महाभारत · अध्याय 9.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.11.1
तस्मिन्विलुलिते सैन्ये वध्यमाने परस्परम् ।
द्रवमाणेषु योधेषु विद्रवत्सु च दन्तिषु ॥ ९.११.१ ॥
त्या सैन्यात खळबळ उडाली, ते एकमेकांना मारत असताना, योद्धे पळत असताना आणि हत्ती विखुरून धावत असताना.
9.11.2
कूजतां स्तनतां चैव पदातीनां महाहवे ।
निहतेषु महाराज हयेषु बहुधा तदा ॥ ९.११.२ ॥
त्या महायुद्धात पायदळ ओरडत आणि कण्हत असताना, हे महाराजा, तेव्हा घोडे अनेक प्रकारे मारले जात असताना.
9.11.3
प्रक्षये दारुणे घोरे संहारे सर्वदेहिनाम् ।
नानाशस्त्रसमावापे व्यतिषक्तरथद्विपे ॥ ९.११.३ ॥
सर्व प्राण्यांचा नाश करणाऱ्या त्या भयंकर, घोर संहारात, अनेक शस्त्रांचा वर्षाव होत असताना आणि रथ व हत्ती एकमेकांत अडकलेले असताना.
9.11.4
हर्षणे युद्धशौण्डानां भीरूणां भयवर्धने ।
गाहमानेषु योधेषु परस्परवधैषिषु ॥ ९.११.४ ॥
युद्धनिपुण वीरांना आनंद देणाऱ्या आणि भित्र्यांचे भय वाढवणाऱ्या त्या युद्धात, योद्धे एकमेकांच्या वधाची इच्छा धरून त्यात उतरत असताना.
9.11.5
प्राणादाने महाघोरे वर्तमाने दुरोदरे ।
सङ्ग्रामे घोररूपे तु यमराष्ट्रविवर्धने ॥ ९.११.५ ॥
प्राण हरण करणाऱ्या, अतिभयंकर, द्यूतासारखे चालू असलेल्या, घोर रूपाच्या युद्धात, यमराज्य वाढवणाऱ्या त्या युद्धात.
9.11.6
पाण्डवास्तावकं सैन्यं व्यधमन्निशितैः शरैः ।
तथैव तावका योधा जघ्नुः पाण्डवसैनिकान् ॥ ९.११.६ ॥
पांडवांनी तुमचे सैन्य तीक्ष्ण बाणांनी छिन्नभिन्न केले; त्याचप्रमाणे तुमच्या योद्ध्यांनी पांडवसैनिकांना ठार केले.
9.11.7
तस्मिंस्तथा वर्तमाने युद्धे भीरुभयावहे ।
पूर्वाह्णे चापि सम्प्राप्ते भास्करोदयनं प्रति ॥ ९.११.७ ॥
भ्याड्यांना भय देणारे ते युद्ध असे चालू असताना, पूर्वाह्न आल्यावर, सूर्योदयाच्या दिशेने.
9.11.8
लब्धलक्षाः परे राजन्रक्षितास्तु महात्मना ।
अयोधयंस्तव बलं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ९.११.८ ॥
हे राजा, लक्ष्य साधलेल्या शत्रूंनी महात्म्याने रक्षिलेले असून, मृत्यूलाच माघार बनवून, तुमच्या सैन्याशी युद्ध केले.
9.11.9
बलिभिः पाण्डवैर्दृप्तैर्लैब्धलक्षैः प्रहारिभिः ।
कौरव्यसीदत्पृतना मृगीवाग्निबयाकुला ॥ ९.११.९ ॥
बलवान, गर्विष्ठ आणि लक्ष्य साधणाऱ्या पांडवांच्या प्रहारांनी, हे कौरव्या, तुमचे सैन्य अग्नीने वेढलेल्या हरिणीप्रमाणे व्याकूळ होऊन बुडत होते.
9.11.10
तां दृष्ट्वा सीदतीं सेनां पङ्के गामिव दुर्बलाम् ।
उज्जिहीर्षुस्तदा शल्यः प्रायात्पाण्डुसुतान्प्रति ॥ ९.११.१० ॥
चिखलात अडकलेल्या दुर्बल गाईप्रमाणे बुडणारे ते सैन्य पाहून, त्याला वर काढण्याच्या इच्छेने शल्य तेव्हा पांडुपुत्रांकडे गेला.
9.11.11
मद्रराजः सुसङ्क्रुद्धो गृहीत्वा धनुरुत्तमम् ।
अभ्यद्रवत सङ्ग्रामे पाण्डवानाततायिनः ॥ ९.११.११ ॥
मद्रराज अत्यंत संतापून उत्तम धनुष्य घेऊन, युद्धात आततायी पांडवांवर धावून गेला.
9.11.12
पाण्डवा अपि भूपाल समरे जितकाशिनः ।
मद्रराजं समासाद्य बिभिदुर्निशितैः शरैः ॥ ९.११.१२ ॥
हे भूपाला, युद्धात आपण विजयी झालो असे मानणाऱ्या पांडवांनीही मद्रराजाजवळ जाऊन तीक्ष्ण बाणांनी त्याला विद्ध केले.
9.11.13
ततः शरशतैस्तीक्ष्णैर्मद्रराजो महारथः ।
अर्दयामास तां सेनां धर्मराजस्य पश्यतः ॥ ९.११.१३ ॥
तेव्हा महारथी मद्रराजाने तीक्ष्ण शेकडो बाणांनी धर्मराज पाहत असताना त्या सेनेला पीडा दिली.
9.11.14
प्रादुरासन्निमित्तानि नानारूपाण्यनेकशः ।
चचाल शब्दं कुर्वाणा मही चापि सपर्वता ॥ ९.११.१४ ॥
अनेक प्रकारची अनेक अपशकुने प्रकट झाली; पर्वतांसह पृथ्वीही शब्द करीत कंपित झाली.
9.11.15
सदण्डशूला दीप्ताग्रा दीर्यमाणाः समन्ततः ।
उल्का भूमिं दिवः पेतुराहत्य रविमण्डलम् ॥ ९.११.१५ ॥
दंड आणि शूळांसारख्या, प्रज्वलित टोकांच्या उल्का सर्वत्र फुटत आकाशातून सूर्यमंडलावर आदळून पृथ्वीवर कोसळल्या.
9.11.16
मृगाश्च महिषाश्चापि पक्षिणश्च विशाम्पते ।
अपसव्यं तदा चक्रुः सेनां ते बहुशो नृप ॥ ९.११.१६ ॥
हे विशांपते, हे नृपा! तेव्हा मृग, महिषी आणि पक्षीही तुमच्या सेनेला अनेक वेळा अपसव्य (डावीकडून) फिरले.
9.11.17
भृगुसूनुधरापुत्रौ शशिजेन समन्वितौ ।
चरमं पाण्डुपुत्राणां पुरस्तात्सर्वभूभुजाम् ॥ ९.११.१७ ॥
भृगूचा पुत्र (परशुराम), धरेचे दोन पुत्र, चंद्राचा पुत्र (बुध) एकत्र येऊन पांडवांच्या आणि सर्व राजांच्या पुढे उभे राहिले.
9.11.18
शस्त्राग्रेष्वभवज्ज्वाला नेत्राण्याहत्य वर्षती ।
शिरः स्वलीयन्त भृशं काकोलूकाश्च केतुषु ॥ ९.११.१८ ॥
शस्त्रांच्या टोकांवर ज्वाला प्रकट झाल्या; त्या डोळ्यांवर आदळत वर्षाव करू लागल्या; पताकांवर कावळे आणि घुबडे डोक्यांवर अतिशय चिकटली.
9.11.19
ततस्तद्युद्धमत्युग्रमभवत्सहचारिणाम् ।
तथा सर्वाण्यनीकानि सन्निपत्य जनाधिप ॥ ९.११.१९ ॥
मग सहचारी योद्ध्यांचे ते युद्ध अत्यंत भयंकर झाले, आणि सर्व सेना एकत्र येऊन भिडल्या, हे जनाधिपा.
9.11.20
अभ्यघ्नत्कौरवो राजा पाण्डवानामनीकिनीम् ।
शल्यस्तु शरवर्षेण वर्षन्निव सहस्रदृक् ॥ ९.११.२० ॥
कौरव राजाने पांडवांच्या सेनेवर प्रहार केला; आणि शल्याने सहस्रनेत्र इंद्राप्रमाणे बाणांचा वर्षाव करत प्रहार केला.
9.11.21
अभ्यवर्षत धर्मात्मा कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
भीमसेनं शरैश्चापि रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ ९.११.२१ ॥
धर्मात्मा त्याने कुंतीपुत्र युधिष्ठिरावर बाणांचा वर्षाव केला; आणि भीमसेनावरही सोन्याच्या पंखांचे, दगडावर धारदार केलेले बाण सोडले.
9.11.22
द्रौपदेयांस्तथा सर्वान्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
धृष्टद्युम्नं च शैनेयं शिखण्डिनमथापि च ॥ ९.११.२२ ॥
द्रौपदीच्या सर्व पुत्रांना, माद्रीच्या दोन पांडवपुत्रांना, धृष्टद्युम्नाला, शैनेय (सात्यकी) आणि शिखंडीलाही त्याने पीडले.
9.11.23
एकैकं दशभिर्बाणैर्विव्याध स महाबलः ।
ततोऽसृजद्बाणवर्षं घर्मान्ते मघवानिव ॥ ९.११.२३ ॥
त्या महाबलाने प्रत्येकाला दहा-दहा बाणांनी भेदले; नंतर ग्रीष्माच्या अखेरीस इंद्राप्रमाणे त्याने बाणांचा वर्षाव सोडला.
9.11.24
ततः प्रभद्रका राजन्सोमकाश्च सहस्रशः ।
पतिताः पात्यमानाश्च दृश्यन्ते शल्यसायकैः ॥ ९.११.२४ ॥
मग, हे राजन्, प्रभद्रक आणि सोमक हजारोंनी पडलेले आणि शल्याच्या बाणांनी पाडले जाणारे दिसू लागले.
9.11.25
भ्रमराणामिव व्राताः शलभानामिव व्रजाः ।
हादिन्य इव मेघेभ्यः शल्यस्य न्यपतञ्शराः ॥ ९.११.२५ ॥
भ्रमरांच्या थव्यांप्रमाणे, टोळांच्या झुंडींप्रमाणे, ढगांतून निघणाऱ्या विजांप्रमाणे शल्याचे बाण पडले.
9.11.26
द्विरदास्तुरगाश्चार्ताः पत्तयो रथिनस्तथा ।
शल्यस्य बाणैरपतन्बभ्रमुर्व्यनदंस्तथा ॥ ९.११.२६ ॥
हत्ती, घोडे, पायदळ आणि रथी व्यथित होऊन शल्याच्या बाणांनी पडले, भ्रमले आणि ओरडले.
9.11.27
आविष्ट इव मद्रेशो मन्युना पौरुषेण च ।
प्राच्छादयदरीन्सङ्ख्ये कालसृष्ट इवान्तकः।
विनर्दमानो मद्रेशो मेघहादो महाबलः ॥ ९.११.२७ ॥
क्रोध आणि पौरुषाने आविष्ट झाल्याप्रमाणे मद्रराजाने रणात शत्रूंना झाकले; कालाने पाठवलेल्या यमाप्रमाणे. गर्जना करणारा, मेघगर्जनेसारखा महाबली मद्रेश.
9.11.28
सा वध्यमाना शल्येन पाण्डवानामनीकिनी ।
अजातशत्रुं कौन्तेयमभ्यधावद्युधिष्ठिरम् ॥ ९.११.२८ ॥
शल्याने मारली जात असलेली ती पांडवांची सेना कुंतीपुत्र अजातशत्रू युधिष्ठिराकडे धावली.
9.11.29
तां सम्मर्द्य शतैः सङ्ख्ये लघुहस्तः शितैः शरैः ।
बाणवर्षेण महता युधिष्ठिरमताडयत् ॥ ९.११.२९ ॥
ती सेना रणात शेकडो तीक्ष्ण बाणांनी चिरडून, चपल हातांच्या शल्याने प्रचंड बाणवर्षावाने युधिष्ठिराला प्रहार केला.
9.11.30
तमापतन्तं जात्यश्वैः क्रुद्धो राजा युधिष्ठिरः ।
अवारयच्छरैस्तीक्ष्णैर्महाद्विपमिवाङ्कुशैः ॥ ९.११.३० ॥
उत्तम घोड्यांसह आपल्यावर चाल करून येणाऱ्या त्याला, क्रुद्ध राजा युधिष्ठिराने तीक्ष्ण बाणांनी अडवले; जसे महागजाला अंकुशांनी अडवतात.
9.11.31
तस्य शल्यः शरं घोरं मुमोचाशीविषोपमम् ।
सोऽभ्यविध्यन्महात्मानं वेगेनाभ्यपतच्च गाम् ॥ ९.११.३१ ॥
शल्याने विषारी सर्पासारखा भयंकर बाण सोडला. त्याने त्या महात्म्याला विद्ध केले आणि वेगाने पुढे धावला.
9.11.32
ततो वृकोदरः क्रुद्धः शल्यं विव्याध सप्तभिः ।
पञ्चभिः सहदेवस्तु नकुलो दशभिः शरैः ॥ ९.११.३२ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या वृकोदराने (भीमाने) शल्याला सात बाणांनी विद्ध केले. सहदेवाने पाच आणि नकुलाने दहा बाणांनी.
9.11.33
द्रौपदेयाश्च शत्रुघ्नं शूरमार्तायनिं शरैः ।
अभ्यवर्षन्महाराज मेघा इव महीधस्म् ॥ ९.११.३३ ॥
हे महाराजा, द्रौपदीच्या पुत्रांनी शत्रुघ्नावर आणि त्या शूर आर्तायनीवर बाणांचा वर्षाव केला, जसे मेघ पर्वतांवर वर्षाव करतात.
9.11.34
ततो दृष्ट्वा वार्यमाणं शल्यं पार्थैः समन्ततः ।
कृतवर्मा कृपश्चैव सङ्क्रुद्धावभ्यधावताम् ॥ ९.११.३४ ॥
तेव्हा पार्थांनी चहूबाजूंनी अडवलेल्या शल्याला पाहून कृतवर्मा आणि कृप दोघेही अत्यंत संतप्त होऊन पुढे धावले.
9.11.35
उलूकश्च महावीर्यः शकुनिंश्चापि सौबलः ।
समागम्याथ शनकैरश्वत्थामा महाबलः।
तव पुत्राश्च कार्त्स्न्येन जुगुपुः शल्यमाहवे ॥ ९.११.३५ ॥
महापराक्रमी उलूक, सुबलपुत्र शकुनी आणि महाबली अश्वत्थामा एकत्र हळूहळू आले. तुमच्या पुत्रांनी युद्धात शल्याचे पूर्ण रक्षण केले.
9.11.36
भीमसेनं त्रिभिर्विद्धा कृतवर्मा शिलीमुखैः ।
बाणवर्षेण महता क्रुद्धरूपमवारयत्।
धृष्टद्युम्नं ततः क्रुद्धो बाणवर्षैरपीडयत् ॥ ९.११.३६ ॥
कृतवर्म्याने भीमसेनाला तीन शिलीमुख बाणांनी विद्ध करून, मोठ्या बाणवर्षावाने त्या संतप्त रूपाला रोखले. मग संतप्त होऊन त्याने धृष्टद्युम्नाला बाणवर्षावाने पीडले.
9.11.37
द्रौपदेयांश्च शकुनिर्यमौ च द्रौणिरभ्ययात् ॥ ९.११.३७ ॥
द्रौपदीच्या पुत्रांवर आणि यमळ बंधूंवर शकुनी आणि द्रोणपुत्राने हल्ला केला.
9.11.38
दुर्योधनो युधांश्रेष्ठ आहवे केशवार्जुनौ ।
समभ्ययादुग्रतेजाः शरैश्चाप्यहनद्बली ॥ ९.११.३८ ॥
युद्धात योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ, उग्रतेजस्वी दुर्योधनाने केशव आणि अर्जुन यांच्यावर एकत्र हल्ला करून बाणांनी प्रहार केला.
9.11.39
एवं द्वन्द्वशतान्यासंस्त्वदीयानां परैः सह ।
घोररूपाणि चित्राणि तत्रतत्र विशाम्पते ॥ ९.११.३९ ॥
हे नरपते! अशा प्रकारे तुमच्या बाजूच्या लोकांचे शत्रूंबरोबर भयंकर आणि विचित्र असे शेकडो द्वंद्वयुद्ध इकडे-तिकडे झाले.
9.11.40
ऋक्षवर्णाञ्जघानाश्वान्भोजो भीमस्य संयुगे ।
सोऽवतीर्य रथोपस्थाद्धताश्वात्पाण्डुनन्दनः।
कालो दण्डमिवोद्यम्य गदापाणिरयुध्यत ॥ ९.११.४० ॥
युद्धात भोजाने भीमाचे ऋक्षवर्ण घोडे मारले. घोडे मेल्यामुळे पांडुपुत्र रथातून खाली उतरला आणि कालाच्या दंडासारखी गदा उगारून लढू लागला.
9.11.41
प्रमुखे सहदेवस्य जघानाश्वान्स मद्रराट् ।
ततः शल्यस्य तनयं सहदेवोऽसिनावधीत् ॥ ९.११.४१ ॥
समोरच त्या मद्रराजाने सहदेवाचे घोडे मारले. मग सहदेवाने तलवारीने शल्याच्या पुत्राला ठार केले.
9.11.42
गौतमः पुनराचार्यो धृष्टद्युम्नमयोधयत् ।
असम्भ्रान्तमसम्भ्रान्तो यत्नवान्यत्नवत्तरम् ॥ ९.११.४२ ॥
गौतम आणि आचार्य पुन्हा धृष्टद्युम्नाशी लढले. न डगमगणारा न डगमगणाऱ्याशी, प्रयत्नशील अधिक प्रयत्नाने लढला.
9.11.43
द्रौपदेयांस्तथा वीरानेकैकं दशभिः शरैः ।
अविद्ध्यदाचार्यसुतो नातिक्रुद्धो हसन्निव ॥ ९.११.४३ ॥
आचार्यपुत्राने द्रौपदीच्या पुत्रांना आणि इतर वीरांना एकेक करून दहा दहा बाणांनी विद्ध केले; अतिशय क्रुद्ध न होता जणू हसत होता.
9.11.44
पुनश्च भीमसेनस्य जघानाश्वांस्तथाऽऽहवे ।
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णं हताश्वः पाण्डुनन्दनः ॥ ९.११.४४ ॥
पुन्हा युद्धात भीमसेनाचे घोडेही त्याने ठार मारले; घोडे मेल्यावर पांडुपुत्र लगेच रथावरून खाली उतरले.
9.11.45
कालो दण्डमिवोद्यम्य गदां क्रुद्धो महाबलः ।
पोथयामास तुरगान्रथं च कृतवर्मणः।
कृतवर्मा त्ववप्लुत्य रथात्तस्मादपाक्रमत् ॥ ९.११.४५ ॥
क्रुद्ध महाबलाने यमदंडासारखी गदा उगारून कृतवर्म्याचे घोडे आणि रथ चिरडले; पण कृतवर्मा रथावरून उडी मारून दूर झाला.
9.11.46
शल्योऽपि राजन्सङ्क्रुद्धो निघ्नन्सोमकपाण्डवान् ।
पुनरेव शितैर्बाणैर्युधिष्ठिरमपीडयत् ॥ ९.११.४६ ॥
हे राजा, शल्यही अत्यंत क्रुद्ध होऊन सोमक व पांडवांना ठार मारत असताना पुन्हा तीक्ष्ण बाणांनी युधिष्ठिरालाही पीडित केले.
9.11.47
तस्य भीमो रणे क्रुद्धः सन्दश्य दशनच्छदम् ।
विनाशायाभिसन्धाय गदामादाय वीर्यवान् ॥ ९.११.४७ ॥
रणांगणात क्रुद्ध झालेल्या भीमाने त्याच्यावर (शल्यावर) दात ओठावर दाबले, विनाशाचा निश्चय करून वीर्यवान भीमाने गदा उचलली.
9.11.48
यमदण्डप्रतीकाशां कालरात्रिमिवोद्यताम् ।
गजवाजिमनुष्याणां देहान्तकरणीमति ॥ ९.११.४८ ॥
यमदंडासारखी, उगारलेल्या कालरात्रीसारखी, हत्ती, घोडे व माणसांच्या देहांचा अंत करणारी (गदा).
9.11.49
हेमपट्टपरिक्षिप्तामुल्कां प्रज्वलितामिव ।
शैक्यां व्यालीमिवात्युग्रां वज्रकल्पामयोमयीम् ॥ ९.११.४९ ॥
सोन्याच्या पट्ट्यांनी वेढलेली, प्रज्वलित उल्केसारखी, धारदार पोलादाची, अत्यंत उग्र सर्पासारखी, वज्रासमान लोखंडी (गदा).
9.11.50
चन्दनागुरुपङ्काक्तां प्रमदामीप्सितामिव ।
वसामेदोपदिग्धाङ्गीं जिह्वां वैवस्वतीमिव ॥ ९.११.५० ॥
चंदन आणि अगरूच्या लेपाने माखलेली, प्रिय स्त्रीसारखी, चरबी आणि मज्जेने भरलेल्या अंगांची, यमाच्या जिभेसारखी (गदा).
9.11.51
पटुघण्टाशतरवां वासवीमशनीमिव ।
निर्मुक्ताशीविषाकारां पृक्तां गजमदैरपि ॥ ९.११.५१ ॥
शेकडो तीव्र घंटांच्या नादाची, इंद्राच्या वज्रासारखी, सोडलेल्या विषारी सर्पाच्या आकाराची, हत्तींच्या मदानेही माखलेली (गदा).
9.11.52
त्रासनीं सर्वभूतानां स्वसैन्यपरिहर्षिणीम् ।
मनुष्यलोके विख्यातां गिरिशृङ्गविदारणीम् ॥ ९.११.५२ ॥
सर्व प्राण्यांना भय देणारी, स्वतःच्या सैन्याला आनंद देणारी, मनुष्यलोकात प्रसिद्ध, पर्वतशिखरे फोडणारी (गदा).
9.11.53
यया कैलासभवने महेश्वरसखं बली ।
आह्वयामास कौन्तेयः सङ्क्रुद्धमलकाधिपम् ॥ ९.११.५३ ॥
ज्या गदेने बलवान कौन्तेयाने कैलासभवनात महेश्वराच्या मित्राला, संतप्त अलकाधिपतीला आव्हान दिले होते (ती गदा).
9.11.54
यया मायामयान्दृप्तान्सुबहून्धनदालये ।
जघान गुह्यकान्क्रुद्धो मन्दारार्थे महाबलः।
निवार्यमाणो बहुभिर्द्रौपद्याः प्रियमास्थितः ॥ ९.११.५४ ॥
ज्या गदेने मायामय, गर्विष्ठ अशा अनेक गुह्यकांना कुबेराच्या भवनात संतप्त महाबलवान (कौन्तेयाने) ठार केले — मंदार पुष्पासाठी, अनेकांनी अडवूनही, द्रौपदीचे प्रिय करण्यास सिद्ध होऊन (ती गदा).
9.11.55
तां वज्रमणिरत्नौघकल्माषां वज्रगौरवाम् ।
समुद्यम्य महाबाहुः शल्यमभ्यपतद्रणे ॥ ९.११.५५ ॥
वज्र, मणी आणि रत्नांच्या राशींनी ठिपकेदार आणि वज्राइतकी जड असलेली ती गदा उचलून महाबाहू रणात शल्यावर तुटून पडला.
9.11.56
गदया युद्धकुशलस्तया दारुणनादया ।
पोथयामास शल्यस्य चतुरोऽश्वान्महाजवान् ॥ ९.११.५६ ॥
युद्धकुशल वीराने त्या भयंकर नाद करणाऱ्या गदेने शल्याचे चार वेगवान घोडे चिरडून टाकले.
9.11.57
ततः शल्यो रणे क्रुद्धः पीने वक्षसि तोमरम् ।
निचखान नदन्वीरोवर्म भित्त्वा च सोभ्ययात् ॥ ९.११.५७ ॥
मग रणांत क्रोधित झालेल्या शल्याने गर्जना करत त्या विशाल छातीत तोमर रोवला; तो चिलखत भेदून पुढे गेला.
9.11.58
वृकोदरस्त्वसम्भ्रान्तस्तमेवोद्धृत्य तोमरम् ।
यन्तारं मद्रराजस्य निर्बिभेद तदा हृदि ॥ ९.११.५८ ॥
पण वृकोदर विचलित न होता, तोच तोमर उपटून मद्रराजाच्या सारथ्याच्या हृदयात तेव्हाच भोसकला.
9.11.59
स भिन्नवर्मा रुधिरं वमन्वित्रस्तमानसः ।
पपाताभिमुखो भीमं मद्रराजस्त्वपाक्रमत् ॥ ९.११.५९ ॥
चिलखत फुटलेला, रक्त ओकणारा, भयभीत मनाचा तो भीमाकडे तोंड करून पडला; पण मद्रराज मागे सरला.
9.11.60
कृतप्रतिकृतं दृष्ट्वा शल्यो विस्मितमानसः ।
गदामाश्रित्य धर्मात्मा प्रत्यमित्रमवैक्षत ॥ ९.११.६० ॥
प्रहाराला प्रतिप्रहार झालेला पाहून विस्मित मनाचा धर्मात्मा शल्य गदा घेऊन शत्रूकडे पाहू लागला.
9.11.61
ततः सुमनसः पार्था भीमसेनमपूजयन् ।
ते दृष्ट्वा कर्म सङ्ग्रामे घोरमक्लिष्टकर्मणः ॥ ९.११.६१ ॥
तेव्हा आनंदित झालेल्या पांडवांनी भीमसेनाचा गौरव केला. युद्धात त्या अक्लिष्टकर्मा वीराचे भयंकर पराक्रम पाहून त्यांनी त्याचा सन्मान केला.