ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀਏ

ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲੋਕ

ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਖਰ ਉੱਪਰਲੀ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਲਟਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਡੰਡੀ (।) ਅੱਧੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਦੋਹਰੀ ਡੰਡੀ (॥) ਪੂਰੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਈ ਹੋਰ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥ, ਸ਼ਾਰਦਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ। ਧੁਨੀਆਂ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।

ਲਿਪੀਅੰਤਰਣ

ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉਹੀ ਸ਼ਲੋਕ ਰੋਮਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਣ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਣਮਾਲਾ (IAST) ਵਰਤ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਲੱਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ: ā, ī ਅਤੇ ū ਲੰਮੇ ਸਵਰ ਹਨ; ṛ ਇੱਕ ਸਵਰ ਹੈ ਜੋ “ਰਿ” ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ; ṭ ਅਤੇ ḍ ਜੀਭ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ś ਅਤੇ ṣ “ਸ਼” ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ; ṃ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਵਰ ਨੂੰ ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ḥ ਸਵਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਸਾਹ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ kṛṣṇa ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ “ਕ੍ਰਿਸ਼-ਨ” ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ karmaṇi ਨੂੰ “ਕਰ-ਮ-ਣਿ”। “ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਵਿਕਲਪ” ਹੇਠਾਂ ਲਿਪੀਅੰਤਰਣ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ।

ਸ਼ਬਦ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੰਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, yogasthaḥ kuru karmāṇi ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਸ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ, ਜਿਵੇਂ aśru-pūrṇa-ākula-īkṣaṇam, “ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ”, ਕਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਬਦ-ਦਰ-ਸ਼ਬਦ

ਸ਼ਬਦ-ਦਰ-ਸ਼ਬਦ ਸੂਚੀ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹੜਾ ਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਪੀਅੰਤਰਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ। ਅਰਥ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਛੋਟੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਅਨੁਵਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਵੈਦਿਕ ਸੁਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ

ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਸ੍ਵਰ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੱਸਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। Vedyatra ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਪੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਅੱਖਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਕੀਰ (◌॒) ਨੀਵੀਂ ਸੁਰ, ਅਨੁਦਾੱਤ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਛੋਟੀ ਖੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ (◌॑) ਡਿੱਗਦੀ ਸੁਰ, ਸ੍ਵਰਿਤ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸੁਰ, ਉਦਾੱਤ, ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਗੀਤਾ, ਵਿੱਚ ਸੁਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੋਤ

ਅਨੁਵਾਦ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੰਨੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੁਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਕਿਸ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਂ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ੀ ਨੇ ਅਜੇ ਇਸ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, “ਸਰੋਤ, ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ” ਖੋਲ੍ਹੋ। ਜੇ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ “ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿਓ” ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।