संस्कृत श्लोक कसा वाचावा

देवनागरीतील श्लोक

सर्वात वर देवनागरीत श्लोक असतो. आज संस्कृतसाठी सर्वाधिक वापरली जाणारी लिपी हीच आहे. ती डावीकडून उजवीकडे लिहिली जाते आणि अक्षरे वरच्या आडव्या रेषेला लटकलेली असतात. एकेरी दंड (।) अर्ध्या श्लोकाचा शेवट दाखवतो; दुहेरी दंड (॥) श्लोकाचा शेवट दाखवतो आणि त्यानंतर श्लोकाचा क्रमांक येतो.

शतकानुशतके संस्कृत ग्रंथ, शारदा, बंगाली आणि तेलुगू यांसारख्या इतर अनेक लिपींमध्येही लिहिली गेली आहे. ध्वनी तेच राहतात; फक्त अक्षरे बदलतात.

लिप्यंतरण

देवनागरीच्या खाली तोच श्लोक रोमन अक्षरांत, संस्कृत लिप्यंतरणाच्या आंतरराष्ट्रीय वर्णमालेनुसार (IAST) दिलेला असतो. अक्षरांच्या वर आणि खाली असलेल्या खुणा त्यांचा उच्चार कसा करायचा ते सांगतात: ā, ī आणि ū हे दीर्घ स्वर आहेत; ṛ हा “रि”च्या जवळचा स्वर आहे; ṭ आणि ḍ जीभ मागे वळवून उच्चारले जातात; ś आणि ṣ हे “श”चे दोन प्रकार आहेत; ṃ आधीच्या स्वराला अनुनासिक करतो; ḥ म्हणजे स्वरानंतरचा हलका श्वास.

म्हणून kṛṣṇa चा उच्चार साधारण “कृष्-ण” आणि karmaṇi चा “कर्-म-णि” असा होतो. “प्रदर्शन पर्याय” मध्ये लिप्यंतरण चालू किंवा बंद करा.

शब्द एकमेकांत मिसळलेले का वाटतात

संस्कृतमध्ये शेजारचे ध्वनी एकमेकांशी जोडले जातात; या प्रक्रियेला संधि म्हणतात. त्यामुळे लिहिताना शब्द अनेकदा एकत्र मिसळतात. उदाहरणार्थ, योगस्थः कुरु कर्माणि हे तीन शब्द आहेत, पण इतर श्लोकांमध्ये दोन शब्द जुळून एकच लांब शब्दमाला तयार होऊ शकते. अश्रु-पूर्ण-आकुल-ईक्षणम्, म्हणजे “अश्रूंनी भरलेले आणि व्याकुळ डोळे असलेला”, यांसारखे समास अनेक शब्द एकत्र जोडू शकतात.

शब्दशः अर्थ

शब्दशः यादी श्लोकाचे त्याच्या शब्दांत आणि समासांत विभाजन करते आणि प्रत्येकाचा थोडक्यात अर्थ देते. कोणता संस्कृत शब्द कोणती कल्पना व्यक्त करतो हे पाहण्यासाठी ती लिप्यंतरणासोबत वाचा. अर्थ मुद्दाम थोडक्यात दिले आहेत; खालील अनुवाद त्यांना एकत्र गुंफून वाक्य तयार करतो.

वैदिक स्वर

वेदांतील मंत्रांवर उच्चारातील स्वरचिन्हे (स्वर) असतात, ज्यांच्या आधारे त्यांचे पठण कसे करायचे ते ठरत असे. Vedyatra ती छापील आवृत्त्यांप्रमाणेच दाखवते: अक्षराखालील रेषा (◌॒) नीच स्वर, अनुदात्त, दर्शवते आणि अक्षरावरील लहान रेघ (◌॑) उतरता स्वर, स्वरित, दर्शवते. खूण नसलेल्या अक्षरांवर उच्च स्वर, उदात्त, असतो. गीतेसारख्या नंतरच्या ग्रंथांमध्ये स्वरचिन्हे नसतात.

अनुवाद आणि त्याचा स्रोत

पानाच्या वर तुम्ही जी भाषा निवडली आहे, त्या भाषेत अनुवाद दिसतो. संस्कृत पाठ कोणत्या आवृत्तीतून घेतला आहे, त्याचा अनुवाद कोणी केला आणि एखाद्या विद्वानाने किंवा मातृभाषिकाने त्याचे पुनरावलोकन केले आहे की नाही, हे पाहण्यासाठी “स्रोत, परवाना आणि पुनरावलोकन” उघडा. काही चुकीचे वाटल्यास, “दुरुस्ती सुचवा” ते पुनरावलोकनकर्त्यांकडे पाठवते.