महाभारत · अध्याय 6.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.36.1
एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते ।
ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥ ६.३६.१ ॥
अर्जुन म्हणाला: असे सतत युक्त भक्त तुमची उपासना करतात; आणि जे अक्षर, अव्यक्ताची उपासना करतात, त्यांपैकी योग जाणणारे श्रेष्ठ कोण?
6.36.2
मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते ।
श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः ॥ ६.३६.२ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: माझ्यावर मन स्थिर करून, नित्य युक्त होऊन, परम श्रद्धेने जे माझी उपासना करतात, ते माझ्या मते सर्वश्रेष्ठ युक्त होत.
6.36.3
ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते ।
सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ ६.३६.३ ॥
परंतु जे अक्षर, अनिर्देश्य, अव्यक्त, सर्वव्यापी, अचिंत्य, कूटस्थ, अचल आणि ध्रुव यांची उपासना करतात—
6.36.4
संनियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः ।
ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताःक ॥ ६.३६.४ ॥
इंद्रियसमूहाला पूर्ण संयमित करून, सर्वत्र समबुद्धी ठेवून, सर्व भूतांच्या हितात रत होऊन ते मलाच प्राप्त होतात.
6.36.5
क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् ।
अव्यक्ता हि गदिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ ६.३६.५ ॥
अव्यक्तात ज्यांचे चित्त आसक्त आहे, त्यांना क्लेश अधिक आहे; कारण देहधारींना अव्यक्त गती दुःखानेच प्राप्त होते.
6.36.6
ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः ।
अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ ६.३६.६ ॥
परंतु जे सर्व कर्मे माझ्यावर संन्यासून, मत्परायण होऊन, अनन्य योगाने माझे ध्यान करीत माझी उपासना करतात—
6.36.7
तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।
भवामि न चिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥ ६.३६.७ ॥
हे पार्था, ज्यांचे चित्त माझ्यात स्थिर झाले आहे, त्यांचा मी लवकरच मृत्यु-संसारसागरातून उद्धार करणारा होतो.
6.36.8
मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय ।
निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न शंशकयः ॥ ६.३६.८ ॥
मन माझ्यातच ठेव, बुद्धी माझ्यातच स्थिर कर; मग तू माझ्यातच वास करशील, यात शंका नाही.
6.36.9
अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् ।
अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाऽऽप्तुं धनंजय ॥ ६.३६.९ ॥
जर तुला चित्त माझ्यात स्थिर करता येत नसेल, तर हे धनंजया, अभ्यासयोगाने मला प्राप्त करण्याची इच्छा कर.
6.36.10
अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव ।
मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्य्यसि ॥ ६.३६.१० ॥
अभ्यासातही तू असमर्थ असशील, तर माझ्या कर्मांत परायण हो; माझ्यासाठी कर्मे करतानाही तू सिद्धी प्राप्त करशील.
6.36.11
अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः ।
सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥ ६.३६.११ ॥
हेही करण्यास तू असमर्थ असशील, तर माझ्या योगाचा आश्रय घेऊन, संयमी होऊन सर्व कर्मांच्या फलांचा त्याग कर.
6.36.12
श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज्ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते ।
ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् ॥ ६.३६.१२ ॥
अभ्यासापेक्षा ज्ञान श्रेष्ठ; ज्ञानापेक्षा ध्यान श्रेष्ठ; ध्यानापेक्षा कर्मफलत्याग श्रेष्ठ; त्यागातून लगेच शांती मिळते.
6.36.13
अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च ।
निर्ममो निरहंकारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ ६.३६.१३ ॥
जो सर्व प्राण्यांचा द्वेष करीत नाही, मैत्री व करुणा बाळगतो, ममता व अहंकारविरहित आहे, सुख-दुःखात समान आहे आणि क्षमाशील आहे,
6.36.14
संतुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः ।
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मे भक्तः स मे प्रियः ॥ ६.३६.१४ ॥
जो सदैव संतुष्ट, योगी, आत्मसंयमी, दृढनिश्चयी आहे, ज्याचे मन व बुद्धी माझ्यात अर्पित आहेत, तो माझा भक्त मला प्रिय आहे.
6.36.15
यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः ।
हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥ ६.३६.१५ ॥
ज्याच्यामुळे जग उद्विग्न होत नाही आणि जो जगामुळे उद्विग्न होत नाही, जो हर्ष, असूया, भय व उद्वेग यांपासून मुक्त आहे, तो मला प्रिय आहे.
6.36.16
अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः ।
सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ ६.३६.१६ ॥
जो अपेक्षारहित, शुचि, कुशल, उदासीन, दुःखरहित आणि सर्व आरंभांचा त्यागी आहे, तो माझा भक्त मला प्रिय आहे.
6.36.17
यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति ।
शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः ॥ ६.३६.१७ ॥
जो हर्षित होत नाही, द्वेष करत नाही, शोक करत नाही, इच्छा करत नाही, शुभ व अशुभ दोन्ही त्यागलेला आहे आणि भक्तिमान आहे, तो मला प्रिय आहे.
6.36.18
समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ ६.३६.१८ ॥
जो शत्रू व मित्र यांच्याबाबत समान, मान व अपमान यांत त्याच्याबाबतही समान, थंडी-उष्णता, सुख-दुःखात समान आणि आसक्तिरहित आहे,
6.36.19
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी संतुष्टो येन केन चित् ।
अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्तिमान्मे प्रियो नरः ॥ ६.३६.१९ ॥
निंदा आणि स्तुती समान मानणारा, मौन धारण करणारा, जे मिळेल त्यात संतुष्ट असणारा, बेघर, स्थिर बुद्धीचा आणि माझ्यावर भक्ती करणारा मनुष्य मला प्रिय आहे.
6.36.20
ये तु धर्मामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते ।
श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः ॥ ६.३६.२० ॥
जे लोक या धर्मामृताची, जसे सांगितले आहे तसे, उपासना करतात, श्रद्धावान आहेत, मलाच परम मानतात आणि भक्त आहेत, ते मला अत्यंत प्रिय आहेत.