# Chāndogya Upaniṣad 2.23.2

- id: `upanishads/chandogya.2.23.2`
- url: https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.2.23.2/
- speaker: Chāndogya Upaniṣad
- source edition: Chāndogya Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “छान्दोग्योपनिषद्/अध्यायः २” (revision 311182) (Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0)
- translator: Vedyatra working draft (AI) (CC BY-SA 4.0)
- review status: Machine draft

## Sanskrit

> प्रजापतिर्लोकानभ्यतपत्तेभ्योऽभितप्तेभ्यस्त्रयी विद्या संप्रास्रवत्तामभ्यतपत्तस्या अभितप्ताया एतान्यक्षराणि संप्रास्र्वन्त भूर्भुवः स्वरिति ॥ २.२३.२ ॥

## Transliteration (IAST)

> prajāpatirlokānabhyatapattebhyo'bhitaptebhyastrayī vidyā saṃprāsravattāmabhyatapattasyā abhitaptāyā etānyakṣarāṇi saṃprāsrvanta bhūrbhuvaḥ svariti || 2.23.2 ||

## Word by word

- *prajāpatiḥ*: Prajāpati, lord of creatures
- *lokān*: worlds
- *abhyatapat*: heated, brooded over
- *tebhyaḥ*: from them
- *abhitaptebhyaḥ*: from the heated ones
- *trayī*: threefold
- *vidyā*: knowledge
- *saṃprāsravat*: flowed forth
- *tām*: that
- *abhyatapat*: heated
- *tasyāḥ*: from her
- *abhitaptāyāḥ*: heated
- *etāni*: these
- *akṣarāṇi*: syllables
- *saṃprāsravanta*: flowed forth
- *bhūḥ*: earth
- *bhuvaḥ*: sky
- *svaḥ*: heaven
- *iti*: thus

## Translations

### Hindi (hi) · Machine draft

प्रजापति ने लोकों को तप्त किया। तप्त किए गए उन लोकों से त्रयी विद्या प्रवाहित हुई। उसे उन्होंने तप्त किया, और उस तप्त हुई से ये अक्षर प्रवाहित हुए: भूः, भुवः, स्वः।

### Tamil (ta) · Machine draft

பிரஜாபதி உலகங்களைத் தவிக்கச் செய்தார். தவிக்கப்பட்ட அவற்றிலிருந்து மூவகை வித்தை பாய்ந்தது. அதையும் அவர் தவிக்கச் செய்தார்; தவிக்கப்பட்ட அதிலிருந்து இந்த எழுத்துகள் பாய்ந்தன: பூः, புவः, ஸ்வः என்பவை.

### Telugu (te) · Machine draft

ప్రజాపతి లోకాలను తపింపజేశాడు. తపింపజేయబడిన వాటి నుండి త్రయీ విద్య ప్రవహించింది. దాన్ని కూడా అతడు తపింపజేశాడు; తపింపజేయబడిన దాని నుండి ఈ అక్షరాలు ప్రవహించాయి: భూః, భువః, స్వః.

### Kannada (kn) · Machine draft

ಪ್ರಜಾಪತಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಪಿಸಿದನು. ತಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವುಗಳಿಂದ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯೆ ಹರಿಯಿತು. ಅದನ್ನೂ ಅವನು ತಪಿಸಿದನು; ತಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅದರಿಂದ ಈ ಅಕ್ಷರಗಳು ಹರಿದವು: ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ.

### Malayalam (ml) · Machine draft

പ്രജാപതി ലോകങ്ങളെ തപിപ്പിച്ചു. തപിപ്പിക്കപ്പെട്ടവയിൽ നിന്ന് ത്രയീ വിദ്യ ഒഴുകി. അതിനെയും അവൻ തപിപ്പിച്ചു; തപിപ്പിക്കപ്പെട്ട അതിൽ നിന്ന് ഈ അക്ഷരങ്ങൾ ഒഴുകി: ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ.

### Bengali (bn) · Machine draft

প্রজাপতি লোকসমূহকে তপ্ত করলেন। তপ্ত সেসব থেকে ত্রয়ী বিদ্যা প্রবাহিত হলো। তিনি তাকেও তপ্ত করলেন; তপ্ত সেই থেকে এই অক্ষরগুলি প্রবাহিত হলো: ভূঃ, ভুবঃ, স্বঃ।

### Marathi (mr) · Machine draft

प्रजापतीने लोकांना तापवले. तापलेल्या त्यांच्यातून त्रयी विद्या प्रवाहित झाली. तिलाही त्याने तापवले; तापलेल्या तिच्यातून ही अक्षरे प्रवाहित झाली: भूः, भुवः, स्वः.

### Gujarati (gu) · Machine draft

પ્રજાપતિએ લોકોને તપાવ્યા. તપાવાયેલા તેમનામાંથી ત્રયી વિદ્યા વહી. તેને પણ તેણે તપાવી; તપાવાયેલી તેમાંથી આ અક્ષરો વહ્યા: ભૂઃ, ભુવઃ, સ્વઃ.

### Punjabi (pa) · Machine draft

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ। ਤਪਾਏ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤ੍ਰਯੀ ਵਿਦਿਆ ਵਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਤਪਾਇਆ; ਤਪਾਈ ਗਈ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਅੱਖਰ ਵਗੇ: ਭੂਃ, ਭੁਵਃ, ਸ੍ਵਃ।

### Odia (or) · Machine draft

ପ୍ରଜାପତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତପ୍ତ କଲେ। ତପ୍ତ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ତ୍ରୟୀ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ତପ୍ତ କଲେ; ତପ୍ତ ସେଥିରୁ ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା: ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ।

### Urdu (ur) · Machine draft

پرجاپتی نے عالموں کو تپایا۔ تپائے گئے ان سے تری وِدیا بہہ نکلی۔ اسے بھی اس نے تپایا؛ تپائی گئی اس سے یہ حروف بہہ نکلے: بھوः، بھُوَہ، سْوَہ۔

### English (en) · Machine draft

Prajāpati heated the worlds. From the heated worlds the threefold knowledge (trayī vidyā) flowed forth. He heated that, and from the heated it these syllables flowed forth: bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ.

### Spanish (es) · Machine draft

Prajāpati calentó los mundos. De los mundos calentados fluyó el conocimiento triple (trayī vidyā). Lo calentó también, y de lo calentado fluyeron estas sílabas: bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ.

### French (fr) · Machine draft

Prajāpati chauffa les mondes. Des mondes chauffés jaillit la science triple (trayī vidyā). Il la chauffa, et de ce qui fut chauffé jaillirent ces syllabes : bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ.

### German (de) · Machine draft

Prajāpati erhitzte die Welten. Aus den erhitzten floss das dreifache Wissen (trayī vidyā). Er erhitzte auch dieses, und aus dem Erhitzten flossen diese Silben hervor: bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ.

### Portuguese (pt) · Machine draft

Prajāpati aqueceu os mundos. Dos mundos aquecidos fluiu o conhecimento triplo (trayī vidyā). Ele aqueceu também isso, e do aquecido fluíram estas sílabas: bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ.

### Russian (ru) · Machine draft

Праджапати разогрел миры. Из разогретых миров истекло тройное знание (трайī видья). Он разогрел и его, и из разогретого истекли эти слоги: бхūх, бхувах, свах.

### Chinese (zh) · Machine draft

生主加热了诸世界。从被加热的世界中流出了三明（trayī vidyā）。他又加热了它，从被加热者中流出了这些音节：bhūḥ、bhuvaḥ、svaḥ。

### Japanese (ja) · Machine draft

プラジャーパティは諸世界を熱した。熱せられたそれらから三明（trayī vidyā）が流れ出た。彼はそれも熱し、熱せられたものからこれらの音節が流れ出た：bhūḥ、bhuvaḥ、svaḥ。

### Arabic (ar) · Machine draft

سخّن براجاباتي العوالم. ومن العوالم المسخَّنة فاضت المعرفة الثلاثية (trayī vidyā). ثم سخّن تلك، فمن المسخَّن فاضت هذه المقاطع: bhūḥ، bhuvaḥ، svaḥ.

### Indonesian (id) · Machine draft

Prajāpati memanaskan dunia-dunia. Dari dunia-dunia yang dipanaskan itu mengalir pengetahuan tiga (trayī vidyā). Ia memanaskannya pula, dan dari yang dipanaskan itu mengalir suku-suku kata ini: bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ.

### Thai (th) · Machine draft

พระประชาบดีทรงทำให้โลกทั้งหลายร้อนรน จากโลกที่ถูกทำให้ร้อนนั้น ไตรวิทยาได้ไหลออกมา พระองค์ทรงทำให้สิ่งนั้นร้อนรน และจากสิ่งที่ถูกทำให้ร้อนนั้น พยางค์เหล่านี้ได้ไหลออกมา คือ ภูḥ ภุวะḥ สวะḥ

Cite as: Chāndogya Upaniṣad 2.23.2. Vedyatra, https://vedyatra.org/verses/upanishads/chandogya.2.23.2/
