महाभारत · अध्याय 8.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.45.1
दृष्ट्वा कर्ण महावीर्य युयुत्सुं समास्थितम् ।
चुक्रुशुः कुरवः सर्वे हृष्टरुपाः समन्ततः ॥ ८.४५.१ ॥
महापराक्रमी कर्णाला आणि युद्धासाठी उभ्या असलेल्या युयुत्सूला पाहून, आनंदित मुखाचे सर्व कौरव सर्वत्र जयघोष करू लागले.
8.45.2
ततो दुन्दुभिनिर्घोषैर्भेरीणां निनदेन च ।
कोणशब्दैश्च विविधैर्गर्जितैश्च तरस्विनाम् ।
निर्ययुस्तावकाः सर्वे मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ८.४५.२ ॥
नंतर दुंदुभींच्या गर्जनेसह, भेरींच्या नादाने, विविध कोणशब्दांनी आणि वीरांच्या गर्जनांनी आपले सर्व योद्धे मृत्यूलाच मागे न हटण्याचा निश्चय मानून बाहेर पडले.
8.45.3
प्रयाते तु ततः कर्णे रथेषु मुदितेषु च ।
चचाल च मही सर्वा ररास च सुविस्वरम् ॥ ८.४५.३ ॥
कर्ण निघाल्यावर आणि रथ आनंदाने भरल्यावर सारी पृथ्वी हादरली आणि अत्यंत कर्कश स्वराने गर्जू लागली.
8.45.4
निः सरतो व्यदृश्यन्त सूर्यात्सप्ता महाग्रहाः ॥ ८.४५.४ ॥
निघताना सूर्यातून सात महाग्रह दिसू लागले.
8.45.5
उल्कापाताश्च संजज्ञुर्दिग्दाहाश्चैव दारुणाः ।
तथाऽश्न्यश्च संपेतुर्ववुर्वाताश्च भैरवाः ॥ ८.४५.५ ॥
उल्कापात झाले, दिशांमध्ये भयानक दावानल भडकले; तसेच वीज कोसळली आणि भयंकर वारे वाहू लागले.
8.45.6
मृगपक्षिगणाश्चैव पृतनां बहुशस्तव ।
अपसव्यं तदा चक्रुर्वेद्यन्तो महाभयम् ॥ ८.४५.६ ॥
मृग आणि पक्ष्यांचे थवे आपल्या सैन्याकडे अनेक प्रकारे अपसव्य (डावीकडे) फिरत महाभय दर्शवत होते.
8.45.7
प्रस्थितस्य च कर्णस्य निपेतुस्तुरगा भुवि ।
अस्थिवर्ष च पतितमन्तरिक्षाद्भयानकम् ॥ ८.४५.७ ॥
निघालेल्या कर्णाचे घोडे भूमीवर कोसळले; आकाशातून भयानक हाडांचा वर्षाव झाला.
8.45.8
जज्वलुश्चैव शस्त्राणि ध्वजाश्चैव चकम्पिरे ।
अश्रूणि च् व्यमुञ्चन्त वाहनानि विशांपते ॥ ८.४५.८ ॥
शस्त्रे पेटली, ध्वज थरथरले; हे प्रजापते, वाहनांनी अश्रू ढाळले.
8.45.9
एते चान्ये च बहव उत्पातास्तत्र मारिप ।
समुत्मेतुर्विनाशाय कौरवाणां सुदारुणाः ॥ ८.४५.९ ॥
हे मारिष, तेथे हे आणि इतर अनेक अपशकुन उठले; ते कौरवांच्या विनाशासाठी अत्यंत भयंकर होते.
8.45.10
न च तान्गणयमासुः सर्वे दैवेन मोहिताः ।
प्रस्थितं सूतपुत्रं च जयेत्यूचर्नराधिपाः ॥ ८.४५.१० ॥
दैवाने मोहित झालेल्या सर्व राजांनी त्यांची दखलही घेतली नाही; निघालेल्या सूतपुत्राला त्यांनी "जय!" म्हणून गर्जना केली.
8.45.11
शल्येन सहितं दृष्ट्वा कर्णमाहवशोभिनम् ।
निर्जितान्पाण्डवांश्चैव मेनिरे तत्र कौरवाः ॥ ८.४५.११ ॥
शल्यासह युद्धात शोभणाऱ्या कर्णाला पाहून कौरवांना वाटले की पांडव जिंकले गेले आहेत.
8.45.12
ततो रथस्थः परवीरहन्ता भीष्मद्रोणावतिवीर्यौ समीक्ष्य ।
समुज्ज्वलन्भास्करपावकाभो वैकर्तनोऽसौ रथकुञ्जरो वृषा ॥ ८.४५.१२ ॥
तेव्हा रथात उभा असलेला, शत्रुवीरांचा संहारक, सूर्य आणि अग्नीसारखा तेजस्वी असा वैकर्तन, रथिकांमधील तो हत्तीसारखा वृषभ, अतिपराक्रमी भीष्म आणि द्रोण यांना पाहू लागला.
8.45.13
स शल्यमाभाष्य जगाद् वाक्यं पार्थस्य दृष्ट्वाऽप्रतिमं च कर्म ।
मानेन दर्णेण विदह्यमानः क्रोधेन दीप्यन्निव निः श्वसंश्च ॥ ८.४५.१३ ॥
शल्याशी बोलून, पार्थाचे अतुलनीय कर्म पाहून, अभिमान आणि क्रोधाने जळत, जणू तेजाने पेटलेला आणि दीर्घ निःश्वास टाकत तो हे शब्द बोलला.
8.45.14
नाहं महेन्द्रादपि वज्रपाणेः क्रुध्दाद्विभेम्यात्तधनू रथस्यः ।
दृष्ट्वाऽपि भीष्मप्रमुखाञ्शयानान्नत्वेव मां सा स्थिरता जहाति ॥ ८.४५.१४ ॥
वज्रधारी महेंद्र क्रुद्ध झाला तरी, धनुष्य हाती घेऊन रथावर उभा असलेला मी भीत नाही. भीष्मादी प्रमुख वीर पडलेले पाहूनही ती स्थिरता मला सोडत नाही.
8.45.15
महेन्द्रविष्णुप्रतिमावनिन्दितौ रथाश्चनागप्रवरप्रमाथिनौ ।
अवध्यकल्पौ निहतौ यदा परैस्तथापि मे नास्ति रणेऽद्य साध्वसम् ॥ ८.४५.१५ ॥
इंद्र आणि विष्णूसमान, निर्दोष, श्रेष्ठ हत्तींचा संहार करणारे रथी, अवध्यांसारखे दिसत असूनही शत्रूंनी मारले; तरीही आज रणात मला भय नाही.
8.45.16
समीक्ष्य सङ्ख्येऽतिबलान्नराधिपान् ससूतमातङ्गरथान्परैर्हतान् ।
कथं न सर्वानहितान्रणेऽवधीन्महास्त्रविद्वाह्मणपुङ्गवो गुरुः ॥ ८.४५.१६ ॥
युद्धात अतिबलवान राजे, सारथी, हत्ती व रथांसह शत्रूंकडून मारले गेलेले पाहूनही, महास्त्रज्ञ, ब्राह्मणश्रेष्ठ गुरूंनी रणात सर्व शत्रूंना का मारले नाही?
8.45.17
स संस्मरन्द्रोणमहं महाहवे ब्रवीमि सत्यं कुरवो निबोधत ।
नवो मदन्यः प्रसहेद्रणेऽर्जुनं समागतं मृत्युमिवोग्ररुपिणम् ॥ ८.४५.१७ ॥
द्रोणाचे स्मरण करून तो म्हणाला: हे कुरूंनो, महायुद्धात मी सत्य सांगतो, ऐका. माझ्याशिवाय कोण युद्धात आलेल्या अर्जुनाला सहन करू शकेल? तो उग्र रूपधारी मृत्यूसारखा आहे.
8.45.18
शिक्षा प्रसादश्च बलं धृतिश्च द्रोणे महास्त्राणि च संनतिश्च ।
स चेदगान्मृत्युवशं महात्मा सर्वानन्यानातुरानद्य मन्ये ॥ ८.४५.१८ ॥
शिक्षण, कृपा, बल, धैर्य, द्रोणाचार्यांजवळ असलेली महान अस्त्रे आणि नम्रता हे सर्व होते. तो महात्मा मृत्यूच्या अधीन झाला असेल, तर आज मला बाकीचे सर्व पीडित वाटतात.
8.45.19
नेह ध्रुवं किंचिदपि प्रचिन्तयन् वदामि लोके कर्मणो नित्ययोगात् ।
सूर्योदये को हि विमुक्तसंशयो भावं कुर्वीताद्य गुरौ निपातिते ॥ ८.४५.१९ ॥
येथे निश्चितपणे काही विचार करून बोलत नाही; जगात कर्माशी नित्य संबंध असल्यामुळे हे सांगतो. गुरु पडले अशा आज सूर्योदयाला कोण संशयरहित होऊन आपली भूमिका घेऊ शकेल?
8.45.20
न नूनमस्त्राणि बलं पराक्रमः क्रियाः सुनीतं परमायुधानि वा ।
अलं मनुष्यस्य सुखाय वर्तितुं तथाहि युध्दे निहतः परैर्गुरुः ॥ ८.४५.२० ॥
खरोखर अस्त्रे, बल, पराक्रम, कर्मे, उत्तम नीती किंवा श्रेष्ठ आयुधे मनुष्याला सुखाने जगण्यास पुरेशी नाहीत; कारण युद्धात गुरु शत्रूंकडून मारले गेले.
8.45.21
हुताशनादित्यसमानतेजसं पराक्रमे विष्णुपुरंदरोपमम् ।
नये बृहस्पत्युशनः समं सदा न चैनमस्त्रं तदुपास्त दुःसहम् ॥ ८.४५.२१ ॥
अग्नी आणि सूर्यासारखे तेज असलेले, पराक्रमात विष्णू व इंद्रासारखे, नीतीत बृहस्पती व शुक्रासारखे अशा यांना तो असह्य अस्त्र कधीही लागू शकला नाही.
8.45.22
संप्रक्रुष्टे रुदितस्त्रीकुमारे पराभूते पौरुषे धार्तराष्ट्रे ।
कृत्यं मया नाद्य जानामि शल्य प्रयाहि तस्माद्विषतामनीकम् ॥ ८.४५.२२ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचे पौरुष पराभूत झाले असता, स्त्रिया व बालके रडत असताना, हे शल्या, आज मला माझे कर्तव्य कळत नाही; म्हणून शत्रूसैन्याकडे जा.
8.45.23
स यत्र राजा पाण्डवः सत्यसन्धो व्यवस्थितो भीमसेनार्जुनौ च ।
स वासुदेवः सात्यकिः सृञ्जयाश्च यमौ च कस्तान्विषहेन्मदन्यः ॥ ८.४५.२३ ॥
सत्यप्रतिज्ञ राजा पाण्डव, भीमसेन आणि अर्जुन जिथे उभे आहेत, तिथे वासुदेव, सात्यकी, सृंजय आणि दोन यमज बंधूही आहेत; माझ्याशिवाय त्यांना कोण सहन करू शकेल?
8.45.24
तस्मात्क्षिप्रं मद्रपते प्रयाहि रणे पाञ्चालान्पाण्डवान्सृञ्जयांश्च ।
तान्वा हिनिष्यामि समेत्य सङ्ख्ये यास्यामि वा द्रोणमुखो यमाय ॥ ८.४५.२४ ॥
म्हणून, हे मद्रपती, लवकर युद्धात जा; पांचाल, पाण्डव आणि सृंजयांकडे चला. त्यांना भेटून मी त्यांचा वध करीन, अथवा द्रोणाला पुढे ठेवून यमाकडे जाईन.
8.45.25
नत्वेवाहं न गमिष्यामि मध्ये तेषां शूराणामिति शल्याद्य विध्दि ।
मित्रद्रोहो मर्षणीयो न मेऽयं त्यक्त्वा प्राणाननुयास्यामि द्रोणम् ॥ ८.४५.२५ ॥
पण हे शल्या, आज हे जाणून घे की मी त्या शूरांच्या मध्ये जाणार नाही. मित्रद्रोह मला सहन होणारा नाही; प्राण त्यागून मी द्रोणाच्या मागे जाईन.
8.45.26
प्राज्ञस्य मूढस्य च जीवितान्ते नास्ति प्रमोक्षोऽन्तकसन्निभस्य ।
अतो विद्वन्नभियोत्स्यामि पार्थ दिष्टं न शक्यं व्यतिवर्तितुं वै ॥ ८.४५.२६ ॥
प्राज्ञ असो वा मूर्ख, जीवनाच्या अखेरीस यमासारख्या वीरापासून सुटका नाही. म्हणून, हे विद्वन्, मी पार्थाशी युद्ध करीन; दैव ओलांडणे शक्य नाही.
8.45.27
कल्याणवृत्तः सततं हि राजा वैचित्रवीर्यस्य सुतो ममासीत् ।
तस्यार्थसिध्द्यर्थमहं त्यजामि प्रियान्भोगान्दुस्त्यजं जीवितं च ॥ ८.४५.२७ ॥
विचित्रवीर्याचा पुत्र राजा सदा सदाचारी होता. त्याच्या कार्यसिद्धीसाठी मी प्रिय भोग आणि सोडण्यास कठीण असे जीवनही सोडत आहे.
8.45.28
वैयाघ्रचर्माणमकूजनाक्षं हैमं त्रिकोशं रजतत्रिवेणुम् ।
रथप्रवर्ह तुरगप्रवर्है र्युक्तं प्रादान्मह्यमिमं हि रामः ॥ ८.४५.२८ ॥
रामाने मला हा रथ दिला. वाघाच्या कातड्याने झाकलेला, शांत आसाचा, सोन्याचा, तीन आवरणांचा, चांदीच्या तीन दांड्यांचा आणि घोड्यांनी जोडलेला असा हा रथ.
8.45.29
धनूंषि चित्राणि निरिक्ष्य शल्य ध्वजान्गदाः सायकांश्चोग्ररुपान् ।
असिं च दीप्तं परमायुधं च शङ्खं च शुभ्रं स्वनवन्तमुग्रम् ॥ ८.४५.२९ ॥
हे शल्य, विचित्र धनुष्ये, ध्वज, गदा, उग्र रूपाचे बाण, तळपणारी तलवार, परम आयुध आणि शुभ्र, निनादणारा, उग्र शंख पाहून.
8.45.30
पताकिनंवज्रनिपातनिः स्वनं सिताश्वयुक्तं शुभतूणशोभितम् ।
इमं समास्थाय रथर्षभं रणे दृढं हनिष्याम्यहमर्जुनं बलात् ॥ ८.४५.३० ॥
ध्वजांनी युक्त, वज्रपाताप्रमाणे गर्जणारा, पांढऱ्या घोड्यांनी जोडलेला, सुंदर भात्यांनी शोभणारा हा श्रेष्ठ रथ चढून मी युद्धात दृढपणे अर्जुनाला बलाने ठार मारीन.
8.45.31
तं चेन्मृत्युः सर्वहरोऽभिरक्षेत्सदाऽप्रमत्तः समरे पाण्डुपुत्रम् ।
तं वा हनिष्यामि रणे समेत्य यास्यामि वा द्रोणमुखो यमाय ॥ ८.४५.३१ ॥
सर्वांना हरण करणारा मृत्यू जरी सावधपणे युद्धात पांडुपुत्राचे रक्षण करील, तरीही मी युद्धात त्याला सामोरे जाऊन ठार मारीन; किंवा द्रोणाला पुढे करून यमाकडे जाईन.
8.45.32
यमवारुणकुबेरवासवा वा यदि युगपत्सगणा महाहवे ।
जुगुपुरिह समेत्य फल्गुनं किमु बहुना सह तैर्जयामि तम् ॥ ८.४५.३२ ॥
यम, वरुण, कुबेर आणि इंद्र आपल्या गणांसह एकाच वेळी या महायुद्धात येऊन फाल्गुनाचे रक्षण करोत, तरी अधिक बोलण्यात काय, मी त्या सर्वांसह त्याला जिंकेन.
8.45.33
इति रणरभसस्य कत्थत स्तदुपनिशम्य वश्वः स मद्रराट ।
अवहसदवमन्य वीर्यवान् प्रतिषिषिधे च जगाद् चोत्तरम् ॥ ८.४५.३३ ॥
युद्धोत्साहात अशा प्रकारे बढाया मारणाऱ्या कर्णाचे बोलणे ऐकून, पराक्रमी मद्रराजाने त्याची अवहेलना करून हसले, त्याला रोखले आणि उत्तर दिले.
8.45.34
विरम् विरम् कर्ण कत्थना दतिरभसोऽप्यतिवाचमुक्तवान् ।
क्कच हि नरवरो धनंजयः क्क पुनरिह त्वमहो नराधमः ॥ ८.४५.३४ ॥
थांब, थांब, कर्णा! बढाया मारणे सोड. अतिउत्साहाने तू फार बोललास. नरश्रेष्ठ धनंजय कुठे आणि इथला तू कुठे, अरे नीचा!
8.45.35
यदुसदनमुपेन्द्रपालितं त्रिदिवमिवामरराजरक्षितम् ।
प्रसभमतिविलोड्य को हरेपुरुषवरावरजामृतेऽर्जुनात् ॥ ८.४५.३५ ॥
उपेंद्र (कृष्ण) यांनी रक्षिलेले, देवराजाने रक्षिलेल्या स्वर्गासारखे यादवांचे निवासस्थान बलपूर्वक ढवळून, अर्जुनावाचून कोण नरश्रेष्ठाच्या धाकट्या बहिणीचे हरण करू शकेल?
8.45.36
त्रिभुवनसृजमीश्वरेश्वरं क इह पुमान्भवमाह्वयेद्युधि ।
मृगवधकलहे ऋतेऽर्जुनात् सुरपतिवीर्यसमप्रभावतः ॥ ८.४५.३६ ॥
त्रिभुवनाचा निर्माता, ईश्वरांचा ईश्वर भव (शिव) याला मृगवधाच्या कलहात, देवराजाच्या वीर्य-प्रभावाच्या बरोबरीचा अर्जुन सोडून, येथे युद्धात कोण पुरुष आव्हान देईल?
8.45.37
असुरसुरमहोरगान्नरान् गरुडपिशाचसयक्षराक्षसान् ।
इषुभिरजयदग्निगौरवात् खभिलपितं च हविर्ददौ जयः ॥ ८.४५.३७ ॥
असुर, सुर, महानाग, मानव, गरुड, पिशाच, यक्ष आणि राक्षस यांना जयाने (अर्जुनाने) बाणांनी जिंकले; आणि अग्नीच्या आदरामुळे आकाशात इच्छित हविर्भागही अर्पण केला.
8.45.38
स्मरसि ननु यदा परैर्हृतः सहधृतराष्ट्रसुतो विमोक्षितः ।
अधिरथज नरोत्तमैर्युतान् कुरुषु बहून्विनिहत्य तानरीन् ॥ ८.४५.३८ ॥
अधिरथपुत्रा, शत्रूंनी धृतराष्ट्रपुत्रांसह तुला बंदी केले होते आणि कुरूंमधील श्रेष्ठ वीरांसह असलेल्या अनेक शत्रूंना मारून तुला सोडवले गेले होते, हे तुला आठवते का?
8.45.39
प्रथममपि पलायिते त्वयि प्रियकलहा धृतराष्ट्रसूनवः ।
स्मरसि ननु यदा प्रमोचिताः खचरगणानवजित्य पाण्डवैः ॥ ८.४५.३९ ॥
तू पूर्वीही पळून गेलास तेव्हा कलहप्रिय धृतराष्ट्रपुत्र होते; पांडवांनी खेचरगणांना जिंकून त्यांना सोडवले होते, हे तुला आठवते का?
8.45.40
समुदितबलवाहनाः पुनः पुरुषवरेण जिताः स्थ गोग्रहे ।
सगुरुगुरुसुताः सभीष्मकाः किमु न जितः स तदा त्वयाऽर्जुनः ॥ ८.४५.४० ॥
गोग्रहणाच्या वेळी सेना आणि वाहनांसह एकत्र असलेले तुम्ही पुन्हा श्रेष्ठ पुरुषाने जिंकले गेलात; गुरू, गुरुपुत्र आणि भीष्मासह असताना तू त्या अर्जुनाला का जिंकले नाहीस?
8.45.41
इदमपरमुपस्थितं पुनस्तव निधनाय सुयुध्दमद्य वै ।
यदि न रिपुभयात्पलायसे समरगतोऽद्य हतोऽसि सूतज ॥ ८.४५.४१ ॥
तुझ्या विनाशासाठी आणखी एक घोर युद्ध पुन्हा उभे राहिले आहे; शत्रूच्या भीतीने तू पळून गेला नाहीस तर, हे सूतपुत्रा, युद्धात आलेला तू आज मारला जाशील.
8.45.42
इति बहुपरुषं प्रभाषति प्रमनसि मद्रपतौ रिपुस्तवम् ।
भृशमभिरुषितः परंतपः कुरुपृतनापतिराह मद्रपम् ॥ ८.४५.४२ ॥
अशाप्रकारे मद्रराज अनेक कठोर शब्द बोलत असताना, त्याचे मन विचलित झालेले असताना, तुझा शत्रू, शत्रूंना तापवणारा कुरुसेनापती अत्यंत संतापून मद्रराजाला म्हणाला.
8.45.43
भ्वतु भवतु किं विकत्थसे ननु मम तस्य हि युध्दमुद्यतम् ।
यदि स जयति मामिहाहवे तत इदमस्तु सुकत्थितं तव ॥ ८.४५.४३ ॥
ठीक आहे, ठीक आहे; तू का बढाया मारतोस? खरोखर माझे आणि त्याचे युद्ध सज्ज आहे. इथे युद्धात त्याने मला जिंकले, तर तुझे हे बोलणे सुकथित ठरेल.
8.45.44
एवमस्त्विति मद्रेश उक्त्वा नोत्तरमुक्तवान् ।
याहि शल्येति चाप्येनं कर्णः प्राह युयुत्सया ॥ ८.४५.४४ ॥
मद्रराज 'तसेच होवो' असे म्हणून काही उत्तर देत नाही. युद्धाच्या इच्छेने कर्ण त्याला म्हणाला, 'शल्या, रथ पुढे चालव.'
8.45.45
स रथः प्रययौ शत्रून्निध्नतः शल्यसारथिः ।
निध्नन्नमित्रान्समरे तमोध्नः सविता यथा ॥ ८.४५.४५ ॥
शल्य सारथी असलेला तो रथ शत्रूंचा संहार करत पुढे गेला. युद्धात शत्रूंना मारणारा तो अंधकार नाशक सूर्यासारखा दिसला.
8.45.46
ततः प्रायात्प्रीतिमान्वै रथेन वैयाघ्रेण श्वेतयुजाऽथ कर्णः ।
स चालोक्य ध्वजिनीं पाण्ड्वानां धनंजयं त्वरया पर्यपृच्छत् ॥ ८.४५.४६ ॥
नंतर आनंदित होऊन कर्ण वाघासारख्या पांढऱ्या घोड्यांनी जुंपलेल्या रथात पुढे गेला. पांडवांचे सैन्य पाहून त्याने घाईने धनंजयाविषयी विचारले.