मुख्य शब्द: धर्म, कर्म, योग
या ग्रंथांचा बराचसा अर्थ काही मोजक्या संस्कृत शब्दांत सामावलेला आहे. भाषांतरे त्यांचा अर्थ केवळ जवळपासच पोहोचवू शकतात, म्हणून त्यांच्या अर्थांची व्याप्ती जाणून घेणे उपयोगी ठरते.
धर्म
“धारण करणे” किंवा “आधार देणे” असा अर्थ असलेल्या धातूपासून आलेला धर्म म्हणजे जे व्यक्तीला, कुटुंबाला आणि जगाला एकत्र धरून ठेवते ते: कर्तव्य, योग्य आचरण, कायदा आणि सृष्टीची व्यवस्था. गीतेत स्वधर्म म्हणजे स्वतःचे कर्तव्य, म्हणजेच स्वतःच्या स्थानाला आणि स्वभावाला अनुरूप असे योग्य कर्म (3.35). भाषांतरांमध्ये “कर्तव्य”, “नीतिमत्ता” किंवा “कायदा” हे शब्द वापरले जातात, आणि यांपैकी कोणताही शब्द चपखल बसत नसेल तिथे मूळ संस्कृत शब्दच ठेवला जातो.
कर्म
कर्म या शब्दाचा पहिला अर्थ फक्त “क्रिया” किंवा “कृत्य” असा आहे, आणि वेदांमध्ये विशेषतः यज्ञादी विधिकर्म. पुढे त्याचा अर्थ कर्मांमागे उरणारे परिणाम, जे पुढे काय घडेल ते घडवतात, असाही होऊ लागला. गीतेची सर्वांत प्रसिद्ध शिकवण कर्माविषयीच आहे: कर्म करा, पण कर्मफलांना चिकटून राहू नका (2.47).
योग
योग हा शब्द “जोडणे” किंवा “जुंपणे” असा अर्थ असलेल्या धातूपासून आला आहे. गीतेत त्याचा अर्थ एक साधना किंवा मार्ग, तसेच मनाची स्थिर अवस्था असाही आहे: “मनाच्या समत्वालाच योग म्हणतात” (2.48). गीता कर्मयोग म्हणजे कर्माचा मार्ग, ज्ञानयोग म्हणजे ज्ञानाचा मार्ग आणि भक्तियोग म्हणजे भक्तीचा मार्ग यांविषयी सांगते.
आत्मा आणि ब्रह्म
आत्मा म्हणजे स्व: शरीर किंवा बदलणारे मन नव्हे, तर त्या सर्वांमधून जे जाणत असते ते. ब्रह्म म्हणजे संपूर्ण जगामागील परम सत्य. या दोघांचा परस्परांशी काय संबंध आहे, असा प्रश्न उपनिषदे विचारतात, आणि विविध विचारपरंपरा त्याचे उत्तर वेगवेगळ्या प्रकारे देतात. गीतेचा दुसरा अध्याय आत्म्याचे वर्णन कधीही जन्म न घेणारा आणि कधीही न मरणारा असे करतो (2.20).
भक्ती आणि मोक्ष
भक्ती म्हणजे ईश्वराप्रति प्रेमपूर्ण समर्पण; गीता तिला सर्वांसाठी खुला असलेला मार्ग म्हणून मांडते. मोक्ष म्हणजे मुक्ती: जन्म-मृत्यूच्या चक्रातून आणि त्याबरोबर येणाऱ्या दुःखातून सुटका. विविध परंपरा या दोन्हींचे वर्णन आपापल्या संज्ञांमध्ये करतात.
अनेक अर्थ
दोन हजार वर्षांच्या काळात अनेक संप्रदायांच्या आचार्यांनी या शब्दांचा वेगवेगळ्या प्रकारे अर्थ लावणारी भाष्ये लिहिली आहेत. Vedyatra ची भाषांतरे संस्कृतच्या जवळ राहण्याचा प्रयत्न करतात आणि कोणत्याही एका संप्रदायाचे अनुसरण करत नाहीत; जिथे एखादे भाष्य दाखवले आहे, तिथे ते भाष्य असल्याचे स्पष्टपणे नमूद केलेले असते.