गीतेत कोण बोलते

बाहेरची चौकट: एक अंध राजा आणि त्याचा मंत्री

गीतेची सुरुवात कौरवांचा अंध राजा धृतराष्ट्र याच्या प्रश्नाने होते: कुरुक्षेत्राच्या रणभूमीवर एकत्र जमल्यावर माझ्या पुत्रांनी आणि पांडूच्या पुत्रांनी काय केले? संपूर्ण गीतेत हा त्याचा एकमेव श्लोक आहे.

तो हा प्रश्न आपला मंत्री आणि सारथी संजय याला विचारतो. व्यास ऋषींनी संजयाला दिव्य दृष्टी दिली आहे, त्यामुळे दूरच्या रणभूमीवर घडणारे सर्व काही तो पाहू आणि ऐकू शकतो आणि राजाला सांगू शकतो. पुढे येणारे सर्व काही हे संजयाने दिलेले वर्णन आहे.

आतला संवाद: अर्जुन आणि कृष्ण

दोन्ही सैन्यांच्या मध्ये अर्जुन आपला सारथी कृष्ण याला रथ पुढे नेण्यास सांगतो, म्हणजे आपल्याला कोणाशी लढायचे आहे ते त्याला पाहता येईल. समोरच्या बाजूला गुरू, चुलतभाऊ आणि मित्र पाहून तो आपले धनुष्य खाली ठेवतो आणि लढण्यास नकार देतो.

दुसऱ्या अध्यायापासून पुढे गीता मुख्यतः कृष्णाचे उत्तर आहे, आणि मधूनमधून अर्जुनाचे प्रश्न त्या उत्तराला दिशा देतात: माणसाने कसे कर्म करावे, आत्मा म्हणजे काय, भक्ती म्हणजे काय, भय आणि शोक यांपासून मुक्त होऊन कसे जगावे?

कोण किती बोलते

नेहमीच्या गणनेनुसार 700 श्लोकांपैकी सुमारे 574 श्लोक कृष्ण बोलतो, सुमारे 84 अर्जुन, सुमारे 41 संजय आणि एक धृतराष्ट्र. महत्त्वाच्या क्षणी संजय पुन्हा येतो: अध्याय 1 मध्ये सैन्यांचे वर्णन करण्यासाठी, अध्याय 2 च्या सुरुवातीला अर्जुनाच्या शोकाचे वर्णन करण्यासाठी, अध्याय 11 मध्ये कृष्णाच्या विश्वरूपदर्शनाचे वर्णन करण्यासाठी, आणि अध्याय 18 च्या शेवटच्या श्लोकांत.

नावे कशी बदलतात

बोलणारे क्वचितच साधी नावे वापरतात. कृष्ण अर्जुनाला पार्थ (पृथेचा पुत्र), कौन्तेय (कुंतीचा पुत्र), भारत (भरताचा वंशज), धनंजय (धन जिंकणारा) अशा अनेक नावांनी हाक मारतो. अर्जुन कृष्णाला केशव, माधव, जनार्दन, गोविंद आणि वार्ष्णेय म्हणतो. प्रत्येक नावात अर्थाची स्वतःची एक छटा असते, म्हणून Vedyatra वरील भाषांतरे ही नावे तशीच ठेवतात.

Vedyatra वर बोलणाऱ्यांचा मागोवा

Vedyatra वरील गीतेच्या प्रत्येक श्लोकाच्या क्रमांकाखाली बोलणाऱ्याचे आणि ऐकणाऱ्याचे नाव दिलेले असते, उदाहरणार्थ “श्रीकृष्ण अर्जुनाला”. नवीन व्यक्ती बोलू लागली की, संस्कृतप्रमाणेच भाषांतराची सुरुवात “अर्जुन म्हणाला:”, “श्रीभगवान म्हणाले:” किंवा “संजय म्हणाला:” अशी होते.