Maitrāyaṇī Upaniṣad 6.23
Maitrāyaṇī Upaniṣad
अथान्यत्राप्युक्तम् यः शब्दस्तदोमित्येतदक्षरम् यदस्याग्रं तच्च्हान्तमशब्दमभयमशोकमानन्दं तृप्तं स्थिरमचलममृतमच्युतं ध्रुवं विष्णुसंज्ञितं सर्वापरत्वाय तदेता उपसीतेत्येवं ह्याह योऽसौ परापरो देवा ॐकारो नाम नामतः । निःशब्दः शून्यभूतस्तु मूर्ध्नि स्थाने ततोऽभ्यसेत् ॥ ॥ ६.२३ ॥
athānyatrāpyuktam yaḥ śabdastadomityetadakṣaram yadasyāgraṃ tacchāntamaśabdamabhayamaśokamānandaṃ tṛptaṃ sthiramacalamamṛtamacyutaṃ dhruvaṃ viṣṇusaṃjñitaṃ sarvāparatvāya tadetā upasītetyevaṃ hyāha yo'sau parāparo devā oṃkāro nāma nāmataḥ | niḥśabdaḥ śūnyabhūtastu mūrdhni sthāne tato'bhyaset || || 6.23 ||
Word by word
- atha
- then
- anyatra
- elsewhere
- api
- also
- uktam
- it is said
- yaḥ
- which
- śabdaḥ
- sound
- tat
- that
- oṃ-iti
- 'om' thus
- etat
- this
- akṣaram
- syllable
- yat
- which
- asya
- its
- agram
- tip
- tat
- that
- ca
- and
- hāntam
- ending
- aśabdam
- soundless
- abhayam
- fearless
- aśokam
- sorrowless
- ānandam
- bliss
- tṛptam
- content
- sthiram
- steady
- acalam
- unmoving
- amṛtam
- immortal
- acyutam
- imperishable
- dhruvam
- firm
- viṣṇu-saṃjñitam
- called Viṣṇu
- sarva-aparatvāya
- for the sake of the highest of all
- tat
- that
- etā
- these
- upasīta
- should meditate upon
- iti
- thus
- evam
- so
- hi
- indeed
- āha
- says
- yaḥ
- who
- asau
- that
- para-aparaḥ
- higher and lower
- devaḥ
- god
- oṃkāraḥ
- the syllable Om
- nāma
- name
- nāmataḥ
- by name
- niḥśabdaḥ
- soundless
- śūnya-bhūtaḥ
- become void
- tu
- but
- mūrdhni
- at the crown
- sthāne
- in the place
- tataḥ
- then
- abhyaset
- should practice
Translations
हिन्दी (Hindi)
अन्यत्र भी कहा गया है: जो शब्द है वह 'तत् ॐ' यह अक्षर है। इसका जो अग्र है वह अन्त वाला है — अशब्द, अभय, अशोक, आनन्द, तृप्त, स्थिर, अचल, अमृत, अच्युत, ध्रुव, जिसे विष्णु कहा जाता है। सबसे परे होने के लिए उसकी उपासना करनी चाहिए। इसी प्रकार कहा गया है: जो परा-अपरा देव हैं, नाम से ओंकार है, वह शब्दरहित और शून्यरूप होकर मस्तक के स्थान में है; वहीं से अभ्यास करना चाहिए।
தமிழ் (Tamil)
வேறு இடத்திலும் கூறப்பட்டுள்ளது: எந்த சப்தம் 'ததோம்' என்ற இந்த அக்ஷரமோ, அதன் முனை என்பது அந்தம் உடையது — அசப்தம், அபயம், அசோகம், ஆனந்தம், திருப்தி, நிலையானது, அசலம், அமிர்தம், அச்யுதம், திருவம், விஷ்ணு என்று அழைக்கப்படுவது. எல்லாவற்றிலும் உயர்ந்தது என உணர்வதற்காக அதை உபாசிக்க வேண்டும். இவ்வாறே கூறப்பட்டுள்ளது: பர-அபர தேவனாகிய ஓங்காரம் என்ற பெயருடையது, சப்தமற்றும் சூன்யமாகியும் தலையின் இடத்தில் உள்ளது; அங்கிருந்தே பயிற்சி செய்ய வேண்டும்.
తెలుగు (Telugu)
మరొక చోట కూడా చెప్పబడింది: ఏ శబ్దమైతే 'తత్ ఓం' అనే ఈ అక్షరమో, దాని అగ్రం అంతం కలిగినది — అశబ్దం, అభయం, అశోకం, ఆనందం, తృప్తి, స్థిరం, అచలం, అమృతం, అచ్యుతం, ధ్రువం, విష్ణువు అని పిలువబడేది. అన్నింటికంటే పరమైనదిగా ఉండటానికి దానిని ఉపాసించాలి. ఈ విధంగానే చెప్పబడింది: పర-అపర దేవుడైన ఓంకారం అనే నామం కలిగినది, శబ్దరహితమై శూన్యరూపమై మూర్ధ స్థానంలో ఉంది; అక్కడి నుండే అభ్యసించాలి.
ಕನ್ನಡ (Kannada)
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಯಾವ ಶಬ್ದವೋ ಅದು 'ತತ್ ಓಂ' ಎಂಬ ಈ ಅಕ್ಷರ; ಇದರ ಅಗ್ರವು ಅಂತ್ಯವುಳ್ಳದ್ದು — ಅಶಬ್ದ, ಅಭಯ, ಅಶೋಕ, ಆನಂದ, ತೃಪ್ತ, ಸ್ಥಿರ, ಅಚಲ, ಅಮೃತ, ಅಚ್ಯುತ, ಧ್ರುವ, ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಪರವಾಗಲು ಅದನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆಯೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಪರ-ಅಪರ ದೇವನಾದ ಓಂಕಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನದು, ಶಬ್ದರಹಿತವಾಗಿ ಶೂನ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ; ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
മലയാളം (Malayalam)
മറ്റൊരിടത്തും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ഏത് ശബ്ദമാണോ 'തത് ഓം' എന്ന ഈ അക്ഷരം; അതിന്റെ അഗ്രം അന്തമുള്ളതാണ് — അശബ്ദം, അഭയം, അശോകം, ആനന്ദം, തൃപ്തം, സ്ഥിരം, അചലം, അമൃതം, അച്യുതം, ധ്രുവം, വിഷ്ണു എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. എല്ലാറ്റിനും മീതെയുള്ളതാകാൻ അതിനെ ഉപാസിക്കണം. ഇങ്ങനെയാണ് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്: പര-അപര ദേവനായ ഓംകാരം എന്ന നാമമുള്ളത്, ശബ്ദരഹിതവും ശൂന്യരൂപവുമായി മൂർധാവിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഇരിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്ന് അഭ്യസിക്കണം.
বাংলা (Bengali)
অন্যত্রও বলা হয়েছে: যে শব্দ, তা 'তৎ ওঁ' এই অক্ষর; এর অগ্রভাগ শেষপ্রান্তযুক্ত — অশব্দ, অভয়, অশোক, আনন্দ, তৃপ্ত, স্থির, অচল, অমৃত, অচ্যুত, ধ্রুব, যাকে বিষ্ণু বলা হয়। সর্বোত্তম হওয়ার জন্য তাঁর উপাসনা করতে হবে। এভাবেই বলা হয়েছে: পর-অপর দেব, ওঙ্কার নামে পরিচিত, শব্দহীন ও শূন্যরূপে মস্তকের স্থানে আছেন; সেখান থেকেই অভ্যাস করতে হবে।
मराठी (Marathi)
इतरत्रही असे म्हटले आहे: जो शब्द तो 'तत् ॐ' हे अक्षर; त्याचा अग्र अंतयुक्त आहे — अशब्द, अभय, अशोक, आनंद, तृप्त, स्थिर, अचल, अमृत, अच्युत, ध्रुव, ज्याला विष्णू म्हणतात. सर्वांहून परतर होण्यासाठी त्याची उपासना करावी. असेच म्हटले आहे: पर-अपर देव, ओंकार नावाचा, शब्दरहित व शून्यरूप होऊन मस्तकाच्या स्थानी आहे; तेथूनच अभ्यास करावा.
ગુજરાતી (Gujarati)
બીજે પણ કહેવાયું છે: જે શબ્દ છે તે 'તત્ ઓમ્' એ અક્ષર; તેનો અગ્ર અંતવાળો છે — અશબ્દ, અભય, અશોક, આનંદ, તૃપ્ત, સ્થિર, અચલ, અમૃત, અચ્યુત, ધ્રુવ, જેને વિષ્ણુ કહેવાય છે. સૌથી પર થવા માટે તેની ઉપાસના કરવી. આ રીતે કહેવાયું છે: પર-અપર દેવ, ઓંકાર નામે, શબ્દરહિત અને શૂન્યરૂપ થઈને મસ્તકના સ્થાને છે; ત્યાંથી જ અભ્યાસ કરવો.
ਪੰਜਾਬੀ (Punjabi)
ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਉਹ 'ਤਤ੍ ਓਮ੍' ਇਹ ਅੱਖਰ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਅਗਰ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ — ਅਸ਼ਬਦ, ਅਭੈ, ਅਸ਼ੋਕ, ਆਨੰਦ, ਤ੍ਰਿਪਤ, ਸਥਿਰ, ਅਚਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਅਚੁਤ, ਧਰੁਵ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਪਰ-ਅਪਰ ਦੇਵ, ਓਅੰਕਾਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਬਦ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ; ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ଓଡ଼ିଆ (Odia)
ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି: ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ତାହା 'ତତ୍ ଓମ୍' ଏହି ଅକ୍ଷର; ଏହାର ଅଗ୍ର ଅନ୍ତଯୁକ୍ତ — ଅଶବ୍ଦ, ଅଭୟ, ଅଶୋକ, ଆନନ୍ଦ, ତୃପ୍ତ, ସ୍ଥିର, ଅଚଳ, ଅମୃତ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଧ୍ରୁବ, ଯାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ କୁହାଯାଏ। ସର୍ବୋପରି ହେବା ପାଇଁ ତାହାର ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି: ପର-ଅପର ଦେବ, ଓଙ୍କାର ନାମର, ଶବ୍ଦହୀନ ଓ ଶୂନ୍ୟରୂପ ହୋଇ ମସ୍ତକର ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି; ସେଠାରୁ ହିଁ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
اردو (Urdu)
کسی اور جگہ بھی کہا گیا ہے: جو شبد ہے وہ 'تت اوم' یہ حرف ہے؛ اس کا سرا انتہا رکھتا ہے — اشبد، ابھے، اشوک، آنند، تسکین یافتہ، ثابت، اچل، امرت، اچیوت، دھرو، جسے وشنو کہا جاتا ہے۔ سب سے اعلیٰ ہونے کے لیے اس کی عبادت کرنی چاہیے۔ اسی طرح کہا گیا ہے: پر اور اپر دیوتا، جو اوئنکار کے نام سے ہے، بے آواز اور خالی صورت میں پیشانی کے مقام پر ہے؛ وہیں سے مشق کرنی چاہیے۔
English (English)
It is said elsewhere too: the sound that is 'tat Om' is this syllable; its tip has an end. It is soundless, fearless, sorrowless, bliss, content, steady, unmoving, immortal, imperishable, firm, and is called Viṣṇu. It should be meditated upon so that one becomes the highest of all. Thus indeed it is said: the god who is higher and lower, named Oṃkāra by name, soundless and become void, is at the place of the crown; from there one should practise.
Español (Spanish)
También se dice en otro lugar: el sonido que es 'tat Om' es esta sílaba; su extremo tiene un fin. Es sin sonido, sin temor, sin dolor, dicha, contento, firme, inmóvil, inmortal, imperecedero, estable, y se le llama Viṣṇu. Debe ser objeto de meditación para llegar a ser el supremo de todos. Así, en verdad, se dice: el dios que es superior e inferior, llamado Oṃkāra por nombre, sin sonido y convertido en vacío, está en el lugar de la coronilla; desde allí se debe practicar.
Français (French)
Il est dit ailleurs aussi : le son qui est « tat Om » est cette syllabe ; son extrémité a une fin. Elle est sans son, sans crainte, sans chagrin, félicité, contentement, stable, immobile, immortelle, impérissable, ferme, et on l'appelle Viṣṇu. Elle doit être méditée afin de devenir le suprême de tous. Ainsi est-il bien dit : le dieu supérieur et inférieur, nommé Oṃkāra de nom, sans son et devenu vide, se trouve au lieu de la couronne ; c'est de là qu'il faut s'exercer.
Deutsch (German)
Anderswo heißt es ebenso: der Laut, der 'tat Om' ist, ist diese Silbe; ihre Spitze hat ein Ende. Sie ist lautlos, furchtlos, sorgenfrei, Seligkeit, zufrieden, fest, unbewegt, unsterblich, unvergänglich, beständig, und sie heißt Viṣṇu. Sie soll meditiert werden, damit man der Höchste von allen wird. So heißt es wahrlich: Der Gott, der höher und niedriger ist, dem Namen nach Oṃkāra genannt, lautlos und leer geworden, ist an der Stelle des Scheitels; von dort aus soll man üben.
Português (Portuguese)
Também se diz em outro lugar: o som que é 'tat Om' é esta sílaba; sua ponta tem um fim. É sem som, sem medo, sem tristeza, bem-aventurança, contente, firme, imóvel, imortal, imperecível, estável, e é chamado Viṣṇu. Deve ser meditado para tornar-se o supremo de todos. Assim, de fato, se diz: o deus que é superior e inferior, chamado Oṃkāra pelo nome, sem som e feito vazio, está no lugar da coroa; daí deve-se praticar.
Русский (Russian)
Сказано и в другом месте: звук, являющийся «тат Ом», — это этот слог; его конец имеет предел. Он беззвучен, бесстрашен, безскорбен, блаженен, удовлетворён, устойчив, неподвижен, бессмертен, непреходящ, тверд, и он называется Вишну. Его следует созерцать, чтобы стать высшим из всех. Так действительно сказано: бог, высший и низший, по имени названный Ом-кара, беззвучный и ставший пустотой, находится на месте темени; оттуда и следует упражняться.
中文 (Chinese)
他处也说：所谓“唵”，即“那个”之声，是此音节；其顶端有终结。它无声、无畏、无忧、喜乐、满足、坚定、不动、不死、不坏、恒常，被称为毗湿奴。应当观想它，以成为一切之上者。确实这样说：那位高低皆在的神，名为唵迦罗，无声而成为空，位于头顶之处；应当从那里修习。
日本語 (Japanese)
他所でもこう言われている。「タット・オーム」という音は、この音節である。その先端には終わりがある。それは無音で、無畏で、無憂で、至福で、満ち足り、堅固で、動かず、不死で、不滅で、確固たるものであり、ヴィシュヌと呼ばれる。すべてにおいて最高となるために、これを瞑想すべきである。まさにこう言われている。上と下であるあの神は、名をオーンカーラといい、無音となって空になり、頭頂の位置にある。そこから修行すべきである。
العربية (Arabic)
وقد قيل في موضع آخر أيضًا: إن الصوت الذي هو «تت أوم» هو هذا المقطع؛ وطرفه له نهاية. وهو بلا صوت، لا خوف فيه، لا حزن فيه، نعيم، راضٍ، ثابت، غير متحرك، خالد، لا يفنى، راسخ، ويُسمّى فيشنو. ينبغي التأمل فيه حتى يصير المرء الأسمى بين الجميع. وهكذا قيل حقًا: إن الإله الأعلى والأدنى، المسمّى أوم كارا بالاسم، الذي صار بلا صوت وفارغًا، يقيم في موضع الرأس؛ ومن هناك ينبغي التدرب.
Bahasa Indonesia (Indonesian)
Dikatakan pula di tempat lain: bunyi yang adalah 'tat Om' ialah suku kata ini; ujungnya memiliki akhir. Ia tanpa-bunyi, tanpa takut, tanpa duka, kebahagiaan, puas, teguh, tak bergerak, abadi, tak binasa, mantap, dan disebut Viṣṇu. Ia patut direnungkan agar seseorang menjadi yang tertinggi di antara semua. Demikianlah sungguh dikatakan: dewa yang lebih tinggi dan lebih rendah, bernama Oṃkāra, tanpa-bunyi dan menjadi kosong, berada di tempat ubun-ubun; dari sana hendaknya berlatih.
ไทย (Thai)
ยังมีคำกล่าวไว้ในที่อื่นด้วยว่า เสียงที่เป็น ตัต โอม นั้นคือพยางค์นี้ ปลายของพยางค์นี้มีจุดสิ้นสุด ปราศจากเสียง ไม่มีภัย ไม่มีโศก เป็นความสุข พอใจ มั่นคง ไม่หวั่นไหว เป็นอมตะ ไม่เสื่อมสลาย มั่นคงแน่นอน มีชื่อเรียกว่าวิษณุ ควรภาวนาถึงสิ่งนี้เพื่อให้เป็นผู้สูงสุดกว่าสิ่งทั้งปวง ท่านกล่าวดังนี้ไว้จริง ๆ ว่า เทพองค์ที่ทั้งสูงและต่ำ มีนามว่าโอṃการ ปราศจากเสียงและกลายเป็นความว่างเปล่า ประทับอยู่ ณ ตำแหน่งยอดศีรษะ จากที่นั้นควรฝึกปฏิบัติ
Source and review
- Source edition
- Maitrāyaṇī Upaniṣad, Sanskrit Wikisource, page “मैत्रायण्युपनिषत्” (revision 398073)
- Text licence
- Public domain text; Wikisource page CC BY-SA 4.0
- Translator
- Vedyatra working draft (AI) (CC BY-SA 4.0)
- Review status
- Machine draft