# Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 3.1.10

- id: `upanishads/brihadaranyaka.3.1.10`
- url: https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.3.1.10/
- speaker: Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad · Yājñavalkya to Āśvala
- source edition: Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “बृहदारण्यक उपनिषद् 3p” (revision 311982) (Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0)
- translator: Vedyatra working draft (AI) (CC BY-SA 4.0)
- review status: Machine draft

## Sanskrit

> याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्योद्गातास्मिन् यज्ञे स्तोत्रियाः स्तोष्यतीति ।
> तिस्र इति ।
> कतमास्तास्तिस्र इति ।
> पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
> कतमास्ताः ।
> या अध्यात्ममिति ।
> प्राण एव पुरोनुवाक्यापानो याज्या व्यानः शस्या ।
> किं ताभिर्जयतीति ।
> पृथिवीलोकमेव पुरोनुवाक्यया जयत्यन्तरिक्षलोकं याज्यया द्युलोकं शस्यया ।
> ततो ह होताश्वल उपरराम ॥ ३.१.१० ॥

## Transliteration (IAST)

> yājñavalkyeti hovāca katyayamadyodgātāsmin yajñe stotriyāḥ stoṣyatīti |
> tisra iti |
> katamāstāstisra iti |
> puronuvākyā ca yājyā ca śasyaiva tṛtīyā |
> katamāstāḥ |
> yā adhyātmamiti |
> prāṇa eva puronuvākyāpāno yājyā vyānaḥ śasyā |
> kiṃ tābhirjayatīti |
> pṛthivīlokameva puronuvākyayā jayatyantarikṣalokaṃ yājyayā dyulokaṃ śasyayā |
> tato ha hotāśvala upararāma || 3.1.10 ||

## Word by word

- *yājñavalkya*: Yājñavalkya (name of the sage)
- *iti*: thus, quotative
- *ha*: indeed (particle)
- *uvāca*: said
- *katy*: how many
- *ayam*: this
- *adya*: today
- *udgātā*: the chanter (udgātṛ priest)
- *asmin*: in this
- *yajñe*: in the sacrifice
- *stotriyāḥ*: praise-verses (stotriya)
- *stoṣyati*: will chant
- *iti*: thus
- *tisraḥ*: three
- *iti*: thus
- *katamāḥ*: which
- *tāḥ*: those
- *tisraḥ*: three
- *iti*: thus
- *purah-anuvākyā*: fore-recitation verse
- *ca*: and
- *yājyā*: offering verse
- *ca*: and
- *śasyā*: recited verse
- *eva*: indeed
- *tṛtīyā*: the third
- *katamāḥ*: which
- *tāḥ*: those
- *yāḥ*: which
- *adhyātmam*: with reference to the self
- *iti*: thus
- *prāṇaḥ*: breath, vital air
- *eva*: indeed
- *purah-anuvākyā*: fore-recitation verse
- *apānaḥ*: downward breath
- *yājyā*: offering verse
- *vyānaḥ*: diffused breath
- *śasyā*: recited verse
- *kim*: what
- *tābhiḥ*: by those
- *jayati*: wins
- *iti*: thus
- *pṛthivī-lokam*: the earthly world
- *eva*: indeed
- *purah-anuvākyayā*: by the fore-recitation verse
- *jayati*: wins
- *antarikṣa-lokam*: the atmospheric world
- *yājyayā*: by the offering verse
- *dyu-lokam*: the heavenly world
- *śasyayā*: by the recited verse
- *tataḥ*: then
- *ha*: indeed
- *hotā*: the invoking priest
- *aśvalaḥ*: Āśvala (name of the priest)
- *upararāma*: fell silent

## Translations

### Hindi (hi) · Machine draft

याज्ञवल्क्य ने कहा, "आज इस यज्ञ में उद्गाता कितने स्तोत्रिय मन्त्र गाएगा?" "तीन।" "वे तीन कौन-से हैं?" "पुरोनुवाक्या, याज्या और शस्या ही तीसरी है।" "वे कौन-सी हैं जो अध्यात्म में हैं?" "प्राण ही पुरोनुवाक्या है, अपान याज्या है, व्यान शस्या है।" "उनसे वह क्या जीतता है?" "पुरोनुवाक्या से पृथ्वीलोक को जीतता है, याज्या से अन्तरिक्षलोक को, शस्या से द्युलोक को।" तब होता आश्वल चुप हो गया।

### Tamil (ta) · Machine draft

யாஜ்ஞவல்கியர் கூறினார்: "இன்று இந்த யாகத்தில் உத்காதா எத்தனை ஸ்தோத்திரிய மந்திரங்களை பாடுவான்?" "மூன்று." "அந்த மூன்று எவை?" "முன்னனுவாக்யா, யாஜ்யா, அதோடு மூன்றாவது சஸ்யா." "அவை அத்யாத்மத்தில் எவை?" "பிராணனே முன்னனுவாக்யா, அபானன் யாஜ்யா, வ்யானன் சஸ்யா." "அவற்றால் அவன் எதை வெல்கிறான்?" "முன்னனுவாக்யாவால் பூலோகத்தை வெல்கிறான், யாஜ்யாவால் அந்தரிக்ஷலோகத்தை, சஸ்யாவால் த்யுலோகத்தை." அப்போது ஹோதா ஆச்வலன் மௌனமானான்.

### Telugu (te) · Machine draft

యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ రోజు ఈ యజ్ఞంలో ఉద్గాత ఎన్ని స్తోత్రీయ మంత్రాలు పాడుతాడు?" "మూడు." "ఆ మూడు ఏవి?" "పురోనువాక్య, యాజ్య, మూడవది శస్య." "అధ్యాత్మంలో అవి ఏవి?" "ప్రాణమే పురోనువాక్య, అపానం యాజ్య, వ్యానం శస్య." "వాటితో అతడు దేనిని జయిస్తాడు?" "పురోనువాక్యతో భూలోకాన్ని, యాజ్యతో అంతరిక్షలోకాన్ని, శస్యతో ద్యులోకాన్ని జయిస్తాడు." అప్పుడు హోత ఆశ్వలుడు మౌనం వహించాడు.

### Kannada (kn) · Machine draft

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಹೇಳಿದನು: "ಇಂದು ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಉದ್ಗಾತನು ಎಷ್ಟು ಸ್ತೋತ್ರೀಯ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡುವನು?" "ಮೂರು." "ಆ ಮೂರು ಯಾವುವು?" "ಪುರೋನುವಾಕ್ಯ, ಯಾಜ್ಯ, ಮೂರನೆಯದು ಶಸ್ಯ." "ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವು ಯಾವುವು?" "ಪ್ರಾಣವೇ ಪುರೋನುವಾಕ್ಯ, ಅಪಾನ ಯಾಜ್ಯ, ವ್ಯಾನ ಶಸ್ಯ." "ಅವುಗಳಿಂದ ಅವನು ಏನನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ?" "ಪುರೋನುವಾಕ್ಯದಿಂದ ಭೂಲೋಕವನ್ನು, ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕವನ್ನು, ಶಸ್ಯದಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ." ಆಗ ಹೋತೃ ಆಶ್ವಲನು ಮೌನವಾದನು.

### Malayalam (ml) · Machine draft

യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു: "ഇന്ന് ഈ യജ്ഞത്തിൽ ഉദ്ഗാതാവ് എത്ര സ്തോത്രീയ മന്ത്രങ്ങൾ പാടും?" "മൂന്ന്." "ആ മൂന്നും ഏതെല്ലാം?" "പുരോനുവാക്യ, യാജ്യ, മൂന്നാമത്തേത് ശസ്യ തന്നെ." "അവ അധ്യാത്മത്തിൽ ഏതെല്ലാം?" "പ്രാണൻ തന്നെ പുരോനുവാക്യ, അപാനൻ യാജ്യ, വ്യാനൻ ശസ്യ." "അവകൊണ്ട് അവൻ എന്തിനെ ജയിക്കുന്നു?" "പുരോനുവാക്യകൊണ്ട് ഭൂലോകത്തെ ജയിക്കുന്നു, യാജ്യകൊണ്ട് അന്തരീക്ഷലോകത്തെ, ശസ്യകൊണ്ട് ദ്യുലോകത്തെ." അപ്പോൾ ഹോതാവായ ആശ്വലൻ മൗനിയായി.

### Bengali (bn) · Machine draft

যাজ্ঞবল্ক্য বললেন, "আজ এই যজ্ঞে উদ্গাতা কয়টি স্তোত্রীয় মন্ত্র গাইবে?" "তিনটি।" "সেই তিনটি কী কী?" "পুরোনুবাক্যা, যাজ্যা এবং তৃতীয়টি শস্যা।" "অধ্যাত্মে সেগুলি কী?" "প্রাণই পুরোনুবাক্যা, অপান যাজ্যা, ব্যান শস্যা।" "সেগুলির দ্বারা সে কী জয় করে?" "পুরোনুবাক্যার দ্বারা পৃথিবীলোক জয় করে, যাজ্যার দ্বারা অন্তরিক্ষলোক, শস্যার দ্বারা দ্যুলোক।" তখন হোতা আশ্বল নীরব হলেন।

### Marathi (mr) · Machine draft

याज्ञवल्क्य म्हणाला, "आज या यज्ञात उद्गाता किती स्तोत्रीय मंत्र गाईल?" "तीन." "ते तीन कोणते?" "पुरोनुवाक्या, याज्या आणि तिसरी शस्या." "अध्यात्मात ते कोणते?" "प्राणच पुरोनुवाक्या, अपान याज्या, व्यान शस्या." "त्यांच्याद्वारे तो काय जिंकतो?" "पुरोनुवाक्येने पृथ्वीलोक, याज्येने अंतरिक्षलोक, शस्येने द्युलोक जिंकतो." तेव्हा होता आश्वल गप्प बसला.

### Gujarati (gu) · Machine draft

યાજ્ઞવલ્ક્યે કહ્યું, "આજે આ યજ્ઞમાં ઉદ્ગાતા કેટલા સ્તોત્રીય મંત્રો ગાશે?" "ત્રણ." "તે ત્રણ કયા?" "પુરોનુવાક્યા, યાજ્યા અને ત્રીજી શસ્યા." "અધ્યાત્મમાં તે કયા?" "પ્રાણ જ પુરોનુવાક્યા, અપાન યાજ્યા, વ્યાન શસ્યા." "તેમનાથી તે શું જીતે છે?" "પુરોનુવાક્યાથી પૃથ્વીલોક, યાજ્યાથી અંતરિક્ષલોક, શસ્યાથી દ્યુલોક જીતે છે." ત્યારે હોતા આશ્વલ મૌન થઈ ગયો.

### Punjabi (pa) · Machine draft

ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਦਗਾਤਾ ਕਿੰਨੇ ਸਤੋਤ੍ਰੀਯ ਮੰਤ੍ਰ ਗਾਵੇਗਾ?" "ਤਿੰਨ।" "ਉਹ ਤਿੰਨ ਕਿਹੜੇ?" "ਪੁਰੋਨੁਵਾਕ੍ਯਾ, ਯਾਜ੍ਯਾ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸ਼ਸ੍ਯਾ।" "ਅਧਿਆਤਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ?" "ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਪੁਰੋਨੁਵਾਕ੍ਯਾ, ਅਪਾਨ ਯਾਜ੍ਯਾ, ਵ੍ਯਾਨ ਸ਼ਸ੍ਯਾ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ?" "ਪੁਰੋਨੁਵਾਕ੍ਯਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਥਵੀਲੋਕ, ਯਾਜ੍ਯਾ ਨਾਲ ਅੰਤਰਿਕ੍ਸ਼ਲੋਕ, ਸ਼ਸ੍ਯਾ ਨਾਲ ਦ੍ਯੁਲੋਕ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।" ਤਦ ਹੋਤਾ ਆਸ਼ਵਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।

### Odia (or) · Machine draft

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ, "ଆଜି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଉଦ୍ଗାତା କେତେ ସ୍ତୋତ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଗାଇବେ?" "ତିନି।" "ସେହି ତିନି କ'ଣ?" "ପୁରୋନୁବାକ୍ୟା, ଯାଜ୍ୟା ଓ ତୃତୀୟ ଶସ୍ୟା।" "ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ସେଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?" "ପ୍ରାଣ ହିଁ ପୁରୋନୁବାକ୍ୟା, ଅପାନ ଯାଜ୍ୟା, ବ୍ୟାନ ଶସ୍ୟା।" "ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସେ କ'ଣ ଜିତେ?" "ପୁରୋନୁବାକ୍ୟାରେ ପୃଥିବୀଲୋକ, ଯାଜ୍ୟାରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଲୋକ, ଶସ୍ୟାରେ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଜିତେ।" ସେତେବେଳେ ହୋତା ଆଶ୍ୱଳ ନୀରବ ହେଲେ।

### Urdu (ur) · Machine draft

یاجنولکیہ نے کہا، "آج اس یگیہ میں اُدگاتا کتنے ستوتریہ منتر گائے گا؟" "تین۔" "وہ تین کون سے ہیں؟" "پرونوواکیا، یاجیا اور تیسری شسیا۔" "ادھیاتم میں وہ کون سے ہیں؟" "پران ہی پرونوواکیا ہے، اپان یاجیا ہے، ویان شسیا ہے۔" "ان سے وہ کیا جیتتا ہے؟" "پرونوواکیا سے پرتھوی لوک کو، یاجیا سے انتریکش لوک کو، شسیا سے دیولوک کو جیتتا ہے۔" تب ہوتا آشوال خاموش ہو گیا۔

### English (en) · Machine draft

Yājñavalkya said: "How many praise-verses (stotriya) will the udgātar chant in this sacrifice today?" "Three." "Which are those three?" "The fore-recitation (purono-anuvākyā), the offering (yājyā), and the third, the recited verse (śasyā)." "Which are those that pertain to the self (adhyātma)?" "Breath (prāṇa) is the fore-recitation, the downward breath (apāna) is the offering, the diffused breath (vyāna) is the recited verse." "What does one win by them?" "By the fore-recitation one wins the earthly world, by the offering the atmospheric world, by the recited verse the heavenly world." Then the hotar Āśvala fell silent.

### Spanish (es) · Machine draft

Yājñavalkya dijo: «¿Cuántos versos de alabanza (stotriya) cantará hoy el udgātar en este sacrificio?». «Tres». «¿Cuáles son esos tres?». «La recitación previa (purono-anuvākyā), la ofrenda (yājyā) y la tercera, el verso recitado (śasyā)». «¿Cuáles son los que pertenecen al yo (adhyātma)?». «El aliento (prāṇa) es la recitación previa, el aliento descendente (apāna) es la ofrenda, el aliento difuso (vyāna) es el verso recitado». «¿Qué se gana con ellos?». «Con la recitación previa se gana el mundo terrenal, con la ofrenda el mundo atmosférico, con el verso recitado el mundo celeste». Entonces el hotar Āśvala guardó silencio.

### French (fr) · Machine draft

Yājñavalkya dit : « Combien de versets de louange (stotriya) l'udgātar chantera-t-il aujourd'hui dans ce sacrifice ? » « Trois. » « Quels sont ces trois ? » « La récitation préliminaire (purono-anuvākyā), l'offrande (yājyā) et la troisième, le verset récité (śasyā). » « Lesquels appartiennent au soi (adhyātma) ? » « Le souffle vital (prāṇa) est la récitation préliminaire, le souffle descendant (apāna) est l'offrande, le souffle diffus (vyāna) est le verset récité. » « Que gagne-t-on par eux ? » « Par la récitation préliminaire on gagne le monde terrestre, par l'offrande le monde atmosphérique, par le verset récité le monde céleste. » Alors le hotar Āśvala se tut.

### German (de) · Machine draft

Yājñavalkya sprach: »Wie viele Lobverse (stotriya) wird der udgātar heute in diesem Opfer singen?« »Drei.« »Welche sind jene drei?« »Die Vorrezitation (purono-anuvākyā), die Opfergabe (yājyā) und die dritte, der rezitierte Vers (śasyā).« »Welche gehören zum Selbst (adhyātma)?« »Der Atem (prāṇa) ist die Vorrezitation, der abwärts gerichtete Atem (apāna) die Opfergabe, der verteilte Atem (vyāna) der rezitierte Vers.« »Was gewinnt man durch sie?« »Durch die Vorrezitation gewinnt man die Erdenwelt, durch die Opfergabe die Luftwelt, durch den rezitierten Vers die Himmelswelt.« Da schwieg der hotar Āśvala.

### Portuguese (pt) · Machine draft

Yājñavalkya disse: «Quantos versos de louvor (stotriya) o udgātar cantará hoje neste sacrifício?» «Três.» «Quais são esses três?» «A recitação preliminar (purono-anuvākyā), a oferenda (yājyā) e a terceira, o verso recitado (śasyā).» «Quais deles pertencem ao eu (adhyātma)?» «O sopro vital (prāṇa) é a recitação preliminar, o sopro descendente (apāna) é a oferenda, o sopro difuso (vyāna) é o verso recitado.» «O que se ganha com eles?» «Pela recitação preliminar ganha-se o mundo terrestre, pela oferenda o mundo atmosférico, pelo verso recitado o mundo celeste.» Então o hotar Āśvala calou-se.

### Russian (ru) · Machine draft

Яджñавалкья сказал: «Сколько стихов восхваления (stotriya) споёт сегодня удгатар в этом жертвоприношении?» «Три.» «Какие это три?» «Предварительное чтение (purono-anuvākyā), жертвенный стих (yājyā) и третий — рецитируемый стих (śasyā).» «Какие из них относятся к себе (adhyātma)?» «Дыхание (prāṇa) — это предварительное чтение, нисходящее дыхание (apāna) — жертвенный стих, рассеянное дыхание (vyāna) — рецитируемый стих.» «Что обретается ими?» «Предварительным чтением завоёвывается земной мир, жертвенным стихом — воздушный мир, рецитируемым стихом — небесный мир.» Тогда хотар Āśvala умолк.

### Chinese (zh) · Machine draft

耶若婆底耶说：“今日在此祭中，郁伽陀将唱诵几首赞歌（stotriya）？”“三首。”“是哪三首？”“前诵（purono-anuvākyā）、献祭（yājyā），第三是所诵（śasyā）。”“哪些属于自我（adhyātma）？”“气息（prāṇa）即前诵，下行气（apāna）即献祭，遍行气（vyāna）即所诵。”“以此能得何物？”“以前诵得地界，以献祭得空界，以所诵得天界。”于是呵达阿濕嚩罗默然不语。

### Japanese (ja) · Machine draft

ヤージュニャヴァルキヤは言った。「今日この祭式で、ウドガーター（歌詠者）は讃歌（stotriya）を幾つ唱えるか。」「三つである。」「その三つは何か。」「前誦（purono-anuvākyā）と献供（yājyā）、そして第三は詠唱（śasyā）である。」「自己（adhyātma）に属するものは何か。」「気息（prāṇa）が前誦、下行気（apāna）が献供、遍行気（vyāna）が詠唱である。」「それらによって何を得るのか。」「前誦によって地上界を、献供によって中空界を、詠唱によって天界を得る。」そこで、ホーター（祭官）のアーシヴァラは黙した。

### Arabic (ar) · Machine draft

قال يājñavalkya: «كم من أناشيد المدح (stotriya) سيرتلها المُدْغاتر في هذه القربان اليوم؟» «ثلاث.» «وما تلك الثلاث؟» «التلاوة التمهيدية (purono-anuvākyā)، والتقدمة (yājyā)، والثالثة هي المُرَتَّلة (śasyā).» «وما الذي منها يتعلق بالذات (adhyātma)؟» «النَّفَس (prāṇa) هو التلاوة التمهيدية، والنَّفَس النازل (apāna) هو التقدمة، والنَّفَس المنتشر (vyāna) هو المُرَتَّلة.» «وبماذا يُكسب بها؟» «بالتلاوة التمهيدية يُكسب العالم الأرضي، وبالتقدمة العالم الجوي، وبالمُرَتَّلة العالم السماوي.» فسكت الهوتَر آشفالا.

### Indonesian (id) · Machine draft

Yājñavalkya berkata: "Berapa banyak puji-pujian (stotriya) yang akan dilantunkan udgātar dalam persembahan ini hari ini?" "Tiga." "Yang mana ketiga itu?" "Pembacaan pembuka (purono-anuvākyā), persembahan (yājyā), dan yang ketiga, bait yang dilantunkan (śasyā)." "Yang mana yang berkaitan dengan diri (adhyātma)?" "Napas (prāṇa) adalah pembacaan pembuka, napas ke bawah (apāna) adalah persembahan, napas yang menyebar (vyāna) adalah bait yang dilantunkan." "Apa yang diraih dengannya?" "Dengan pembacaan pembuka diraih dunia bumi, dengan persembahan dunia antariksa, dengan bait yang dilantunkan dunia surga." Lalu hotar Āśvala terdiam.

### Thai (th) · Machine draft

ยาชญวัลกยะกล่าวว่า "วันนี้อุทคาตฤจะขับสโตตริยะกี่บทในยัญนี้" "สามบท" "สามบทนั้นคือบทใดบ้าง" "บทปุโรนุวากยา บทยาชยา และบทศัสยาซึ่งเป็นบทที่สาม" "บทเหล่านั้นคือบทใด ที่เกี่ยวกับตน (อธยาตมะ)" "ปราณคือบทปุโรนุวากยา อปานคือบทยาชยา วยานคือบทศัสยา" "ด้วยบทเหล่านั้นจะได้อะไร" "ด้วยบทปุโรนุวากยาย่อมได้โลกแห่งแผ่นดิน ด้วยบทยาชยาได้โลกแห่งอากาศ ด้วยบทศัสยาได้โลกแห่งสวรรค์" ครั้นแล้วอาศวละโหตาก็นิ่งเงียบไป

Cite as: Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 3.1.10. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.3.1.10/
