ਚਾਰ ਵੇਦ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ

ਰਿਗਵੇਦ: ਸੂਕਤ

ਰਿਗਵੇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵੇਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 1,028 ਸੂਕਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 10,552 ਮੰਤਰ ਹਨ, ਦਸ ਮੰਡਲਾਂ ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਅਗਨੀ (ਅੱਗ), ਇੰਦਰ, ਊਸ਼ਾ (ਪ੍ਰਭਾਤ), ਸੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੂਕਤ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਸਦੀਯ ਸੂਕਤ ਜਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੂਕਤ (10.129), ਇਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੂਕਤਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੂਜੀ ਸਹਿਸਰਾਬਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਸਾਮਵੇਦ: ਧੁਨਾਂ

ਸਾਮਵੇਦ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਉਹ ਸੋਮ ਯੱਗ ਦੌਰਾਨ ਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੁਨਾਂ (ਸਾਮ) ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਸੁਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਇਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲੀ ਜੜ੍ਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਯਜੁਰਵੇਦ: ਯੱਗ-ਵਿਧੀ

ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਤਰ (ਯਜੁਸ਼) ਹਨ ਜੋ ਯੱਗ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਲ (“ਚਿੱਟਾ”) ਯਜੁਰਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (“ਕਾਲਾ”) ਯਜੁਰਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। Vedyatra ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਜੋਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਖਾਏਗਾ।

ਅਥਰਵਵੇਦ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ

ਅਥਰਵਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ, ਰੱਖਿਆ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਧਰਤੀ ਲਈ ਸੂਕਤ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। “ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੂਕਤ” ਨਾਮਕ ਗਾਈਡ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੇੜਿਓਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।

ਯਾਦ ਰਾਹੀਂ ਜੀਉਂਦੇ ਰੱਖੇ ਗਏ

ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਚਾਰਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਿਧੀਆਂ (ਪਾਠ) ਵਰਤ ਕੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕ੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਵੀ ਅੱਖਰ ਨਾ ਬਦਲੇ। 2003 ਵਿੱਚ UNESCO ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰ-ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਮੌਖਿਕ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ (Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity) ਐਲਾਨਿਆ।

ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ (ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ) ਨੇ ਹਰ ਵੇਦ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ। ਜਦੋਂ Vedyatra ਕੋਈ ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਾਖਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।