{
  "id": "yajurveda/13.56",
  "url": "https://vedyatra.org/verses/yajurveda/13.56/",
  "work": {
    "key": "yajurveda",
    "title": "Yajurveda Saṃhitā"
  },
  "ref": "13.56",
  "speaker": "Sarvamedha · to Prajāpati",
  "sanskrit": {
    "text": "अयं पश्चाद् विश्वव्यचाः ।\nतस्य चक्षुर् वैश्वव्यचसम् ।\nवर्षाश् चाक्षुष्यः ।\nजगती वार्षी ।\nजगत्या ऽ ऋक्समम् ।\nऋक्समाच् छुक्रः ।\nशुक्रात् सप्तदशः ।\nसप्तदशाद् वैरूपम् ।\nजमदग्निर् ऋषिः ।\nप्रजापतिगृहीतया त्वया चक्षुर् गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५६ ॥",
    "script": "Deva",
    "accented": false
  },
  "transliteration": {
    "text": "ayaṃ paścād viśvavyacāḥ |\ntasya cakṣur vaiśvavyacasam |\nvarṣāś cākṣuṣyaḥ |\njagatī vārṣī |\njagatyā ' ṛksamam |\nṛksamāc chukraḥ |\nśukrāt saptadaśaḥ |\nsaptadaśād vairūpam |\njamadagnir ṛṣiḥ |\nprajāpatigṛhītayā tvayā cakṣur gṛhṇāmi prajābhyaḥ || 13.56 ||",
    "scheme": "IAST"
  },
  "words": [
    {
      "word": "ayam",
      "meaning": "this",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "paścāt",
      "meaning": "at the back (western quarter)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "viśva-vyacāḥ",
      "meaning": "all-pervading",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tasya",
      "meaning": "his",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "cakṣuḥ",
      "meaning": "eye",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vaiśva-vyacasam",
      "meaning": "belonging to the all-pervading one",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "varṣāḥ",
      "meaning": "rains",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ca",
      "meaning": "and",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "cākṣuṣyaḥ",
      "meaning": "belonging to the eye",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jagatī",
      "meaning": "the jagatī metre",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vārṣī",
      "meaning": "belonging to the rains",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jagatyāḥ",
      "meaning": "from the jagatī",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ṛk-samam",
      "meaning": "the ṛk-sāman chant",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ṛk-samāt",
      "meaning": "from the ṛk-sāman",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śukraḥ",
      "meaning": "bright (the śukra vessel)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "śukrāt",
      "meaning": "from the śukra",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saptadaśaḥ",
      "meaning": "the seventeenfold (stoma)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "saptadaśāt",
      "meaning": "from the seventeenfold",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "vairūpam",
      "meaning": "the vairūpa (sāman)",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "jamadagniḥ",
      "meaning": "Jamadagni",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "ṛṣiḥ",
      "meaning": "seer",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prajāpati-gṛhītayā",
      "meaning": "seized by Prajāpati",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "tvayā",
      "meaning": "by you",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "cakṣuḥ",
      "meaning": "eye",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "gṛhṇāmi",
      "meaning": "I take",
      "lang": "en"
    },
    {
      "word": "prajābhyaḥ",
      "meaning": "for the people",
      "lang": "en"
    }
  ],
  "translations": [
    {
      "lang": "hi",
      "text": "यह पश्चिम में सर्वव्यापी है। उसकी आँख वैश्वव्यचस है। वर्षा और चाक्षुष्य। जगती छंद, वर्षा से संबंधित। जगती से ऋक्साम। ऋक्साम से शुक्र। शुक्र से सप्तदश। सप्तदश से वैरूप। ऋषि जमदग्नि। प्रजापति द्वारा गृहीत तुझसे मैं आँख को प्रजाओं के लिए ग्रहण करता हूँ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ta",
      "text": "இது மேற்கில் அனைத்தையும் வியாபிக்கும். அவனுடைய கண் வைஶ்வவ்யசஸம். மழைகளும் சாக்ஷுஷ்யமும். ஜகதீ சந்தஸ், மழைக்குரியது. ஜகதியிலிருந்து ரக்சாமம். ரக்சாமத்திலிருந்து சுக்ரம். சுக்ரத்திலிருந்து சப்தదశம். சப்தదशத்திலிருந்து வைரூபம். ரிஷி ஜமதக்னி. பிரஜாபதியால் ஏற்கப்பட்ட உன்னால் கண்ணை பிரஜைகளுக்காக ஏற்கிறேன்.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "te",
      "text": "ఇది పశ్చిమంలో సర్వవ్యాపకమైనది. దాని కన్ను వైశ్వవ్యచసం. వర్షాలు, చాక్షుష్యం. జగతీ ఛందస్సు, వర్షానికి చెందినది. జగతి నుండి ఋక్సామం. ఋక్సామం నుండి శుక్రం. శుక్రం నుండి సప్తదశం. సప్తదశం నుండి వైరూపం. ఋషి జమదగ్ని. ప్రజాపతి గ్రహించిన నీ ద్వారా ప్రజల కోసం కన్నును గ్రహిస్తున్నాను.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "kn",
      "text": "ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕಣ್ಣು ವೈಶ್ವವ್ಯಚಸ. ಮಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಾಕ್ಷುಷ್ಯ. ಜಗತೀ ಛಂದಸ್ಸು, ಮಳೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಜಗತಿಯಿಂದ ಋಕ್ಸಾಮ. ಋಕ್ಸಾಮದಿಂದ ಶುಕ್ರ. ಶುಕ್ರದಿಂದ ಸಪ್ತದಶ. ಸಪ್ತದಶದಿಂದ ವೈರೂಪ. ಋಷಿ ಜಮದಗ್ನಿ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಗೃಹೀತವಾದ ನಿನ್ನಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಣ್ಣನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ml",
      "text": "ഇത് പശ്ചിമത്തിൽ സർവ്വവ്യാപിയാണ്. അതിന്റെ കണ്ണ് വൈശ്വവ്യചസം. മഴകളും ചാക്ഷുഷ്യവും. ജഗതീ ഛന്ദസ്സ്, മഴയുടേതു്. ജഗതിയിൽ നിന്ന് ഋക്സാമം. ഋക്സാമത്തിൽ നിന്ന് ശുക്രം. ശുക്രത്തിൽ നിന്ന് സപ്തദശം. സപ്തദശത്തിൽ നിന്ന് വൈരൂപം. ഋഷി ജമദഗ്നി. പ്രജാപതിയാൽ ഗൃഹീതമായ നിന്നാൽ പ്രജകൾക്കായി കണ്ണ് ഗ്രഹിക്കുന്നു.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "bn",
      "text": "এটি পশ্চিমে সর্বব্যাপী। তার চক্ষু বৈশ্বব্যচস। বর্ষা ও চাক্ষুষ্য। জগতী ছন্দ, বর্ষার সঙ্গে সম্পর্কিত। জগতী থেকে ঋক্সাম। ঋক্সাম থেকে শুক্র। শুক্র থেকে সপ্তদশ। সপ্তদশ থেকে বৈরূপ। ঋষি জমদগ্নি। প্রজাপতি কর্তৃক গৃহীত তোমার দ্বারা প্রজাদের জন্য চক্ষু গ্রহণ করি।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "mr",
      "text": "हा पश्चिमेला सर्वव्यापी आहे. त्याचा डोळा वैश्वव्यचस. पर्जन्य व चाक्षुष्य. जगती छंद, पावसाशी संबंधित. जगतीपासून ऋक्साम. ऋक्सामापासून शुक्र. शुक्रापासून सप्तदश. सप्तदशापासून वैरूप. ऋषी जमदग्नी. प्रजापतीने गृहीत केलेल्या तुझ्याद्वारे प्रजांसाठी डोळा ग्रहण करतो.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "gu",
      "text": "આ પશ્ચિમમાં સર્વવ્યાપી છે. તેની આંખ વૈશ્વવ્યચસ. વર્ષા અને ચાક્ષુષ્ય. જગતી છંદ, વર્ષાનો. જગતીમાંથી ઋક્સામ. ઋક્સામમાંથી શુક્ર. શુક્રમાંથી સપ્તદશ. સપ્તદશમાંથી વૈરૂપ. ઋષિ જમદગ્નિ. પ્રજાપતિ વડે ગૃહીત તારા દ્વારા પ્રજાઓ માટે આંખ ગ્રહણ કરું છું.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pa",
      "text": "ਇਹ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਵੈਸ਼ਵਵ੍ਯਚਸ। ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਯ। ਜਗਤੀ ਛੰਦ, ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ। ਜਗਤੀ ਤੋਂ ਰਿਕ੍ਸਾਮ। ਰਿਕ੍ਸਾਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੋਂ ਸਪ੍ਤਦਸ਼। ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਤੋਂ ਵੈਰੂਪ। ਰਿਸ਼ੀ ਜਮਦਗਨੀ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਹੀਤ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਅੱਖ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "or",
      "text": "ଏହା ପଶ୍ଚିମରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବୈଶ୍ୱବ୍ୟଚସ। ବର୍ଷା ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ୍ୟ। ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ବର୍ଷାର। ଜଗତୀରୁ ଋକ୍‌ସାମ। ଋକ୍‌ସାମରୁ ଶୁକ୍ର। ଶୁକ୍ରରୁ ସପ୍ତଦଶ। ସପ୍ତଦଶରୁ ବୈରୂପ। ଋଷି ଜମଦଗ୍ନି। ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚକ୍ଷୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ur",
      "text": "یہ مغرب میں ہر جگہ پھیلا ہوا ہے۔ اس کی آنکھ ویشوویَچَس ہے۔ بارشیں اور چاکشُشیہ۔ جگتی چھند، بارش سے متعلق۔ جگتی سے رکساما۔ رکساما سے شُکر۔ شُکر سے سپتدش۔ سپتدش سے ویروپ۔ رشی جمدگنی۔ پرجاپتی کے گرفت کردہ تجھ سے میں رعایا کے لیے آنکھ کو گرفت میں لیتا ہوں۔",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "en",
      "text": "This one, behind, all-pervading. Its eye belongs to the all-pervading one. The rains and the eye-related. The jagatī metre, belonging to the rains. From the jagatī, the ṛk-sāman. From the ṛk-sāman, the śukra. From the śukra, the seventeenfold. From the seventeenfold, the vairūpa. The seer is Jamadagni. Seized by Prajāpati, by you I take the eye for the people.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "es",
      "text": "Este, detrás, omnipresente. Su ojo pertenece al omnipresente. Las lluvias y lo relativo al ojo. El metro jagatī, perteneciente a las lluvias. Del jagatī, el ṛk-sāman. Del ṛk-sāman, el śukra. Del śukra, el diecisieteavo. Del diecisieteavo, el vairūpa. El vidente es Jamadagni. Seizado por Prajāpati, por ti tomo el ojo para el pueblo.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "fr",
      "text": "Celui-ci, derrière, omniprésent. Son œil appartient à l'omniprésent. Les pluies et ce qui concerne l'œil. Le mètre jagatī, relatif aux pluies. Du jagatī, le ṛk-sāman. Du ṛk-sāman, le śukra. Du śukra, le dix-septénaire. Du dix-septénaire, le vairūpa. Le voyant est Jamadagni. Saisi par Prajāpati, par toi je prends l'œil pour le peuple.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "de",
      "text": "Dieser, hinten, allumfassend. Sein Auge gehört dem Allumfassenden. Die Regen und das Auge Betreffende. Das Metrum jagatī, zu den Regen gehörig. Aus dem jagatī das ṛk-sāman. Aus dem ṛk-sāman das śukra. Aus dem śukra das Siebzehnfache. Aus dem Siebzehnfachen das vairūpa. Der Seher ist Jamadagni. Von Prajāpati ergriffen, nehme ich durch dich das Auge für die Menschen.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "pt",
      "text": "Este, atrás, onipresente. Seu olho pertence ao onipresente. As chuvas e o relativo ao olho. O metro jagatī, pertencente às chuvas. Do jagatī, o ṛk-sāman. Do ṛk-sāman, o śukra. Do śukra, o dezessete. Do dezessete, o vairūpa. O vidente é Jamadagni. Tomado por Prajāpati, por ti tomo o olho para o povo.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ru",
      "text": "Этот, сзади, всепроникающий. Его глаз принадлежит всепроникающему. Дожди и относящееся к глазу. Метр джагати, относящийся к дождям. Из джагати — ржсаман. Из ржсаман — шукра. Из шукры — семнадцатеричное. Из семнадцатеричного — вайрупа. Провидец — Джамадагни. Тобою, захваченным Праджапати, беру глаз для людей.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "zh",
      "text": "此为后方，遍及一切。其眼属于遍及一切者。雨与属于眼者。耆迦提韵律，属于雨。由耆迦提出ṛk-sāman。由ṛk-sāman出śukra。由śukra出十七。由十七出vairūpa。仙人为Jamadagni。被生主所执的你，我为众生取眼。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ja",
      "text": "これは後方、遍在するもの。その眼は遍在者に属する。雨と眼に関するもの。ジャガティー韻律、雨に属する。ジャガティーからṛk-sāman。ṛk-sāmanからśukra。śukraから十七。十七からvairūpa。仙人はJamadagni。プラジャーパティに把持されたおまえによって、民のために眼を取る。",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "ar",
      "text": "هذا، من الخلف، الشامل لكل شيء. عينه تنتمي إلى الشامل لكل شيء. الأمطار وما يتعلق بالعين. وزن جاغتي، المتعلق بالأمطار. من الجاغتي الرك-ساما. من الرك-ساما الشوكرا. من الشوكرا السبعة عشر. من السبعة عشر الفايروبا. الرائي جامادغني. بك، المأخوذ من براجاباتي، آخذ العين للناس.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "id",
      "text": "Ini, di belakang, yang meliputi segalanya. Matanya milik yang meliputi segalanya. Hujan dan yang berkaitan dengan mata. Metrum jagatī, milik hujan. Dari jagatī, ṛk-sāman. Dari ṛk-sāman, śukra. Dari śukra, tujuh belas. Dari tujuh belas, vairūpa. Pelihatnya adalah Jamadagni. Oleh engkau yang digenggam Prajāpati, aku mengambil mata untuk rakyat.",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    },
    {
      "lang": "th",
      "text": "นี่คือทิศตะวันตก ผู้แผ่ไปทั่ว ดวงตาของทิศนั้นเป็นของผู้แผ่ไปทั่ว ฤดูฝนและสิ่งที่เกี่ยวกับดวงตา ฉันทลักษณ์ชคตีเป็นของฤดูฝน จากชคตีเกิดฤกสามะ จากฤกสามะเกิดศุกระ จากศุกระเกิดสัปตทศะ จากสัปตทศะเกิดไวรูปะ ฤๅษีคือชมทัคนิ ข้าพเจ้ารับดวงตาเพื่อประชาชนด้วยพระองค์ ผู้ถูกประชาบดียึดไว้",
      "translator": "Vedyatra working draft (AI)",
      "license": "CC BY-SA 4.0",
      "status": "machine",
      "statusLabel": "Machine draft"
    }
  ],
  "commentary": [],
  "source": {
    "edition": "Śukla Yajurveda, Vājasaneyi Saṃhitā, Mādhyandina recension (unaccented, as on Wikisource), Sanskrit Wikisource, page “शुक्लयजुर्वेदः/अध्यायः १३” (revision 369793)",
    "license": "Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0",
    "url": "https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%AF%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%83%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A7%E0%A5%A9&oldid=369793"
  },
  "topics": [
    "sacrifice",
    "cosmic-form",
    "vision",
    "prajapati"
  ],
  "citation": "Yajurveda Saṃhitā 13.56. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/yajurveda/13.56/"
}