ચાર વેદ એક નજરે

ઋગ્વેદ: સ્તોત્રો

ઋગ્વેદ સૌથી પ્રાચીન અને સૌથી મોટો વેદ છે. તેનાં 1,028 સ્તોત્રો (સૂક્તો), જેમાં કુલ 10,552 મંત્રો છે, દસ ગ્રંથોમાં ગોઠવાયેલાં છે, જેને મંડળ કહે છે. તેમાં અગ્નિ, ઇન્દ્ર, ઉષા (પ્રભાત), સોમ અને બીજી અનેક શક્તિઓની સ્તુતિ છે, અને નાસદીય સૂક્ત (સૃષ્ટિનું સૂક્ત, 10.129) જેવાં થોડાં સૂક્તો પૂછે છે કે જગતની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ. મોટા ભાગના વિદ્વાનો મોટા ભાગનાં સૂક્તોને ઈસવીસન પૂર્વે બીજી સહસ્રાબ્દીના ઉત્તરાર્ધનાં માને છે.

સામવેદ: સૂરાવલિઓ

સામવેદ ગીતોનો ગ્રંથ છે. તેના લગભગ બધા મંત્રો ઋગ્વેદમાં પણ મળે છે, પરંતુ અહીં તે સોમયજ્ઞ દરમિયાન ગવાતી સૂરાવલિઓ (સામ)માં ગોઠવાયેલા છે. તેના ગાયકોએ સ્વર દર્શાવવા માટે એક લિપિ-પદ્ધતિ વિકસાવી હતી, અને ઘણા લોકો આ ગાનમાં ભારતીય સંગીતનું એક પ્રારંભિક મૂળ જુએ છે.

યજુર્વેદ: યજ્ઞવિધિ

યજુર્વેદમાં યજ્ઞની ક્રિયાઓ કરનાર પુરોહિત દ્વારા બોલાતા મંત્રો (યજુસ્) છે. તેની બે શાખાઓ છે. શુક્લ (“શ્વેત”) યજુર્વેદ મંત્રોને તેમની સમજૂતીથી અલગ રાખે છે; કૃષ્ણ (“શ્યામ”) યજુર્વેદ મંત્રો અને ગદ્ય સમજૂતીને સાથે ભેળવે છે. Vedyatra આ બંને શાખાઓને સમાંતર આવૃત્તિઓ તરીકે બાજુ-બાજુમાં દર્શાવશે.

અથર્વવેદ: રોજિંદું જીવન

અથર્વવેદમાં આરોગ્ય, રક્ષણ, ઘરમાં સુમેળ, દીર્ઘાયુ અને સ્વયં પૃથ્વી માટેનાં સૂક્તો સંગ્રહાયેલાં છે. તે ચિંતકોના પ્રશ્નોની સાથે સામાન્ય ઘરોની ચિંતાઓ પણ દર્શાવે છે. “રોજિંદા જીવન માટેનાં સૂક્તો” માર્ગદર્શિકા તેને વધુ નજીકથી જુએ છે.

સ્મૃતિ દ્વારા જીવંત

તેમના મોટા ભાગના ઇતિહાસ દરમિયાન વેદો વાંચવામાં નહીં, પણ પઠન કરવામાં આવતા. વિદ્યાર્થીઓ ગુરુઓ પાસેથી તેને કંઠસ્થ કરતા, અને પઠનની અનેક પદ્ધતિઓ (પાઠ)નો ઉપયોગ કરતા, જે શબ્દોને જુદા જુદા ક્રમમાં દોહરાવે છે, જેથી એક પણ અક્ષર બદલાય નહીં. 2003માં UNESCOએ વૈદિક પઠનની પરંપરાને માનવતાના મૌખિક અને અમૂર્ત વારસાની શ્રેષ્ઠ કૃતિ (Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity) તરીકે જાહેર કરી.

પઠન કરનારાં કુળો (શાખાઓ)એ દરેક વેદનાં થોડાં જુદાં સ્વરૂપો સાચવી રાખ્યાં. Vedyatra જ્યારે કોઈ વેદ પ્રકાશિત કરે છે, ત્યારે તેનો પાઠ કઈ શાખાને અનુસરે છે તે જણાવે છે.