મહાભારત · અધ્યાય 6.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.25.1
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ ६.२५.१ ॥
ધર્મક્ષેત્ર કુરુક્ષેત્રમાં યુદ્ધની ઇચ્છાથી એકઠા થયેલા મારા પક્ષના અને પાંડવોએ શું કર્યું, સંજય?
6.25.2
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसंगम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ ६.२५.२ ॥
પાંડવોની સેનાને વ્યૂહમાં ગોઠવાયેલી જોઈને ત્યારે રાજા દુર્યોધન આચાર્ય પાસે જઈને આ વચન બોલ્યો.
6.25.3
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ ६.२५.३ ॥
હે આચાર્ય, પાંડુના પુત્રોની આ વિશાળ સેના જુઓ, જેને તમારા બુદ્ધિમાન શિષ્ય દ્રુપદપુત્રે વ્યૂહમાં ગોઠવી છે.
6.25.4
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ ६.२५.४ ॥
અહીં યુદ્ધમાં ભીમ અને અર્જુન સમાન શૂરવીરો, મહાન ધનુર્ધરો છે: યુયુધાન, વિરાટ અને મહારથી દ્રુપદ.
6.25.5
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।
पुरुजित्कृन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ ६.२५.५ ॥
ધૃષ્ટકેતુ, ચેકિતાન, પરાક્રમી કાશીરાજ, પુરુજિત, કુંતિભોજ અને નરશ્રેષ્ઠ શૈબ્ય.
6.25.6
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च नरपुङ्गवः ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ ६.२५.६ ॥
યુધામન્યુ, પરાક્રમી ઉત્તમૌજા, નરશ્રેષ્ઠ, સુભદ્રાનો પુત્ર અને દ્રૌપદીના પુત્રો — એ સર્વે મહારથીઓ છે.
6.25.7
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥ ६.२५.७ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, અમારી સેનાના જે વિશિષ્ટ નાયકો છે તેમને સાંભળો. ઓળખ માટે હું તે તમને કહું છું.
6.25.8
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिंजयः ।
अश्वत्थांमा विकर्णश्च सौमदत्तिर्जयद्रथः ॥ ६.२५.८ ॥
આપ, ભીષ્મ, કર્ણ, યુદ્ધવિજયી કૃપ, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ અને સોમદત્તનો પુત્ર જયદ્રથ.
6.25.9
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ ६.२५.९ ॥
મારા માટે જીવ ત્યજવા તૈયાર થયેલા બીજા ઘણા શૂરવીરો પણ છે. તેઓ બધા નાના પ્રકારના શસ્ત્રો ધારણ કરનારા અને યુદ્ધકુશળ છે.
6.25.10
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ ६.२५.१० ॥
ભીષ્મ દ્વારા રક્ષિત આપણું તે સૈન્યબળ અપર્યાપ્ત છે; પરંતુ ભીમ દ્વારા રક્ષિત તેમનું આ સૈન્યબળ પર્યાપ્ત છે.
6.25.11
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ ६.२५.११ ॥
બધી ચોકીઓ પર પોતપોતાના ભાગ પ્રમાણે ઊભા રહીને આપ સૌ ભીષ્મનું જ રક્ષણ કરો.
6.25.12
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ ६.२५.१२ ॥
તેમને હર્ષ ઉપજાવતા, કુરુવૃદ્ધ પ્રતાપી પિતામહે જોરથી સિંહનાદ કરીને શંખ ફૂંક્યો.
6.25.13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ ६.२५.१३ ॥
ત્યારે શંખો, ભેરીઓ, પણવ, આનક અને ગોમુખ અચાનક વાગી ઊઠ્યાં; તે શબ્દ ભયંકર કોલાહલ બન્યો.
6.25.14
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दते स्थितौ ।
माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ ६.२५.१४ ॥
ત્યારે સફેદ ઘોડાથી જોડાયેલા મહારથ પર ઊભેલા માધવ અને પાંડવે દિવ્ય શંખ ફૂંક્યા.
6.25.15
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः ।
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ ६.२५.१५ ॥
હૃષીકેશે પાંચજન્ય, ધનંજયે દેવદત્ત અને ભીમકર્મા વૃકોદરે પૌંડ્ર નામનો મહાશંખ ફૂંક્યો.
6.25.16
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ ६.२५.१६ ॥
કુંતીપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરે અનંતવિજય, અને નકુલ તથા સહદેવે સુઘોષ અને મણિપુષ્પક ફૂંક્યા.
6.25.17
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ ६.२५.१७ ॥
કાશ્ય, પરમ ધનુર્ધર શિખંડી, મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, વિરાટ અને અપરાજિત સાત્યકિએ પણ શંખ ફૂંક્યા.
6.25.18
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।
सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ ६.२५.१८ ॥
હે પૃથ્વીપતિ! દ્રુપદ, દ્રૌપદીના પુત્રો અને મહાબાહુ સૌભદ્રે સૌએ અલગ અલગ શંખ ફૂંક્યા.
6.25.19
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।
नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥ ६.२५.१९ ॥
તે ઘોષે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનાં હૃદય વીંધી નાખ્યાં; તે તુમુલ ધ્વનિએ આકાશ અને પૃથ્વીને ગુંજાવી દીધાં.
6.25.20
अथ व्यवस्थितान्दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः ।
प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ ६.२५.२० ॥
ત્યારે વ્યૂહમાં ગોઠવાયેલા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને જોઈ, કપિધ્વજ પાંડવે શસ્ત્રસંઘર્ષ શરૂ થતાં ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું.
6.25.21
हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥ ६.२५.२१ ॥
ત્યારે તેણે હૃષીકેશને આ વચન કહ્યું, હે મહીપતિ: બંને સેનાઓની વચ્ચે મારો રથ ઊભો રાખો, હે અચ્યુત.
6.25.22
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।
कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे ॥ ६.२५.२२ ॥
યુદ્ધની ઇચ્છાથી ઊભેલા આ બધાને હું જોઈ લઉં, કે આ રણોદ્યમમાં મારે કોની સાથે લડવાનું છે.
6.25.23
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ ६.२५.२३ ॥
અહીં એકઠા થયેલા, યુદ્ધમાં લડવા તૈયાર આ બધાને હું જોઉં છું; દુર્બુદ્ધિ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રનું યુદ્ધમાં પ્રિય કરવા ઇચ્છનારાઓને.
6.25.24
एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ ६.२५.२४ ॥
હે ભારત, ગુડાકેશે આમ કહેતાં હૃષીકેશે બંને સેનાઓની વચ્ચે તે ઉત્તમ રથ ઊભો રાખ્યો.
6.25.25
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।
उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥ ६.२५.२५ ॥
ભીષ્મ અને દ્રોણની સામે, તથા સર્વ રાજાઓની સામે તેમણે કહ્યું: 'હે પાર્થ, અહીં એકત્ર થયેલા કુરુઓને જો.'
6.25.26
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् ।
आचार्यान्मातुलान्भ्रातॄन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ ६.२५.२६ ॥
ત્યાં પાર્થે ઊભેલા પિતાઓ, પિતામહો, આચાર્યો, મામાઓ, ભાઈઓ, પુત્રો, પૌત્રો અને મિત્રોને જોયા.
6.25.27
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥ ६.२५.२७ ॥
સસરાઓ અને સુહૃદોને, બંને સેનાઓમાં રહેલા સૌને, ઊભેલા સર્વ સ્વજનોને જોઈને તે કૌન્તેય—
6.25.28
कृपया परयाऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ ६.२५.२८ ॥
અત્યંત કરુણાથી ઘેરાઈને, વિષાદ કરતા તેણે આ કહ્યું: 'હે કૃષ્ણ, યુદ્ધની ઇચ્છાથી ઉપસ્થિત આ સ્વજનોને જોઈને—'
6.25.29
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ ६.२५.२९ ॥
મારાં અંગો શિથિલ થાય છે, મારું મુખ સુકાય છે, મારા શરીરમાં કંપ અને રોમાંચ થાય છે.
6.25.30
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्वैव परिदह्यते ।
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ ६.२५.३० ॥
ગાંડીવ મારા હાથમાંથી સરકી રહ્યું છે, મારી ત્વચા પણ બળે છે; હું ઊભો રહી શકતો નથી, મારું મન જાણે ફરે છે.
6.25.31
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ ६.२५.३१ ॥
હે કેશવ, મને વિપરીત અપશુકન દેખાય છે; યુદ્ધમાં સ્વજનોને મારીને મને કોઈ કલ્યાણ દેખાતું નથી.
6.25.32
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ ६.२५.३२ ॥
હે કૃષ્ણ, મને વિજય, રાજ્ય કે સુખોની ઇચ્છા નથી. હે ગોવિંદ, રાજ્યથી અમને શું, ભોગો કે જીવનથી શું?
6.25.33
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ ६.२५.३३ ॥
જેમના માટે આપણે રાજ્ય, ભોગો અને સુખોની ઇચ્છા રાખી હતી, તેઓ જ હવે પ્રાણ અને ધન ત્યજીને યુદ્ધમાં ઊભા છે.
6.25.34
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः स्यालाः संबन्धिनस्तथा ॥ ६.२५.३४ ॥
આચાર્યો, પિતાઓ, પુત્રો, તેમજ દાદાઓ, મામાઓ, સસરાઓ, પૌત્રો, સાળાઓ અને સંબંધીઓ પણ.
6.25.35
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ ६.२५.३५ ॥
હે મધુસૂદન, આ લોકો મને મારે તોપણ હું તેમને મારવા ઇચ્છતો નથી. ત્રણે લોકના રાજ્ય માટે પણ નહીં, તો પછી પૃથ્વી માટે તો શું!
6.25.36
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।
पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥ ६.२५.३६ ॥
હે જનાર્દન, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને મારીને અમને શું આનંદ થશે? આ આતતાયીઓને મારવાથી તો પાપ જ આપણને વળગશે.
6.25.37
तस्मान्नार्हा यवं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ ६.२५.३७ ॥
તેથી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને અને આપણા પોતાના બાંધવોને મારવા આપણા માટે યોગ્ય નથી. હે માધવ, સ્વજનોને મારીને આપણે કેવી રીતે સુખી થઈશું?
6.25.38
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।
कुलक्षयकृतं दोषं पित्रद्रोहे च पातकम् ॥ ६.२५.३८ ॥
લોભથી ભ્રષ્ટ ચિત્તવાળા આ લોકો કુળના ક્ષયથી થતો દોષ અને પિતૃતુલ્ય વડીલો સાથે દ્રોહ કરવાનું પાપ જોતા નથી, તોપણ,
6.25.39
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ ६.२५.३९ ॥
હે જનાર્દન, કુળના ક્ષયથી થતો દોષ સ્પષ્ટ જોતા એવા આપણે આ પાપથી પાછા ફરવાનું કેમ ન જાણવું જોઈએ?
6.25.40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥ ६.२५.४० ॥
કુળના ક્ષયથી કુળના સનાતન ધર્મો નષ્ટ થાય છે. ધર્મ નષ્ટ થતાં અધર્મ સમગ્ર કુળ પર છવાઈ જાય છે.
6.25.41
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥ ६.२५.४१ ॥
હે કૃષ્ણ, અધર્મના પ્રભાવથી કુળની સ્ત્રીઓ દૂષિત થાય છે. હે વાર્ષ્ણેય, સ્ત્રીઓ દૂષિત થતાં વર્ણસંકર ઉત્પન્ન થાય છે.
6.25.42
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।
पतन्ति पितरो ह्येषां कुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ ६.२५.४२ ॥
આ સંકર કુળઘાતકો અને કુળને નરક તરફ જ લઈ જાય છે. તેમના પિતૃઓ પિંડ અને જળક્રિયાઓથી વંચિત થઈ પતન પામે છે.
6.25.43
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ ६.२५.४३ ॥
કુળનો નાશ કરનારાઓના આ દોષોથી, વર્ણસંકર સર્જનારા એ દોષોથી, જાતિધર્મો અને શાશ્વત કુલધર્મો ઉખડી જાય છે.
6.25.44
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।
नरके नियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ ६.२५.४४ ॥
હે જનાર્દન, જેમના કુલધર્મ નષ્ટ થયા છે તે મનુષ્યોનો નરકમાં ચોક્કસ વાસ થાય છે એમ અમે સાંભળ્યું છે.
6.25.45
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ ६.२५.४५ ॥
અરે! રાજ્યસુખના લોભથી આપણે આપણા સ્વજનોને મારવા તત્પર થયા છીએ; કેટલું મોટું પાપ કરવા આપણે નિશ્ચય કર્યો છે!
6.25.46
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ ६.२५.४६ ॥
શસ્ત્ર હાથમાં ધરાવતા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, પ્રતિકાર ન કરનાર, નિઃશસ્ત્ર એવા મને રણમાં મારી નાખે, તો તે મારા માટે વધુ કલ્યાણકારી થશે.
6.25.47
एवमुक्त्वार्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ ६.२५.४७ ॥
આમ કહીને અર્જુન રણમાં રથની બેઠક પર બેસી ગયો; બાણો સહિત ધનુષ્ય મૂકી દઈને, શોકથી વિચલિત મનવાળો થઈને.