उपनिषद् · Chāndogya 7.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Chāndogya 7.26.1
तस्य ह वा एतस्यैवं पश्यत एवं मन्वानस्यैवं विजानत आत्मतः प्राण आत्मत आशात्मतः स्मर आत्मत आकाश आत्मतस्तेज आत्मत आप आत्मत आविर्भावतिरोभावावात्मतोऽन्नमात्मतो बलमात्मतो विज्ञानमात्मतो ध्यानमात्मतश्चित्तमात्मतः सङ्कल्प आत्मतो मन आत्मतो वागात्मतो नामात्मतो मन्त्रा आत्मतः कर्माण्यात्मत एवेदँसर्वमिति ॥ ७.२६.१ ॥
उसके लिए, जो इस प्रकार देखता है, इस प्रकार मनन करता है, इस प्रकार जानता है, आत्मा से प्राण उत्पन्न होता है, आत्मा से आशा, आत्मा से स्मृति, आत्मा से आकाश, आत्मा से तेज, आत्मा से जल, आत्मा से आविर्भाव और तिरोभाव, आत्मा से अन्न, आत्मा से बल, आत्मा से विज्ञान, आत्मा से ध्यान, आत्मा से चित्त, आत्मा से संकल्प, आत्मा से मन, आत्मा से वाणी, आत्मा से नाम, आत्मा से मंत्र, आत्मा से कर्म; आत्मा ही यह सब है।
Chāndogya 7.26.2
तदेष श्लोको न पश्यो मृत्युं पश्यति न रोगं नोत दुःखताँ सर्वँ ह पश्यः पश्यति सर्वमाप्नोति सर्वश इति । स एकधा भवति त्रिधा भवति पञ्चधा सप्तधा नवधा चैव पुनश्चैकादशः स्मृतः शतं च दश चैकश्च सहस्राणि च विँशतिराहारशुद्धौ सत्त्वशुद्धौ ध्रुवा स्मृतिः स्मृतिलम्भे सर्वग्रन्थीनां विप्रमोक्षस्तस्मै मृदितकषायाय तमसस्पारं दर्शयति भगवान्सनत्कुमारस्तँ स्कन्द इत्याचक्षते तँ स्कन्द इत्याचक्षते ॥ ७.२६.२ ॥
इसीलिए यह श्लोक है: द्रष्टा मृत्यु को नहीं देखता, न रोग को, न दुःख को; द्रष्टा सब कुछ देखता है और सब कुछ सब प्रकार से पा लेता है। वह एक-रूप होता है, तीन-रूप होता है, पाँच-रूप, सात-रूप और नौ-रूप होता है, और फिर ग्यारह-रूप कहा गया है; सौ, दस, एक और हज़ारों, और बीस। आहार की शुद्धि होने पर और सत्त्व की शुद्धि होने पर स्मृति स्थिर होती है। स्मृति की प्राप्ति होने पर सभी ग्रंथियों से पूर्ण मुक्ति होती है। जिसके कषाय मसल दिए गए हैं, उसे भगवान सनत्कुमार अंधकार के पार का मार्ग दिखाते हैं; उन्हें 'स्कन्द' कहते हैं, उन्हें 'स्कन्द' कहते हैं।