चार वेद एका दृष्टिक्षेपात

ऋग्वेद: सूक्ते

ऋग्वेद हा सर्वांत प्राचीन आणि सर्वांत मोठा वेद आहे. त्याची 1,028 सूक्ते, ज्यांत एकूण 10,552 ऋचा आहेत, मंडल नावाच्या दहा भागांत मांडलेली आहेत. ती अग्नी, इंद्र, उषा (पहाट), सोम आणि इतर अनेक शक्तींची स्तुती करतात, आणि नासदीय सूक्तासारखी (10.129) काही सूक्ते जगाचा आरंभ कसा झाला असा प्रश्न विचारतात. बहुतेक विद्वान यातील बहुसंख्य सूक्ते इसवी सनपूर्व दुसऱ्या सहस्रकाच्या उत्तरार्धातील मानतात.

सामवेद: सुरावटी

सामवेद हा गीतांचा ग्रंथ आहे. त्यातील जवळजवळ सर्व ऋचा ऋग्वेदातही आढळतात, पण येथे त्या सोमयागाच्या वेळी गायल्या जाणाऱ्या सुरावटींमध्ये (साम) गुंफलेल्या आहेत. त्याच्या गायकांनी स्वरांची उंची दर्शवणारी एक लेखनपद्धती विकसित केली, आणि अनेक लोक या गायनात भारतीय संगीताचे एक प्राचीन मूळ पाहतात.

यजुर्वेद: यज्ञविधी

यजुर्वेदात यज्ञातील कर्मे करणाऱ्या पुरोहिताने उच्चारायचे मंत्र आहेत. त्याच्या दोन शाखा आहेत. शुक्ल ("पांढरा") यजुर्वेद मंत्र त्यांच्या स्पष्टीकरणापासून वेगळे ठेवतो; कृष्ण ("काळा") यजुर्वेद मंत्र आणि गद्य स्पष्टीकरण एकत्र मिसळतो. Vedyatra या दोन शाखा समांतर आवृत्त्या म्हणून शेजारी शेजारी दाखवेल.

अथर्ववेद: दैनंदिन जीवन

अथर्ववेदात आरोग्य, संरक्षण, घरातील सलोखा, दीर्घायुष्य आणि स्वतः पृथ्वी यांविषयीची सूक्ते संकलित आहेत. त्यात सामान्य कुटुंबांच्या चिंता तसेच विचारवंतांचे प्रश्नही दिसतात. "दैनंदिन जीवनासाठी सूक्ते" हा मार्गदर्शक लेख त्याचा अधिक जवळून विचार करतो.

स्मृतीच्या बळावर जिवंत

आपल्या इतिहासाच्या बहुतांश काळात वेद वाचले जात नसत, तर पठण केले जात. विद्यार्थी गुरूंकडून ते मुखोद्गत करत, आणि त्यासाठी शब्द वेगवेगळ्या क्रमांनी पुन्हा म्हणणाऱ्या पठणाच्या अनेक पद्धती (पाठ) वापरत, जेणेकरून एकही अक्षर बदलू नये. 2003 मध्ये UNESCO ने वैदिक पठणाच्या परंपरेला मानवतेच्या मौखिक आणि अमूर्त वारशाची उत्कृष्ट कृती (Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity) म्हणून घोषित केले.

पठण करणाऱ्यांच्या परंपरांनी (शाखा) प्रत्येक वेदाच्या थोड्या वेगळ्या आवृत्त्या जपल्या. Vedyatra एखादा वेद प्रकाशित करताना त्याचा पाठ कोणत्या शाखेनुसार आहे हे नमूद करते.