મહાભારત · અધ્યાય 12.207
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.207.1
के पूर्वमासन्पतयः प्रजानां भरतर्षभ ।
के चर्षयो महाभागा दिक्षु प्रत्येकशः स्थिताः ॥ १२.२०७.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પૂર્વે પ્રજાઓના પતિ કોણ હતા? દિશાઓમાં એક-એક કરીને સ્થિત મહાભાગ્યશાળી ઋષિઓ કોણ હતા?
12.207.2
श्रूयतां भरतश्रेष्ठ यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
प्रजानां पतयो ये च दिक्षु ये चर्षयः स्मृताः ॥ १२.२०७.२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તું મને જે પૂછે છે તે સાંભળ. પ્રજાઓના જે પતિ અને દિશાઓમાં જે ઋષિ સ્મરાય છે.
12.207.3
एकः स्वयंभूर्भगवानाद्यो ब्रह्मा सनातनः ।
ब्रह्मणः सप्त वै पुत्रा महात्मानः स्वयंभुवः ॥ १२.२०७.३ ॥
સ્વયંભૂ, ભગવાન, આદિ, સનાતન બ્રહ્મા એક જ હતા. બ્રહ્માના સાત મહાત્મા પુત્રો હતા, જેઓ સ્વયંભૂથી ઉત્પન્ન થયા.
12.207.4
मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठश्च महाभागः सदृशो वै स्वयंभुवा ॥ १२.२०७.४ ॥
મરીચિ, અત્રિ, અંગિરસ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, અને મહાભાગ વસિષ્ઠ — આ સ્વયંભૂ સમાન હતા.
12.207.5
सप्त ब्रह्मण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सर्वानेव प्रजापतीन् ॥ १२.२०७.५ ॥
બ્રહ્માના આ સાત પુરાણોમાં નિશ્ચિતપણે જાણીતા છે. હવે પછી હું સર્વ પ્રજાપતિઓનું વર્ણન કરીશ.
12.207.6
अत्रिवंशतमुत्पन्नो ब्रह्मयोनिः सनातनः ।
प्राचनवर्हिर्भगवांस्तस्मात्प्राचेतसो दश ॥ १२.२०७.६ ॥
અત્રિના વંશમાં સો જણ ઉત્પન્ન થયા; બ્રહ્મયોનિ સનાતન ભગવાન પ્રાચીનબર્હિ; તેમનાથી દસ પ્રાચેતસો થયા.
12.207.7
दशानां तनयस्त्वेको दक्षो नाम प्रजापतिः ।
तस्य द्वे नामनी लोके दक्षः क इति चोच्यते ॥ १२.२०७.७ ॥
દસ પુત્રોમાંનો એક દક્ષ નામે પ્રજાપતિ હતો. લોકમાં તેનાં બે નામ કહેવાય છે — દક્ષ અને ક.
12.207.8
मरीचेः कश्यपः पुत्रस्तस्य द्वे नामनी स्मृते ।
अरिष्टनेमिरित्येके कश्यपेत्यपरे विदुः ॥ १२.२०७.८ ॥
મરીચિનો પુત્ર કશ્યપ હતો; તેનાં બે નામ સ્મરાય છે — કેટલાક તેને અરિષ્ટનેમિ કહે છે, અને બીજા કશ્યપ કહે છે.
12.207.9
अत्रेश्चैवौरसः श्रीमान्राजा सोमश्च वीर्यवान् ।
सहस्रं यश्च दिव्यानां युगानां पर्युपासिता ॥ १२.२०७.९ ॥
અત્રિનો ઔરસ પુત્ર તેજસ્વી રાજા સોમ હતો, જે પરાક્રમી હતો; અને દિવ્ય યુગોમાં જેની હજાર વર્ષ ઉપાસના થઈ.
12.207.10
अर्यमा चैव भगवान्ये चास्य तनया विभो ।
एते प्रदेशाः कथिता भुवनानां प्रभावनाः ॥ १२.२०७.१० ॥
ભગવાન અર્યમા, અને તેના જે પુત્રો છે, હે વિભુ — આ લોકોને પ્રભાવ આપનારા પ્રદેશો કહેવાયા છે.
12.207.11
शशबिन्दोश्च भार्याणां सहस्राणि दशाच्युत ।
एकैकस्यां सहस्रं तु तनयानामभूत्तदा ॥ १२.२०७.११ ॥
શશબિંદુની દસ હજાર પત્નીઓ હતી, હે અચ્યુત. ત્યારે તેમાંની દરેકથી એક હજાર પુત્રો થયા.
12.207.12
एवं शतसहस्राणि दश तस्य महात्मनः ।
पुत्राणां च न ते संचिदिच्छन्त्यन्यं प्रजापतिम् ॥ १२.२०७.१२ ॥
આ રીતે તે મહાત્માને દસ લાખ પુત્રો હતા. તેઓ બીજા કોઈ પ્રજાપતિને ઓળખવા ઇચ્છતા ન હતા.
12.207.13
प्रजामाचक्षते विप्राः पुराणाः शाशबिन्दवीम् ।
स वृष्णिवंशप्रभवो महावंशः प्रजापतेः ॥ १२.२०७.१३ ॥
પુરાણજ્ઞ બ્રાહ્મણો શશબિન્દુની સંતતિનું વર્ણન કરે છે. તે વૃષ્ણિવંશમાં જન્મેલો, પ્રજાપતિનો મહાન વંશ છે.
12.207.14
एते प्रजानां पतयः समुद्दिष्टा यशस्विनः ॥ १२.२०७.१४ ॥
આ યશસ્વીઓ પ્રજાઓના સ્વામી કહેવાયા છે.
12.207.15
शशबिन्दुस्तु राजर्षिर्महायोगी महामनाः ।
अध्यात्मवित्सहस्राणां भार्याणां दशमध्यगः ॥ १२.२०७.१५ ॥
રાજર્ષિ શશબિન્દુ મહાયોગી, મહામનસ્વી, અધ્યાત્મજ્ઞ હતા; હજારો પત્નીઓમાં દસમી સુધી ગયેલા.
12.207.16
स योगी योगमापन्नस्ततः सायुज्यतां गतः ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् ॥ १२.२०७.१६ ॥
તે યોગી યોગ પામીને સાયુજ્ય પામ્યો. હવે હું ત્રિભુવનેશ્વર દેવોનું વર્ણન કરીશ.
12.207.17
भगोंऽशश्चार्यमा चैव मित्रोऽथ वरुणस्तथा ।
सविता चैव घाता च विवस्वांश्च महाबलः ॥ १२.२०७.१७ ॥
ભગ, અંશ, અર્યમા, મિત્ર, પછી વરુણ, સવિતા, ધાતા અને મહાબળવાન વિવસ્વાન.
12.207.18
त्वष्टा पूषा तथैवेन्द्रो द्वादशो विष्णुरुच्यते ।
इत्येते द्वादशादित्याः कश्यपस्यात्मसंभवाः ॥ १२.२०७.१८ ॥
ત્વષ્ટા, પૂષા, એ જ રીતે ઇન્દ્ર, બારમો વિષ્ણુ કહેવાય છે. આમ આ બાર આદિત્યો કશ્યપના આત્માથી ઉત્પન્ન થયા છે.
12.207.19
नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतो द्वावश्विनावपि ।
मार्तण्डस्यात्मजावेतावात्मस्य प्रजापतेः ॥ १२.२०७.१९ ॥
નાસત્ય અને દસ્ર, આ બંનેને પણ અશ્વિનો તરીકે સ્મરવામાં આવે છે. આ બંને માર્તણ્ડ (સૂર્ય)ના પુત્રો છે, પ્રજાપતિના આત્મામાંથી ઉત્પન્ન.
12.207.20
त्वष्टुश्चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः ॥ १२.२०७.२० ॥
ત્વષ્ટાનો પુત્ર, તેજસ્વી, મહાયશસ્વી વિશ્વરૂપ પણ (એ જ રીતે).
12.207.21
अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः ।
हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्च सुरेश्वरः ॥ १२.२०७.२१ ॥
અજૈકપાદ, અહિર્બુધ્ન્ય, વિરૂપાક્ષ, રૈવત, હર, બહુરૂપ, ત્ર્યંબક અને સુરેશ્વર (પણ).
12.207.22
सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः ।
एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः ॥ १२.२०७.२२ ॥
સાવિત્ર, જયંત, પિનાકી અને અપરાજિત (પણ). આ અગિયારને ત્રિભુવનના ઈશ્વર રુદ્રો કહેવામાં આવ્યા છે.
12.207.23
पूर्वमेव महाभागा वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ।
एत एवविधा देवा मनोरेव प्रजापतेः।
ते च पूर्वं सुराश्चेति द्विविधाः पितरः स्मृताः ॥ १२.२०७.२३ ॥
પહેલાં જ મહાભાગ આઠ વસુઓ કીર્તિત થયા છે. આવા દેવો મનુ અને પ્રજાપતિના છે. તેઓ પૂર્વે સુર પણ કહેવાતા; પિતૃઓ બે પ્રકારના સ્મરવામાં આવે છે.
12.207.24
शीलयौवनयोस्त्वन्यस्तथाऽन्ये सिद्धसाध्ययोः ।
ऋभवो मरुतश्चैव देवानां चोदितो गणः ॥ १२.२०७.२४ ॥
શીલ અને યૌવનમાંથી બીજા, એ જ રીતે સિદ્ધ અને સાધ્યોમાંથી અન્ય. ઋભુઓ અને મરુતો પણ દેવોનો એક ગણ કહેવાયા છે.
12.207.25
एवमेते समाम्नाता विश्वेदेवास्तथाऽश्विनौ ।
आदित्याः क्षत्रियास्तेषां विशश्च मरुतस्तथा ॥ १२.२०७.२५ ॥
આ રીતે આ વિશ્વદેવો તથા બે અશ્વિનીકુમારો કહેવાયા છે. આદિત્યો ક્ષત્રિય છે; તેમના વિશ અને મરુતો પણ એ જ રીતે છે.
12.207.26
अश्विनौ तु स्मृतौ शूद्रौ तपस्युग्रे समास्थितौ ।
स्मृतास्त्वङ्गिरसो देवा ब्राह्मणा इति निश्चयः।
इत्येतत्सर्वदेवानां चातुर्वर्ण्यं प्रकीर्तितम् ॥ १२.२०७.२६ ॥
બે અશ્વિનીકુમારો ઉગ્ર તપમાં લાગેલા શૂદ્રો તરીકે સ્મરણ પામે છે. અંગિરસો દેવતા અને બ્રાહ્મણ તરીકે સ્મરણ પામે છે, એ નિશ્ચિત છે. એ રીતે સર્વ દેવોનું ચાતુર્વર્ણ્ય કહેવાયું છે.
12.207.27
एतान्वै प्रातरुत्थाय देवान्यस्तु प्रकीर्तयेत् ।
स्वजादन्यकृताच्चैव सर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १२.२०७.२७ ॥
જે સવારે ઊઠીને આ દેવોનું કીર્તન કરે છે, તે પોતાના જન્મથી અને અન્યોએ કરેલાં સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
12.207.28
यवक्रीतोऽथ रैभ्यश्च अर्वावसुपरावसू ।
औशिजश्चैव कक्षीवान्बलश्चाङ्गिरसः स्मृतः ॥ १२.२०७.२८ ॥
યવક્રીત, રૈભ્ય, અર્વાવસુ અને પરાવસુ, ઔશિજ, કક્ષીવાન અને અંગિરસ બલ સ્મરણ પામ્યા છે.
12.207.29
ऋषिर्मेधातिथेः पुत्रः कण्वो बर्हिषदस्तथा ।
त्रैलोक्यभावनास्तात प्राच्यां सप्तर्षयस्तथा ॥ १२.२०७.२९ ॥
મેધાતિથિનો પુત્ર ઋષિ કણ્વ અને બર્હિષદ — હે વત્સ, એ ત્રિલોકને ધારણ કરનારા છે; પૂર્વ દિશાના સપ્તર્ષિ પણ એવા જ છે.
12.207.30
उन्मुचो विमुचश्चैव स्वस्त्यात्रेयश्च वीर्यवान् ।
प्रमुचश्चेध्मवाहश्च भगवांश्च दृढव्रतः ॥ १२.२०७.३० ॥
ઉન્મુચ, વિમુચ, વીર્યવાન સ્વસ્ત્યાત્રેય, પ્રમુચ અને ઇધ્મવાહ, તથા ભગવાન દૃઢવ્રત.
12.207.31
मित्रावरुणयोः पुत्रस्तथाऽगस्त्यः प्रतापवान् ।
एते ब्रह्मर्षयो नित्यमास्थिता दक्षिणां दिशम् ॥ १२.२०७.३१ ॥
મિત્ર અને વરુણના પુત્ર તથા પ્રતાપી અગસ્ત્ય — આ બ્રહ્મર્ષિઓ સદા દક્ષિણ દિશામાં સ્થિત રહે છે.
12.207.32
उषङ्गुः कवषो धौम्यः परिव्याधश्च वीर्यवान् ।
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैवं महर्षयः ॥ १२.२०७.३२ ॥
ઉષંગુ, કવષ, ધૌમ્ય, પરાક્રમી પરિવ્યાધ, એકત, દ્વિત અને ત્રિત — આ મહર્ષિઓ.
12.207.33
अत्रेः पुत्रश्च दुर्वासास्तथा सारस्वतः प्रभुः ।
एते चैव महात्मानः पश्चिमामाश्रिता दिशम् ॥ १२.२०७.३३ ॥
અત્રિનો પુત્ર દુર્વાસા અને પ્રભુ સારસ્વત — આ મહાત્માઓ પશ્ચિમ દિશાનો આશ્રય લઈ રહે છે.
12.207.34
अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च काश्यपश्च महानुषिः ।
गौतमोऽथ भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कौशिकः ॥ १२.२०७.३४ ॥
અત્રિ, વસિષ્ઠ, મહર્ષિ કશ્યપ, ગૌતમ, ભરદ્વાજ, વિશ્વામિત્ર અને કૌશિક.
12.207.35
तथैव पुत्रो भगवानृचीकस्य महात्मनः ।
जमदग्निश्च सप्तैते उदीचीमाश्रिता दिशम् ॥ १२.२०७.३५ ॥
એવી જ રીતે મહાત્મા ઋચીકનો પુત્ર ભગવાન જમદગ્નિ — આ સાત ઉત્તર દિશાનો આશ્રય લઈ રહે છે.
12.207.36
एते प्रतिदिशं सर्वे कीर्तितास्तिग्मतेजसः ।
साक्षिभूता महात्मानो भुवनानां प्रभावनाः ॥ १२.२०७.३६ ॥
તીક્ષ્ણ તેજવાળા આ સર્વ મહાત્માઓનું દરેક દિશામાં કીર્તન થયું — તેઓ લોકોના સાક્ષી અને તેમનું પ્રભાવન કરનારા છે.
12.207.37
एवमेते महात्मानः स्थिताः प्रत्येकशो दिशम् ।
एतेषां कीर्तनं कृत्वा सर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १२.२०७.३७ ॥
આ રીતે આ મહાત્માઓ દરેક દિશામાં સ્થિત છે. તેમનું કીર્તન કરવાથી માણસ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
12.207.38
यस्यांयस्यां दिशि ह्येते तां दिशं शरणं गतः ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वस्तिमांश्च तथा भवेत् ॥ १२.२०७.३८ ॥
આ જે જે દિશામાં હોય છે, તે દિશાને શરણ માનીને જનાર સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને કલ્યાણ પામે છે.