ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.36.1
एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते ।
ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥ ६.३६.१ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਯੁਕਤ ਭਗਤ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਅਕਸ਼ਰ, ਅਵਿਅਕਤ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਯੋਗ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਹਨ?
6.36.2
मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते ।
श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः ॥ ६.३६.२ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜੋ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੁਕਤ ਹਨ।
6.36.3
ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते ।
सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ ६.३६.३ ॥
ਪਰ ਜੋ ਅਕਸ਼ਰ, ਅਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਵਿਅਕਤ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਅਚਿੰਤ, ਕੂਟਸਥ, ਅਚਲ ਅਤੇ ਧਰੁਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
6.36.4
संनियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः ।
ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताःक ॥ ६.३६.४ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਬੁੱਧੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.36.5
क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् ।
अव्यक्ता हि गदिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ ६.३६.५ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਵਿਅਕਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਵਿਅਕਤ ਗਤੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
6.36.6
ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः ।
अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ ६.३६.६ ॥
ਪਰ ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਅਨਨਯ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
6.36.7
तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।
भवामि न चिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥ ६.३६.७ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੌਤ-ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
6.36.8
मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय ।
निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न शंशकयः ॥ ६.३६.८ ॥
ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾ, ਬੁੱਧੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਾ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸੇਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
6.36.9
अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् ।
अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाऽऽप्तुं धनंजय ॥ ६.३६.९ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਅਭਿਆਸ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ।
6.36.10
अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव ।
मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्य्यसि ॥ ६.३६.१० ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਜਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੂੰ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
6.36.11
अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः ।
सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥ ६.३६.११ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਜਮੀ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ।
6.36.12
श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज्ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते ।
ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् ॥ ६.३६.१२ ॥
ਅਭਿਆਸ ਨਾਲੋਂ ਗਿਆਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਧਿਆਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਕਰਮ-ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
6.36.13
अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च ।
निर्ममो निरहंकारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ ६.३६.१३ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਖਿਮਾਵਾਨ ਹੈ,
6.36.14
संतुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः ।
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मे भक्तः स मे प्रियः ॥ ६.३६.१४ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਯੋਗੀ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
6.36.15
यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः ।
हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥ ६.३६.१५ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ, ਈਰਖਾ, ਡਰ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
6.36.16
अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः ।
सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ ६.३६.१६ ॥
ਜੋ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਪੁੰਨ, ਉਦਾਸੀਨ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਰੰਭਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
6.36.17
यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति ।
शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः ॥ ६.३६.१७ ॥
ਜੋ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗੀ ਹੈ, ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
6.36.18
समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ ६.३६.१८ ॥
ਜੋ ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਠੰਢ-ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ,
6.36.19
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी संतुष्टो येन केन चित् ।
अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्तिमान्मे प्रियो नरः ॥ ६.३६.१९ ॥
ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਉਸਤਤ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਬੇਘਰ, ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
6.36.20
ये तु धर्मामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते ।
श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः ॥ ६.३६.२० ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਧਰਮਾਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।