# Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 4.3.12

- id: `upanishads/brihadaranyaka.4.3.12`
- url: https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.4.3.12/
- speaker: Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad
- source edition: Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “बृहदारण्यक उपनिषद् 4p” (revision 324841) (Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0)
- translator: Vedyatra working draft (AI) (CC BY-SA 4.0)
- review status: Machine draft

## Sanskrit

> प्राणेन रक्षन्नवरं कुलायं बहिष्कुलायादमृतश्चरित्वा ।
> स ईयतेऽमृतो यत्रकामं हिरण्मयः पुरुष एकहंसः ॥ ४.३.१२ ॥

## Transliteration (IAST)

> prāṇena rakṣannavaraṃ kulāyaṃ bahiṣkulāyādamṛtaścaritvā |
> sa īyate'mṛto yatrakāmaṃ hiraṇmayaḥ puruṣa ekahaṃsaḥ || 4.3.12 ||

## Word by word

- *prāṇena*: by breath
- *rakṣan*: protecting
- *avaram*: lower, inferior
- *kulāyam*: nest, dwelling
- *bahiṣ*: outside
- *kulāyāt*: from the nest
- *amṛtaḥ*: immortal
- *caritvā*: having moved about
- *saḥ*: he
- *īyate*: moves, goes
- *amṛtaḥ*: immortal
- *yatra-kāmam*: wherever he wishes
- *hiraṇmayaḥ*: golden
- *puruṣaḥ*: person
- *eka-haṃsaḥ*: the one swan

## Translations

### Hindi (hi) · Machine draft

प्राण के द्वारा नीचे के घोंसले (शरीर) की रक्षा करते हुए, घोंसले से बाहर विचरण करके वह अमर सर्वत्र जाता है जहाँ वह चाहता है — वह अमर स्वर्णमय पुरुष, एकमात्र हंस।

### Tamil (ta) · Machine draft

பிராணனால் கீழான கூட்டை (உடலை) காத்துக்கொண்டு, கூட்டிற்கு வெளியே சஞ்சரித்து அந்த அழியாதவன் விரும்பிய இடமெல்லாம் செல்கிறான் — அழியாத பொன்மயமான அந்த புருஷன், ஒரே அன்னப்பறவை.

### Telugu (te) · Machine draft

ప్రాణం ద్వారా తక్కువైన గూడును (శరీరాన్ని) రక్షిస్తూ, గూడు బయట సంచరించి ఆ అమృతుడు తాను కోరిన చోటికి వెళ్తాడు — ఆ అమృత బంగారు పురుషుడు, ఏకైక హంసుడు.

### Kannada (kn) · Machine draft

ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಗೂಡನ್ನು (ಶರೀರವನ್ನು) ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ಗೂಡಿನ ಹೊರಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಆ ಅಮೃತನು ತಾನು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ — ಆ ಅಮೃತ ಸುವರ್ಣಮಯ ಪುರುಷ, ಏಕಹಂಸ.

### Malayalam (ml) · Machine draft

പ്രാണനാൽ താഴ്ന്ന കൂടിനെ (ശരീരത്തെ) സംരക്ഷിച്ച്, കൂടിന് പുറത്ത് സഞ്ചരിച്ച് ആ അമൃതൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്തെല്ലാം പോകുന്നു — ആ അമൃത സ്വർണ്ണമയ പുരുഷൻ, ഏകഹംസം.

### Bengali (bn) · Machine draft

প্রাণের দ্বারা নিম্ন নীড়কে (শরীরকে) রক্ষা করে, নীড়ের বাইরে বিচরণ করে সেই অমৃত যেখানে ইচ্ছা যান — সেই অমৃত হিরণ্ময় পুরুষ, একমাত্র হংস।

### Marathi (mr) · Machine draft

प्राणाने खालच्या घरट्याचे (शरीराचे) रक्षण करून, घरट्याबाहेर संचार करून तो अमर हवे तिथे जातो — तो अमर सुवर्णमय पुरुष, एकमेव हंस.

### Gujarati (gu) · Machine draft

પ્રાણ દ્વારા નીચેના માળા (શરીર)ની રક્ષા કરતાં, માળાની બહાર વિચરીને તે અમર જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં જાય છે — તે અમર સુવર્ણમય પુરુષ, એકમાત્ર હંસ.

### Punjabi (pa) · Machine draft

ਪ੍ਰਾਣ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਲੇ ਆਲ੍ਹਣੇ (ਸਰੀਰ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਚਰ ਕੇ ਉਹ ਅਮਰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਅਮਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੁਰਖ, ਇਕੱਲਾ ਹੰਸ।

### Odia (or) · Machine draft

ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ନିମ୍ନ ନୀଡ଼କୁ (ଶରୀରକୁ) ରକ୍ଷା କରି, ନୀଡ଼ ବାହାରେ ବିଚରଣ କରି ସେହି ଅମର ଯେଉଁଠାକୁ ଇଚ୍ଛା ଯାଏ — ସେହି ଅମର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପୁରୁଷ, ଏକମାତ୍ର ହଂସ।

### Urdu (ur) · Machine draft

پران کے ذریعے نچلے گھونسلے (جسم) کی حفاظت کرتے ہوئے، گھونسلے سے باہر سیر کرکے وہ امر جہاں چاہتا ہے جاتا ہے — وہ امر سنہری پُرُش، وہ واحد ہنس۔

### English (en) · Machine draft

Protecting the lower nest (the body) by means of breath, moving outside the nest, that immortal one goes wherever he wishes — that immortal golden person, the one swan.

### Spanish (es) · Machine draft

Protegiendo el nido inferior (el cuerpo) mediante el prāṇa, moviéndose fuera del nido, aquel inmortal va adonde desea — ese puruṣa dorado e inmortal, el único cisne.

### French (fr) · Machine draft

Protégeant par le prāṇa le nid inférieur (le corps), se déplaçant hors du nid, cet immortel va où il le désire — ce puruṣa d'or immortel, l'unique cygne.

### German (de) · Machine draft

Mit dem prāṇa das untere Nest (den Körper) schützend, sich außerhalb des Nestes bewegend, geht jener Unsterbliche, wohin er will — jener unsterbliche goldene Puruṣa, der einzige Schwan.

### Portuguese (pt) · Machine draft

Protegendo com o prāṇa o ninho inferior (o corpo), movendo-se para fora do ninho, aquele imortal vai para onde deseja — aquele puruṣa dourado e imortal, o único cisne.

### Russian (ru) · Machine draft

Охраняя нижнее гнездо (тело) с помощью прāṇа и странствуя вне гнезда, тот бессмертный идёт, куда пожелает — тот бессмертный золотой пуруша, единственный лебедь.

### Chinese (zh) · Machine draft

以气息守护下方的巢（身体），在巢外游行，那不死者随意所之——那不死的金色补鲁沙，唯一的天鹅。

### Japanese (ja) · Machine draft

プラーナによって下の巣（身体）を守り、巣の外を遊行して、その不死なる者は望むところへ行く——その不死の金色のプルシャ、ただ一羽の白鳥。

### Arabic (ar) · Machine draft

يحمي بالنفَس العش الأدنى (الجسد)، ويتحرك خارج العش، فيذهب ذلك الخالد حيثما شاء — ذلك البوروشا الذهبي الخالد، البجعة الواحدة.

### Indonesian (id) · Machine draft

Dengan prāṇa melindungi sarang yang lebih rendah (tubuh), bergerak di luar sarang, yang abadi itu pergi ke mana pun ia kehendaki — puruṣa keemasan yang abadi itu, angsa yang esa.

### Thai (th) · Machine draft

ปกป้องรังที่ต่ำกว่า (คือร่างกาย) ด้วยลมปราณ ท่องไปนอกรังนั้น ผู้ไม่ตายนั้นไปได้ตามที่ปรารถนา บุรุษทองคำผู้ไม่ตายนั้น หงส์ตัวเดียว

Cite as: Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 4.3.12. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/brihadaranyaka.4.3.12/
