Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

उपनिषद् · Chāndogya 7.7

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

Chāndogya 7.7.1

विज्ञानं वाव ध्यानाद्भूयः विज्ञानेन वा ऋग्वेदं विजानाति यजुर्वेदँ सामवेदमाथर्वणं चतुर्थमितिहासपुराणं पञ्चमं वेदानां वेदं पित्र्यँराशिं दैवं निधिं वाकोवाक्यमेकायनं देवविद्यां ब्रह्मविद्यां भूतविद्यां क्षत्रविद्यां नक्षत्रविद्याँ सर्पदेवजनविद्यां दिवं च पृथिवीं च वायुं चाकाशं चापश्च तेजश्च देवाँश्च मनुष्याँश्च पशूँश्च वयाँसि च तृणवनस्पतीञ्छ्वापदान्याकीटपतङ्गपिपीलकं धर्मं चाधर्मं च सत्यं चानृतं च साधु चासाधु च हृदयज्ञं चाहृदयज्ञं चान्नं च रसं चेमं च लोकममुं च विज्ञानेनैव विजानाति विज्ञानमुपास्स्वेति ॥ ७.७.१ ॥

विज्ञान निश्चय ही ध्यान से भी बढ़कर है। विज्ञान से ही व्यक्ति ऋग्वेद को जानता है, यजुर्वेद, सामवेद, चौथा अथर्ववेद, इतिहास-पुराण पाँचवाँ वेद, वेदों का वेद, पितरों की विद्या, देवों का निधि, तर्कविद्या, एकायन, देवविद्या, ब्रह्मविद्या, भूतविद्या, क्षत्रविद्या, नक्षत्रविद्या, सर्प-देव-जनविद्या, द्युलोक, पृथ्वी, वायु, आकाश, जल, तेज, देव, मनुष्य, पशु, पक्षी, तृण-वनस्पति, हिंसक जीव, कीट-पतंग-चींटी तक, धर्म और अधर्म, सत्य और असत्य, साधु और असाधु, हृदय-ज्ञात और अज्ञात, अन्न, रस, यह लोक और वह लोक, इन सबको विज्ञान से ही जानता है। विज्ञान की उपासना करो।

Chāndogya 7.7.2

स यो विज्ञानं ब्रह्मेत्युपास्ते विज्ञानवतो वै स लोकाञ्ज्ञानवतोऽभिसिध्यति यावद्विज्ञानस्य गतं तत्रास्य यथाकामचारो भवति यो विज्ञानं ब्रह्मेत्युपास्तेऽस्ति भगवो विज्ञानाद्भूय इति विज्ञानाद्वाव भूयोऽस्तीति तन्मे भगवान्ब्रवीत्विति ॥ ७.७.२ ॥

जो विज्ञान को ब्रह्म मानकर उपासना करता है, वह विज्ञानवान लोकों को प्राप्त करता है, ज्ञानवान लोकों को प्राप्त करता है। जहाँ तक विज्ञान की पहुँच है, वहाँ तक उसे इच्छानुसार विचरण प्राप्त होता है। जो विज्ञान को ब्रह्म मानकर उपासना करता है। (नारद बोले:) हे भगवन्, क्या विज्ञान से भी बढ़कर कुछ है? (सनत्कुमार बोले:) विज्ञान से भी बढ़कर कुछ है। तो मुझे भगवान बताएँ।