हे ग्रंथ एकमेकांशी कसे जोडलेले आहेत

दोन मुख्य गट: ऐकलेले आणि स्मरणात ठेवलेले

भारतीय परंपरा आपल्या पवित्र साहित्याची दोन गटांत विभागणी करते. श्रुती, म्हणजे “जे ऐकले गेले”, म्हणजेच वेद. हे ग्रंथ एखाद्या लेखकाने रचलेले नसून प्राचीन द्रष्ट्यांना (ऋषींना) प्रतीत झाले, असे मानले जाते, आणि ते शब्दशः पिढ्यानपिढ्या पुढे सोपवले गेले.

स्मृती, म्हणजे “जे स्मरणात ठेवले गेले”. यात ज्ञात किंवा आख्यायिकांमधील लेखकांच्या नंतरच्या रचनांचा समावेश होतो: दोन महाकाव्ये, पुराणे, धर्मशास्त्रे आणि इतरही. या रचना वेदांचा आधार घेतात, पण त्यांचे पुनर्कथन, स्पष्टीकरण आणि उपयोजन करतात.

चार वेद

वेद चार आहेत: ऋग्वेद (स्तुतीची सूक्ते), सामवेद (त्याच प्रकारच्या ऋचा, सुरांत गुंफलेल्या), यजुर्वेद (यज्ञविधीसाठीचे मंत्र) आणि अथर्ववेद (आरोग्य, घर आणि दैनंदिन जीवनासाठीची सूक्ते).

प्रत्येक वेद थरांथरांनी विकसित झाला. संहिता हा सूक्तांचा किंवा मंत्रांचा मूळ संग्रह आहे. ब्राह्मणे गद्यात यज्ञविधीचे स्पष्टीकरण देतात. आरण्यके, म्हणजे “अरण्यातील ग्रंथ”, विधीच्या अर्थावर चिंतन करतात. उपनिषदे, म्हणजे शेवटचा थर, आत्मा आणि परम सत्य यांविषयीच्या प्रश्नांकडे वळतात.

उपनिषदे

उपनिषदे वेदांच्या शेवटी येतात, म्हणून त्यांना वेदान्त, म्हणजे “वेदाचा अंत”, असेही म्हणतात. त्यांपैकी तेरा उपनिषदे सहसा प्रमुख उपनिषदे मानली जातात. कठोपनिषदात नचिकेताने मृत्युदेवाला विचारलेले प्रश्न यांसारख्या त्यांतील संवादांनी नंतरच्या जवळजवळ प्रत्येक भारतीय तत्त्वज्ञान-संप्रदायाला आकार दिला.

महाकाव्ये: इतिहास

वाल्मीकींना श्रेय दिले जाणारे रामायण रामाचा वनवास, सीतेचे अपहरण आणि तिला परत आणणारे युद्ध यांची कथा सांगते. व्यासांना श्रेय दिले जाणारे महाभारत भरत कुळाच्या दोन शाखांमधील दीर्घ वैराची कथा सांगते, ज्याचा शेवट कुरुक्षेत्रावरील युद्धात होतो. परंपरा त्यांना इतिहास, म्हणजे “असे घडले”, असे म्हणते.

दोन्ही महाकाव्यांच्या अनेक हस्तलिखित आवृत्त्या उपलब्ध आहेत. विद्वानांनी त्यांची तुलना करून चिकित्सक आवृत्त्या तयार केल्या आहेत; त्या आवृत्त्यांमध्ये नसलेले सुप्रसिद्ध प्रसंग Vedyatra लोकप्रिय पुनर्कथने म्हणून चिन्हांकित करते.

भगवद्गीतेचे स्थान

भगवद्गीता हा स्वतंत्र ग्रंथ नसून महाभारताच्या सहाव्या पर्वात (भीष्म पर्व) असलेले अठरा अध्याय आहेत. युद्ध सुरू होण्याच्या अगदी आधी अर्जुनाचा धीर खचतो, आणि त्याचा सारथी कृष्ण त्याला उत्तर देतो. उपनिषदांतील विचार एकाच संवादात एकत्र गुंफलेले असल्यामुळे गीता अनेकदा स्वतंत्रपणे वाचली जाते.

Vedyatra ची रचना कशी आहे

ग्रंथालय विभागात प्रत्येक ग्रंथ आणि त्याचा किती भाग आज वाचता येतो हे दिसते. वाचा विभाग कोणत्याही प्रकाशित ग्रंथातून तुम्हाला श्लोकानुश्लोक घेऊन जातो, संस्कृत मूळ, लिप्यंतर, शब्दार्थ आणि तुमच्या भाषेतील अनुवादासह. कथाकार विभाग महत्त्वाचे प्रसंग सचित्र कथांच्या रूपात पुन्हा सांगतो; प्रत्येक कथा तिच्यामागील श्लोकांशी जोडलेली असते.