ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ: ਧਰਮ, ਕਰਮ, ਯੋਗ
ਕੁਝ ਗਿਣਵੇਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਅਰਥ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੋਈ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਨੇੜੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਜਾਣਨਾ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰਮ
“ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ” ਜਾਂ “ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਾ” ਅਰਥ ਵਾਲੀ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਧਰਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਫ਼ਰਜ਼, ਸਹੀ ਆਚਰਣ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ। ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਸਵਧਰਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼, ਯਾਨੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਕਰਮ (3.35)। ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ “ਫ਼ਰਜ਼”, “ਨੇਕੀ” ਜਾਂ “ਨਿਯਮ” ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰਮ
ਕਰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ “ਕਿਰਿਆ” ਜਾਂ “ਕੰਮ” ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੱਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਰਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਕਰਮ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਘੜਦੇ ਹਨ। ਗੀਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਹੈ: ਕਰਮ ਕਰੋ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਬਿਨਾਂ (2.47)।
ਯੋਗ
ਯੋਗ “ਜੋੜਨਾ” ਜਾਂ “ਜੂਲੇ ਹੇਠ ਜੋੜਨਾ” ਅਰਥ ਵਾਲੀ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕ ਸਾਧਨਾ ਜਾਂ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਵੀ: “ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ” (2.48)। ਗੀਤਾ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਯਾਨੀ ਕਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਯਾਨੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ-ਯੋਗ ਯਾਨੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ
ਆਤਮਾ ਆਪਾ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਬਦਲਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ ਚੇਤੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੀਤਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਕਦੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਹੈ (2.20)।
ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼
ਭਗਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ; ਗੀਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਮੋਕਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਹੈ: ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਈ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕਈ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਟੀਕੇ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। Vedyatra ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਟੀਕਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੀਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।