अन्न निर्माण होईपर्यंत बीजाचा स्वाद घेतला जात नाही. त्यालाही बालपण, तारुण्य, वार्धक्य या तीन अवस्थांत अन्नत्व असते, परिणामामुळे. अशा रीतीने व्यक्त झालेल्या प्रधानाचे अन्नत्वच उपलब्ध होते. तेथे बुद्धी इत्यादी स्वादिष्ट असतात; अध्यवसाय, संकल्प, अभिमानही. मग इंद्रियविषयांची पाचही स्वादिष्ट असतात. तसेच सर्व इंद्रियकर्मे व प्राणकर्मे. अशा रीतीने व्यक्त अन्न व अव्यक्त अन्न. याचा भोक्ता निर्गुण आहे; भोक्तृत्वामुळे चैतन्य प्रसिद्ध आहे. अग्नी देवांचा अन्नभोक्ता, सोम अन्न, अग्नीनेच अन्न—असे जो जाणतो, सोमनामक हा भूतात्मा, अग्निनामकही अव्यक्तमुख आहे, या वचनाप्रमाणे पुरुष अव्यक्तमुखाने त्रिगुण भोगतो. असे जो जाणतो तो संन्यासी, योगी व आत्मयाजी. ज्याप्रमाणे रिकाम्या घरात कामिनी शिरून इंद्रियविषय स्पर्श करतात, त्याप्रमाणे जो शिरलेल्यांना स्पर्श करीत नाही, तो संन्यासी, योगी व आत्मयाजी.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "હવે આગળ જાણવા યોગ્ય: આ આત્મયજ્ઞનો આગળનો વિકાર છે, જેમ અન્ન અને અન્નભોક્તા. તેનું વિવરણ: ચેતન પુરુષ પ્રધાનની અંદર સ્થિત છે; તે જ ભોક્તા છે અને પ્રાકૃત અન્ન ભોગવે છે. આ ભૂતાત્મા જ અન્ન છે; પ્રધાન તેનો અકર્તા છે. તેથી ત્રિગુણમય ભોજ્ય છે અને અંતઃસ્થ પુરુષ ભોક્તા છે. અહીં એક પ્રત્યય દેખાય છે: પશુઓ બીજથી ઉત્પન્ન થાય છે, તેથી બીજ ભોજ્ય છે. આનાથી જ પ્રધાનનું ભોજ્યત્વ સમજાવ્યું. તેથી પુરુષ ભોક્તા, પ્રકૃતિ ભોજ્ય, અને તેમાં સ્થિત થઈ તે ભોગવે છે. પ્રાકૃત અન્ન ત્રિગુણભેદથી પરિણમીને મહત્થી વિશેષ સુધીનું લિંગ છે. આનાથી ચૌદ પ્રકારના માર્ગનું વ્યાખ્યાન થયું. સુખ, દુઃખ, મોહ નામનું અન્નરૂપ આ જગત છે. અન્નની ઉત્પત્તિ સુધી બીજનો સ્વાદ ગ્રહણ થતો નથી. તેને પણ બાળપણ, યૌવન, વૃદ્ધાવસ્થા એ ત્રણ અવસ્થાઓમાં અન્નત્વ છે, પરિણામને કારણે. આ રીતે વ્યક્ત થયેલા પ્રધાનનું અન્નત્વ જ ઉપલબ્ધ થાય છે. ત્યાં બુદ્ધિ વગેરે સ્વાદિષ્ટ છે; અધ્યવસાય, સંકલ્પ, અભિમાન પણ. પછી ઇન્દ્રિયવિષયો પાંચેય સ્વાદિષ્ટ છે. એ જ રીતે બધાં ઇન્દ્રિયકર્મો અને પ્રાણકર્મો. આ રીતે વ્યક્ત અન્ન અને અવ્યક્ત અન્ન. તેનો ભોક્તા નિર્ગુણ છે; ભોક્તૃત્વથી ચૈતન્ય પ્રસિદ્ધ છે. અગ્નિ દેવોનો અન્નભોક્તા, સોમ અન્ન, અગ્નિથી જ અન્ન, એમ જે જાણે છે, સોમનામક આ ભૂતાત્મા, અગ્નિનામક પણ અવ્યક્તમુખ છે, એવા વચનથી પુરુષ અવ્યક્તમુખથી ત્રિગુણ ભોગવે છે. આ રીતે જે જાણે છે તે સંન્યાસી, યોગી અને આત્મયાજી. જેમ ખાલી ઘરમાં કામિનીઓ પ્રવેશીને ઇન્દ્રિયવિષયોને સ્પર્શે, તેમ જે પ્રવેશેલાઓને સ્પર્શતો નથી, તે સંન્યાસી, યોગી અને આત્મયાજી.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ: ਇਹ ਆਤਮਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅਗਲਾ ਵਿਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ ਅਤੇ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ। ਇਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ: ਚੇਤਨ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਉਹੀ ਭੋਗਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਅੰਨ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਤਾਤਮਾ ਹੀ ਅੰਨ ਹੈ; ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਸਦਾ ਅਕਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਪੁਰਖ ਭੋਗਤਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗੱਲ ਦਿਸਦੀ ਹੈ: ਪਸ਼ੂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਬੀਜ ਭੋਜ੍ਯ ਹੈ। ਇਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਭੋਜ੍ਯਪਣ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਖ ਭੋਗਤਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਭੋਜ੍ਯ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਅੰਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਣਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਚੌਦਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ। ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਮੋਹ ਨਾਮਕ ਅੰਨ-ਰੂਪ ਇਹ ਜਗਤ ਹੈ। ਅੰਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੱਕ ਬੀਜ ਦਾ ਸੁਆਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸਦਾ ਵੀ ਬਾਲਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਬੁਢਾਪਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਪਣ ਹੈ, ਪਰਿਣਾਮ ਕਾਰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਅੰਨਪਣ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਸੁਆਦਲੇ ਹਨ; ਅਧਿਅਵਸਾਇ, ਸੰਕਲਪ, ਅਭਿਮਾਨ ਵੀ। ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸੁਆਦਲੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਕਰਮ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਅੰਨ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਅੰਨ। ਇਸਦਾ ਭੋਗਤਾ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ; ਭੋਗਤਾਪਣ ਤੋਂ ਚੇਤਨਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅੰਨਭੋਗੀ, ਸੋਮ ਅੰਨ, ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸੋਮ ਨਾਮਕ ਇਹ ਭੂਤਾਤਮਾ, ਅਗਨੀ ਨਾਮਕ ਵੀ ਅਪ੍ਰਗਟ-ਮੁਖ ਹੈ, ਇਸ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਖ ਅਪ੍ਰਗਟ-ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਆਤਮਯਾਜੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨੀਆਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਆਤਮਯਾਜੀ ਹੈ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ଏବେ ଆଗକୁ ଜାଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ: ଏହା ଆତ୍ମଯଜ୍ଞର ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିକାର, ଯେପରି ଅନ୍ନ ଓ ଅନ୍ନଭୋକ୍ତା। ଏହାର ବିବରଣ: ଚେତନ ପୁରୁଷ ପ୍ରଧାନ ଭିତରେ ସ୍ଥିତ; ସେ ହିଁ ଭୋକ୍ତା, ପ୍ରାକୃତ ଅନ୍ନ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହି ଭୂତାତ୍ମା ହିଁ ଅନ୍ନ; ପ୍ରଧାନ ଏହାର ଅକର୍ତ୍ତା। ତେଣୁ ତ୍ରିଗୁଣମୟ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ପୁରୁଷ ଭୋକ୍ତା। ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦେଖାଯାଏ: ପଶୁମାନେ ବୀଜରୁ ଜନ୍ମନ୍ତି, ତେଣୁ ବୀଜ ଭୋଜ୍ୟ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନର ଭୋଜ୍ୟତ୍ୱ ବୁଝାଗଲା। ତେଣୁ ପୁରୁଷ ଭୋକ୍ତା, ପ୍ରକୃତି ଭୋଜ୍ୟ, ଏବଂ ତାହାରି ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ପ୍ରାକୃତ ଅନ୍ନ ତ୍ରିଗୁଣ ଭେଦରେ ପରିଣତ ହୋଇ ମହତ୍‌ଠାରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲିଙ୍ଗ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଚଉଦ ପ୍ରକାର ମାର୍ଗର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ମୋହ ନାମକ ଅନ୍ନରୂପ ଏହି ଜଗତ। ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୀଜର ସ୍ୱାଦ ଗ୍ରହଣ ନାହିଁ। ତାହାର ମଧ୍ୟ ଶୈଶବ, ଯୌବନ, ଜରା ଏହି ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ନତ୍ୱ ଅଛି, ପରିଣାମ ହେତୁ। ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରଧାନର ଅନ୍ନତ୍ୱ ହିଁ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଆଦି ସ୍ୱାଦୁ; ଅଧ୍ୟବସାୟ, ସଙ୍କଳ୍ପ, ଅଭିମାନ ମଧ୍ୟ। ତା'ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ୱାଦୁ। ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କର୍ମ ଓ ପ୍ରାଣ କର୍ମ। ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତ ଅନ୍ନ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅନ୍ନ। ଏହାର ଭୋକ୍ତା ନିର୍ଗୁଣ; ଭୋକ୍ତୃତ୍ୱ ହେତୁ ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅନ୍ନଭୋକ୍ତା, ସୋମ ଅନ୍ନ, ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ହିଁ ଅନ୍ନ—ଏପରି ଯେ ଜାଣେ, ସୋମନାମକ ଏହି ଭୂତାତ୍ମା, ଅଗ୍ନିନାମକ ମଧ୍ୟ ଅବ୍ୟକ୍ତମୁଖ, ଏହି ବଚନାନୁସାରେ ପୁରୁଷ ଅବ୍ୟକ୍ତମୁଖଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଗୁଣ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ଯୋଗୀ ଓ ଆତ୍ମଯାଜୀ। ଯେପରି ଶୂନ୍ୟ ଗୃହରେ କାମିନୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଯେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ଯୋଗୀ ଓ ଆତ୍ମଯାଜୀ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "اب آگے جاننے کے لائق یہ ہے کہ یہ آتمایज्ञ کی اگلی تبدیلی ہے، جیسے غذا اور غذا کھانے والا۔ اس کی وضاحت: شعور رکھنے والا پرش پردhan کے اندر موجود ہے؛ وہی بھوکتا ہے اور مادی غذا کھاتا ہے۔ یہ بھوت آتما ہی غذا ہے؛ پردhan اس کا غیر فاعل ہے۔ پس تین گنوں پر مشتمل شے قابلِ استعمال ہے اور اندر موجود پرش بھوکتا ہے۔ یہاں ایک مثال دیکھی جاتی ہے: جانور بیج سے پیدا ہوتے ہیں، اس لیے بیج ہی قابلِ استعمال ہے۔ اسی سے پردhan کا قابلِ استعمال ہونا واضح کیا گیا۔ پس پرش بھوکتا ہے، پرکرتی بھوگی جاتی ہے، اور اس میں قائم ہو کر وہ تجربہ کرتا ہے۔ مادی غذا تین گنوں کے فرق سے تبدیل ہو کر مہت سے لے کر وشیش تک کی لنگ ہے۔ اسی سے چودہ قسم کی راہ کی وضاحت ہوئی۔ سکھ، دکھ اور موہ نامی غذا کی شکل یہ دنیا ہے۔ غذا پیدا ہونے تک بیج کا ذائقہ نہیں لیا جاتا۔ اس کی بھی بچپن، جوانی اور بڑھاپے کی تین حالتوں میں غذائیت ہے، تبدیلی کے سبب۔ اس طرح ظاہر ہوئے پردhan کی غذائیت ہی حاصل ہوتی ہے۔ وہاں عقل وغیرہ لذیذ ہیں؛ ارادہ، خیال اور غرور بھی۔ پھر حواس کے پانچوں مضامین لذیذ ہیں۔ اسی طرح تمام حسی اعمال اور پران کے اعمال۔ اس طرح ظاہر غذا اور پوشیدہ غذا ہیں۔ اس کا بھوکتا بے صفت ہے؛ بھوکتا ہونے سے شعور مشہور ہے۔ جیسے آگ دیوتاؤں کی غذا کھانے والی ہے، سوم غذا ہے، اور غذا آگ سے ہی ہے، یوں جو جانتا ہے، سوم نامی یہ بھوت آتما، آگ نامی بھی پوشیدہ منہ والا ہے، اس قول کے مطابق پرش پوشیدہ منہ سے تین گنوں کو بھوگتا ہے۔ جو اس طرح جانتا ہے وہ سنیاسی، یوگی اور آتما یاجی ہے۔ جیسے کسی خالی گھر میں عورتیں داخل ہو کر حواس کے مضامین کو چھوتی ہیں، ویسے ہی جو داخل ہونے والوں کو نہیں چھوتا، وہ سنیاسی، یوگی اور آتما یاجی ہے۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "Next, what is to be known: this is a further modification of the self-sacrifice, as food and the eater of food. Its explanation: the conscious person (puruṣa) dwells within the primal matter (pradhāna); he is indeed the enjoyer, consuming material food. This being-self is itself the food, and the primal matter is its non-doer. Therefore what is composed of the three guṇas is the enjoyed, and the person dwelling within is the enjoyer. Here a conclusion is seen: creatures are born from seed, therefore the seed is the enjoyed. By this very thing the enjoyability of the primal matter is explained. Therefore the person is the enjoyer, nature is the enjoyed, and dwelling in it he enjoys. Material food, transforming through the differences of the three guṇas, is the subtle body beginning with the great principle and ending with the particulars. By this very thing the explanation of the fourteenfold path is made. This world, named pleasure, pain and delusion, is indeed of the nature of food. The seed does not take up taste until the production of food. Its too is foodness in these three stages, childhood, youth and old age, because of transformation. Thus the foodness of the primal matter, having become manifest, is perceived. There intellect and the rest are pleasant: determination, intention and self-regard. Then the five objects of the senses are pleasant. Likewise all the actions of the senses and the actions of the breath. Thus there is manifest food and unmanifest food. Its enjoyer is without qualities, and by his enjoying, consciousness is known. As fire is the food-eater of the gods, and Soma is food, and food is by fire, one who knows thus, this being-self named Soma, is also named Agni and has the unmanifest as its mouth, as the saying goes; the person consumes the three guṇas by the unmanifest as mouth. He who knows this is a renunciant, a yogin, and one who sacrifices the self. Just as, in an empty house, women enter and touch the objects of the senses, so he who does not touch those who have entered is a renunciant, a yogin, and one who sacrifices the self.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "A continuación, lo que debe saberse: esta es una modificación posterior del sacrificio del yo, como la comida y quien come la comida. Su explicación: la persona consciente (puruṣa) mora dentro de la materia primordial (pradhāna); ciertamente él es el disfrutador, que consume la comida material. Este ser-yo es en sí mismo la comida, y la materia primordial es su no-hacedor. Por tanto, lo compuesto por los tres guṇas es lo disfrutado, y la persona que mora dentro es el disfrutador. Aquí se ve una inferencia: las criaturas nacen de la semilla, por tanto la semilla es lo disfrutado. Por esto mismo se explica la disfrutabilidad de la materia primordial. Así, la persona es el disfrutador, la naturaleza lo disfrutado, y morando en ella disfruta. La comida material, que se transforma según las diferencias de los tres guṇas, es el cuerpo sutil que comienza con el gran principio y termina en los particulares. Por esto mismo se hace la explicación del camino de catorce formas. Este mundo, llamado placer, dolor y engaño, es en verdad de naturaleza alimenticia. La semilla no recibe sabor hasta la producción de la comida. También ella es alimento en estas tres etapas: infancia, juventud y vejez, debido a la transformación. Así, la alimenticidad de la materia primordial, al manifestarse, es percibida. Allí el intelecto y lo demás son agradables: la determinación, la intención y el amor propio. Luego los cinco objetos de los sentidos son agradables. Asimismo, todas las acciones de los sentidos y las acciones del aliento. Así hay comida manifiesta y comida no manifiesta. Su disfrutador carece de cualidades, y por su disfrutar se conoce la conciencia. Como el fuego es el comedor de alimento de los dioses, y Soma es el alimento, y el alimento es por el fuego, quien así conoce, este ser-yo llamado Soma es también llamado Agni y tiene lo no manifiesto como boca, según dice el texto; la persona consume los tres guṇas por la boca de lo no manifiesto. Quien esto conoce es un renunciante, un yogui y quien sacrifica el yo. Así como, en una casa vacía, las mujeres entran y tocan los objetos de los sentidos, así quien no toca a los que han entrado es un renunciante, un yogui y quien sacrifica el yo.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Il faut maintenant connaître ceci : c'est une modification ultérieure du sacrifice de soi, comme la nourriture et celui qui mange la nourriture. Son explication : la personne consciente (puruṣa) demeure à l'intérieur de la matière primordiale (pradhāna) ; c'est elle qui est en effet la jouisseuse, consommant la nourriture matérielle. Cet être-soi est lui-même la nourriture, et la matière primordiale en est la non-agente. C'est pourquoi ce qui est composé des trois guṇas est ce qui est joui, et la personne qui demeure à l'intérieur est la jouisseuse. Ici une inférence est observée : les créatures naissent de la semence, donc la semence est ce qui est joui. Par cela même la jouissabilité de la matière primordiale est expliquée. Ainsi la personne est la jouisseuse, la nature est ce qui est jouie, et en elle demeurant il jouit. La nourriture matérielle, se transformant selon les différences des trois guṇas, est le corps subtil commençant par le grand principe et finissant aux particuliers. Par cela même est faite l'explication de la voie à quatorze formes. Ce monde, nommé plaisir, douleur et égarement, est en vérité de nature nourricière. La semence ne perçoit pas la saveur jusqu'à la production de la nourriture. Elle aussi est nourriture à ces trois stades : enfance, jeunesse et vieillesse, par la transformation. Ainsi la nature nourricière de la matière primordiale, devenue manifeste, est perçue. Là, l'intellect et le reste sont agréables : la détermination, l'intention et l'orgueil. Puis les cinq objets des sens sont agréables. De même toutes les actions des sens et les actions du souffle. Ainsi il y a nourriture manifeste et nourriture non manifeste. Son jouisseur est sans qualité, et par sa jouissance la conscience est connue. Comme le feu est le mangeur de nourriture des dieux, et Soma est la nourriture, et la nourriture est par le feu, celui qui connaît ainsi, cet être-soi nommé Soma, est aussi nommé Agni et a le non-manifesté pour bouche, selon la parole ; la personne consomme les trois guṇas par la bouche du non-manifesté. Celui qui connaît cela est un renonçant, un yogin et celui qui sacrifie le soi. De même que, dans une maison vide, des femmes entrent et touchent les objets des sens, ainsi celui qui ne touche pas ceux qui sont entrés est un renonçant, un yogin et celui qui sacrifie le soi.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Weiter ist zu wissen: Dies ist eine weitere Wandlung des Selbstopfers, wie Speise und der Esser der Speise. Seine Erklärung: Die bewusste Person (puruṣa) wohnt innerhalb der Urmaterie (pradhāna); sie ist fürwahr die Genießende, die die materielle Speise verzehrt. Dieses Wesen-Selbst ist selbst die Speise, und die Urmaterie ist sein Nicht-Handelnder. Darum ist das aus den drei Guṇas Bestehende das Genossene, und die innen wohnende Person ist die Genießende. Hier wird ein Schluss gesehen: Die Geschöpfe entstehen aus dem Samen, darum ist der Same das Genossene. Eben dadurch wird die Genießbarkeit der Urmaterie erklärt. Also ist die Person die Genießende, die Natur das Genossene, und in ihr verweilend genießt er. Materielle Speise, die sich nach den Unterschieden der drei Guṇas wandelt, ist der feine Leib, der mit dem großen Prinzip beginnt und bei den Besonderheiten endet. Eben dadurch wird die Erklärung des vierzehnfältigen Pfades gegeben. Diese Welt, Lust, Schmerz und Verblendung genannt, ist wahrlich von der Natur der Speise. Der Same nimmt keinen Geschmack an, bis die Speise entsteht. Auch er ist Speise in diesen drei Stadien: Kindheit, Jugend und Alter, durch die Wandlung. So wird die Speisehaftigkeit der Urmaterie, nachdem sie offenbar geworden ist, wahrgenommen. Dort sind Verstand und das Übrige angenehm: Entschluss, Vorsatz und Selbstgefühl. Dann sind die fünf Sinnesobjekte angenehm. Ebenso alle Tätigkeiten der Sinne und die Tätigkeiten des Atems. So gibt es offenbare und unoffenbare Speise. Ihr Genießender ist ohne Eigenschaften, und durch sein Genießen wird das Bewusstsein bekannt. Wie das Feuer der Speiseesser der Götter ist und Soma die Speise ist und die Speise durch das Feuer ist, so ist, wer so erkennt, dieses Wesen-Selbst namens Soma auch Agni genannt und hat das Unoffenbare zum Mund, wie es heißt; die Person verzehrt die drei Guṇas durch den Mund des Unoffenbaren. Wer dies weiß, ist ein Entsagender, ein Yogin und einer, der das Selbst opfert. Wie in einem leeren Haus Frauen eintreten und die Sinnesobjekte berühren, so ist, wer die Eingetretenen nicht berührt, ein Entsagender, ein Yogin und einer, der das Selbst opfert.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "A seguir, o que deve ser conhecido: esta é uma modificação posterior do sacrifício de si, como a comida e aquele que come a comida. Sua explicação: a pessoa consciente (puruṣa) habita no interior da matéria primordial (pradhāna); ele é de fato o fruidor, que consome a comida material. Este ser-si é ele mesmo a comida, e a matéria primordial é o seu não-agente. Portanto, o que é composto pelos três guṇas é o fruído, e a pessoa que habita no interior é a fruidora. Aqui se observa uma inferência: as criaturas nascem da semente, portanto a semente é o fruído. Por isso mesmo se explica a fruibilidade da matéria primordial. Assim, a pessoa é a fruidora, a natureza é o fruído, e habitando nela ele frui. A comida material, transformando-se pelas diferenças dos três guṇas, é o corpo sutil que começa no grande princípio e termina nos particulares. Por isso mesmo se faz a explicação do caminho de quatorze formas. Este mundo, chamado prazer, dor e ilusão, é de fato de natureza alimentar. A semente não percebe o sabor até a produção da comida. Ela também é alimento nestes três estados: infância, juventude e velhice, pela transformação. Assim, a alimentaridade da matéria primordial, ao se manifestar, é percebida. Ali o intelecto e os demais são agradáveis: a determinação, a intenção e o orgulho. Depois os cinco objetos dos sentidos são agradáveis. Igualmente todas as ações dos sentidos e as ações do sopro. Assim há comida manifesta e comida não manifesta. Seu fruidor é sem qualidades, e pelo seu fruir se conhece a consciência. Como o fogo é o comedor de alimento dos deuses, e Soma é o alimento, e o alimento é pelo fogo, quem assim conhece, este ser-si chamado Soma é também chamado Agni e tem o não-manifesto por boca, conforme o dito; a pessoa consome os três guṇas pela boca do não-manifesto. Quem isto conhece é um renunciante, um yogue e quem sacrifica o eu. Assim como, numa casa vazia, mulheres entram e tocam os objetos dos sentidos, assim quem não toca os que entraram é um renunciante, um yogue e quem sacrifica o eu.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Далее следует знать: это дальнейшее преобразование жертвоприношения себя, подобно пище и тому, кто ест пищу. Его разъяснение: сознающая личность (пуруша) пребывает внутри первоматерии (прадхана); именно он — вкушающий, поглощающий материальную пищу. Это сущее-я и есть пища, а первоматерия — её не-деятель. Поэтому то, что состоит из трёх гун, есть вкушаемое, а пребывающая внутри личность есть вкушающий. Здесь видно заключение: существа рождаются из семени, значит семя есть вкушаемое. Именно этим объясняется вкушаемость первоматерии. Итак, личность — вкушающий, природа — вкушаемое, и, пребывая в ней, он вкушает. Материальная пища, преобразуясь по различиям трёх гун, есть тонкое тело, начинающееся с великого начала и заканчивающееся частностями. Именно этим даётся объяснение четырнадцатикратного пути. Этот мир, называемый удовольствием, страданием и заблуждением, по природе своей есть пища. Семя не воспринимает вкуса, пока не возникнет пища. И оно есть пища в этих трёх состояниях — детстве, юности и старости — вследствие преобразования. Так, пищевость первоматерии, став явной, воспринимается. Там ум и прочее приятны: решимость, намерение и самомнение. Затем приятны пять предметов чувств. Подобно этому все действия чувств и действия дыхания. Так есть явная пища и неявная пища. Её вкушающий лишён качеств, и через его вкушение познаётся сознание. Как огонь есть поглотитель пищи богов, а сома — пища, и пища — через огонь, так знающий это: это сущее-я, называемое сомой, также называется агни и имеет неявное в качестве рта, как сказано; личность поглощает три гуны через рот неявного. Тот, кто это знает, есть отрешённый, йогин и приносящий в жертву себя. Как в пустом доме входят женщины и касаются предметов чувств, так тот, кто не касается вошедших, есть отрешённый, йогин и приносящий в жертву себя.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "接下来应当知道：这是自我祭祀的进一步变化，如同食物与食用食物者。其解释：有意识的人（puruṣa）内住于原质（pradhāna）之中；他确是享受者，食用物质之食。此存在之我即是食物，而原质是其非作者。因此由三德构成者是被享受之物，内住之人是享受者。此处可见一推论：众生由种子而生，故种子是被享受之物。由此同样解释了原质的可享受性。于是人是享受者，自然是被享受之物，他住于其中而享受。物质之食随三德之差别而变化，是从大原理开始直至诸特殊的微细身。由此正阐明了十四种道路的解释。这个世界名为乐、苦与迷惑，实质上就是食物之性。种子在食物生成之前不取其味。它在童年、青年、老年三个阶段中也是食物，因为变化之故。如是，显现出来的原质的食物性被觉知。那里，觉、意等是可口的；决定、意向与我慢也是。然后，感官之五境是可口的。同样，所有感官之作用与气息之作用亦然。如是有显现之食与未显现之食。其享受者是无德的，由其享受而知觉得以彰显。正如火是诸神的食者，苏摩是食物，食物依于火，如是知者：此名为苏摩的存在之我，也名为火，并以未显现为口，如经所言；人以未显现之口食用三德。知此者即是遁世者、瑜伽行者，并是祭祀自我者。正如空屋之中妇人进入而触及感官之境，那么不触及那些进入者的人，就是遁世者、瑜伽行者，并是祭祀自我者。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "次に知るべきこと：これは自己供犠のさらなる変化であり、食物と食べる者のようなものである。その説明：意識ある人（puruṣa）は根本原質（pradhāna）の内に住む。彼こそが享受者であり、物質の食物を消費する。この存在-我そのものが食物であり、根本原質はその非作者である。ゆえに三徳からなるものが被享受物であり、内に住む人が享受者である。ここに推論が見られる。生き物は種子から生まれるゆえに、種子が被享受物である。まさにこれによって根本原質の享受可能性が説明される。したがって人は享受者であり、自然は被享受物であり、その中に住んで彼は享受する。三徳の差異によって変化する物質の食物は、大原理から始まり個別相に終わる微細身である。まさにこれによって十四種の道の説明がなされる。快楽、苦痛、迷妄と名づけられるこの世界は、実に食物の本性を持つ。種子は食物が生じるまで味を取らない。それは幼年、青年、老年の三つの段階において、変化のゆえに食物性を持つ。こうして、顕現した根本原質の食物性が知覚される。そこでは知性などが快いものであり、決意、意図、自負も快いものである。次に感官の五つの対象も快いものである。同様にすべての感官の作用と気息の作用も。こうして顕現した食物と未顕現の食物がある。その享受者は無徳であり、その享受によって意識が知られる。火が神々の食物を食べる者であり、ソーマが食物であり、食物は火によって成るように、このように知る者にとっては、ソーマと名づけられるこの存在-我は、アグニとも名づけられ、未顕現を口とすると言われる通り、人は未顕現の口によって三徳を消費する。これを知る者は遊行者であり、ヨーガ行者であり、自己を供犠する者である。空の家に女たちが入って感官の対象に触れるように、入ってきた者たちに触れない者は、遊行者であり、ヨーガ行者であり、自己を供犠する者である。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "ثم ينبغي أن يُعلم أن هذا تحوّل آخر من تضحية الذات، كالطعام وآكل الطعام. وشرحه: إن الشخص الواعي (پوروشا) يسكن داخل المادة الأولى (براذهانا)؛ فهو حقًا المتمتع الذي يأكل الطعام المادي. وهذا الكائن-الذات هو نفسه الطعام، والمادة الأولى غير فاعلة له. لذلك فما تكوّن من الغونات الثلاث هو المُتَمَتَّع به، والشخص الساكن داخله هو المتمتّع. وهنا يُرى استدلال: الكائنات تولد من البذرة، فالبذرة إذن هي المُتَمَتَّع به. وبهذا نفسه تُفسَّر قابلية المادة الأولى للتمتع. فالشخص هو المتمتع، والطبيعة هي المُتَمَتَّع بها، وهو إذ يسكنها يتمتع. والطعام المادي، المتحول بتفاوت الغونات الثلاث، هو الجسم اللطيف الذي يبدأ بالمبدأ العظيم وينتهي بالجزئيات. وبهذا نفسه تكون بيان الطريق ذي الأربعة عشر وجهًا. وهذا العالم، المسمى لذةً وألمًا ووهمًا، هو حقًا ذو طبيعة الطعام. والبذرة لا تتذوق الطعم حتى يتكوّن الطعام. وهي كذلك طعام في هذه المراحل الثلاث: الطفولة والشباب والشيخوخة، بسبب التحول. وهكذا تُدرَك الطعامية في المادة الأولى حين تصير ظاهرة. وهناك يكون العقل وما يليه مستطابًا: العزم والنية والاعتداد بالنفس. ثم تكون أغراض الحواس الخمسة مستطابة. وكذلك جميع أفعال الحواس وأفعال النفس الحيوي. فهناك طعام ظاهر وطعام غير ظاهر. وآكله بلا صفات، وبتمتعه يُعرف الوعي. وكما أن النار هي آكلة طعام الآلهة، والسوما طعام، والطعام بالنار، فمن عرف هكذا فإن هذا الكائن-الذات المسمّى سوما هو أيضًا مسمّى آغني وله غير الظاهر فمًا، كما يقال؛ فالشخص يستهلك الغونات الثلاث بفم غير الظاهر. ومن عرف هذا فهو المتخلّي واليوغي ومن يضحي بذاته. وكما أن النساء يدخلن البيت الخالي ويلمسن أغراض الحواس، فمن لا يلمس الداخلين فهو المتخلّي واليوغي ومن يضحي بذاته.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Selanjutnya yang harus diketahui: ini adalah modifikasi lanjutan dari pengorbanan diri, seperti makanan dan yang memakan makanan. Penjelasannya: orang yang sadar (puruṣa) berdiam di dalam materi primordial (pradhāna); dialah sesungguhnya yang menikmati, yang mengonsumsi makanan materi. Diri-yang-ada ini sendiri adalah makanan, dan materi primordial adalah bukan-pelakunya. Maka yang tersusun dari tiga guṇa adalah yang dinikmati, dan orang yang berdiam di dalamnya adalah yang menikmati. Di sini terlihat sebuah kesimpulan: makhluk lahir dari benih, maka benih adalah yang dinikmati. Dengan hal ini pula dijelaskan kemampuan dinikmatinya materi primordial. Jadi orang adalah yang menikmati, alam adalah yang dinikmati, dan dengan berdiam di dalamnya ia menikmati. Makanan materi, yang berubah menurut perbedaan tiga guṇa, adalah tubuh halus yang dimulai dari prinsip agung dan berakhir pada hal-hal khusus. Dengan hal ini pula dibuat penjelasan tentang jalan empat belas macam. Dunia ini, yang disebut kesenangan, penderitaan, dan kebingungan, sesungguhnya bersifat makanan. Benih tidak mengambil rasa sampai makanan dihasilkan. Ia pun menjadi makanan dalam tiga keadaan ini: kanak-kanak, masa muda, dan tua, karena perubahan. Demikianlah sifat makanan dari materi primordial, setelah menjadi nyata, dapat dipahami. Di sana akal dan lainnya menyenangkan: keputusan, niat, dan rasa diri. Kemudian lima objek indera menyenangkan. Demikian pula semua perbuatan indera dan perbuatan napas. Demikianlah ada makanan yang nyata dan makanan yang tidak nyata. Penikmatnya tanpa sifat, dan dengan menikmatinya kesadaran dikenali. Seperti api adalah pemakan makanan para dewa, soma adalah makanan, dan makanan oleh api, siapa yang mengetahui demikian, diri-yang-ada yang disebut soma ini juga disebut agni dan memiliki yang tidak nyata sebagai mulutnya, sebagaimana dikatakan; orang mengonsumsi tiga guṇa melalui mulut yang tidak nyata. Siapa yang mengetahui ini adalah pertapa penyangkal dunia, yogi, dan orang yang mempersembahkan diri. Seperti di rumah kosong para wanita masuk dan menyentuh objek-objek indera, demikian pula yang tidak menyentuh mereka yang telah masuk adalah pertapa penyangkal dunia, yogi, dan orang yang mempersembahkan diri.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "ต่อไปพึงทราบสิ่งอื่นอีก นี่คือการแปรรูปขั้นสูงของการบูชายัญแห่งอาตมัน ดุจอาหารและผู้บริโภคอาหาร คำอธิบายเรื่องนี้มีว่า ปุรุษะผู้รู้สำนึกสถิตอยู่ภายในประธาน (ปรธาน) เขาเองคือผู้เสวย เสวยอาหารอันเป็นวัตถุ อาตมันแห่งสรรพสัตว์นี้เองคืออาหาร และประธานคือผู้ไม่กระทำของสิ่งนั้น เพราะเหตุนั้น สิ่งที่ประกอบด้วยคุณทั้งสาม (ตรีคุณ) คือสิ่งที่ถูกเสวย และปุรุษะผู้สถิตอยู่ภายในคือผู้เสวย ในที่นี้มีข้อสรุปที่เห็นได้ชัด คือสัตว์ทั้งหลายเกิดจากเมล็ดพันธุ์ เพราะฉะนั้นเมล็ดพันธุ์จึงเป็นสิ่งที่ถูกเสวย ด้วยเหตุนี้เองความเป็นสิ่งที่ควรเสวยของประธานจึงได้รับการอธิบาย เพราะฉะนั้นปุรุษะคือผู้เสวย ธรรมชาติ (ปรกฤติ) คือสิ่งที่ถูกเสวย และปุรุษะผู้สถิตอยู่ในนั้นย่อมเสวย อาหารอันเป็นวัตถุ ซึ่งแปรเปลี่ยนไปตามความแตกต่างของตรีคุณ คือกายละเอียด (ลิงคะ) ที่เริ่มด้วยมหัต (มหาตัตตวะ) และจบลงที่วิเศษ ด้วยเหตุนี้เองจึงได้อธิบายมรรคาสิบสี่ประการ โลกนี้ซึ่งเรียกว่าสุข ทุกข์ และโมหะ แท้จริงแล้วมีลักษณะเป็นอาหาร เมล็ดพันธุ์ยังไม่รับรสจนกว่าอาหารจะเกิดขึ้น ความเป็นอาหารนั้นมีในสามวัยเช่นกัน คือวัยเด็ก วัยหนุ่มสาว และวัยชรา เพราะการแปรเปลี่ยน ดังนั้นความเป็นอาหารของประธานเมื่อปรากฏเป็นรูปแล้วจึงถูกรับรู้ ณ ที่นั้น พุทธิและสิ่งอื่นนั้นเป็นที่น่ายินดี ได้แก่ การตัดสินใจ ความตั้งใจ และอหังการ จากนั้นวัตถุแห่งอินทรีย์ทั้งห้าก็น่ายินดี ทำนองเดียวกันการกระทำของอินทรีย์ทั้งปวงและการกระทำของปราณก็เช่นกัน ดังนี้มีอาหารที่ปรากฏและอาหารที่ไม่ปรากฏ ผู้เสวยของอาหารนั้นปราศจากคุณ และด้วยการเสวยของเขา จิตสำนึกจึงเป็นที่รู้ เหมือนอัคนีเป็นผู้กินอาหารของเหล่าเทพ และโสมคืออาหาร และอาหารเกิดด้วยอัคนี ผู้ที่รู้เช่นนี้ อาตมันที่มีชื่อว่าโสมนี้ก็มีชื่อว่าอัคนีด้วย และมีสิ่งที่ไม่ปรากฏเป็นปาก ดังที่กล่าวไว้ว่า บุรุษเสวยตรีคุณด้วยสิ่งที่ไม่ปรากฏเป็นปาก ผู้ใดรู้เช่นนี้ ผู้นั้นคือสันยาสี คือโยคี และคือผู้บูชายัญแห่งอาตมัน เปรียบเหมือนในเรือนว่าง เมื่อหญิงทั้งหลายเข้าไปแตะต้องวัตถุแห่งอินทรีย์ ผู้ที่ไม่แตะต้องผู้ที่เข้าไปนั้นคือสันยาสี คือโยคี และคือผู้บูชายัญแห่งอาตมัน",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Maitrāyaṇī Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “मैत्रायण्युपनिषत्” (revision 398073)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A5%88%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A4%E0%A5%8D&oldid=398073"
  },
  "topics": [
    "atman",
    "sacrifice",
    "prakriti",
    "purusha"
  ],
  "citation": "Maitrāyaṇī Upaniṣad 6.10. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/maitrayani.6.10/"
}