महाभारत · अध्याय 12.207
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.207.1
के पूर्वमासन्पतयः प्रजानां भरतर्षभ ।
के चर्षयो महाभागा दिक्षु प्रत्येकशः स्थिताः ॥ १२.२०७.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, पूर्वी प्रजेचे पती कोण होते? दिशांमध्ये प्रत्येकी स्थित असलेले महाभाग ऋषी कोण होते?
12.207.2
श्रूयतां भरतश्रेष्ठ यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
प्रजानां पतयो ये च दिक्षु ये चर्षयः स्मृताः ॥ १२.२०७.२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तू मला जे विचारतोस ते ऐक. प्रजांचे जे पती आणि दिशांमध्ये जे ऋषी स्मरले जातात.
12.207.3
एकः स्वयंभूर्भगवानाद्यो ब्रह्मा सनातनः ।
ब्रह्मणः सप्त वै पुत्रा महात्मानः स्वयंभुवः ॥ १२.२०७.३ ॥
स्वयंभू, भगवान, आद्य, सनातन ब्रह्मा एकच होते. ब्रह्मदेवाला सात महात्मा पुत्र होते, जे स्वयंभूपासून उत्पन्न झाले.
12.207.4
मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठश्च महाभागः सदृशो वै स्वयंभुवा ॥ १२.२०७.४ ॥
मरीची, अत्री, अंगिरस, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु आणि महाभाग वसिष्ठ — हे स्वयंभूसमान होते.
12.207.5
सप्त ब्रह्मण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सर्वानेव प्रजापतीन् ॥ १२.२०७.५ ॥
ब्रह्मदेवाचे हे सात पुराणांमध्ये निश्चितपणे ज्ञात आहेत. यापुढे मी सर्व प्रजापतींचे वर्णन करीन.
12.207.6
अत्रिवंशतमुत्पन्नो ब्रह्मयोनिः सनातनः ।
प्राचनवर्हिर्भगवांस्तस्मात्प्राचेतसो दश ॥ १२.२०७.६ ॥
अत्रीच्या वंशात शंभर जण उत्पन्न झाले; ब्रह्मयोनी सनातन भगवान प्राचीनबर्हि; त्यांच्यापासून दहा प्राचेतस झाले.
12.207.7
दशानां तनयस्त्वेको दक्षो नाम प्रजापतिः ।
तस्य द्वे नामनी लोके दक्षः क इति चोच्यते ॥ १२.२०७.७ ॥
दहा पुत्रांपैकी एक दक्ष नावाचा प्रजापती होता. जगात त्याची दोन नावे सांगितली जातात — दक्ष आणि क.
12.207.8
मरीचेः कश्यपः पुत्रस्तस्य द्वे नामनी स्मृते ।
अरिष्टनेमिरित्येके कश्यपेत्यपरे विदुः ॥ १२.२०७.८ ॥
मरीचीचा पुत्र कश्यप होता; त्याची दोन नावे स्मरली जातात — काही त्याला अरिष्टनेमी म्हणतात, तर इतर कश्यप म्हणतात.
12.207.9
अत्रेश्चैवौरसः श्रीमान्राजा सोमश्च वीर्यवान् ।
सहस्रं यश्च दिव्यानां युगानां पर्युपासिता ॥ १२.२०७.९ ॥
अत्रीचा औरस पुत्र तेजस्वी राजा सोम होता, जो पराक्रमी होता; दिव्य युगांमध्ये सहस्र वर्षे ज्याची उपासना केली गेली.
12.207.10
अर्यमा चैव भगवान्ये चास्य तनया विभो ।
एते प्रदेशाः कथिता भुवनानां प्रभावनाः ॥ १२.२०७.१० ॥
भगवान अर्यमा, आणि त्याचे जे पुत्र, हे विभो — हे लोकांना प्रभाव देणारे प्रदेश म्हणून सांगितले गेले आहेत.
12.207.11
शशबिन्दोश्च भार्याणां सहस्राणि दशाच्युत ।
एकैकस्यां सहस्रं तु तनयानामभूत्तदा ॥ १२.२०७.११ ॥
शशबिंदूला दहा हजार पत्नी होत्या, हे अच्युता. तेव्हा त्यातील प्रत्येकीपासून हजार पुत्र झाले.
12.207.12
एवं शतसहस्राणि दश तस्य महात्मनः ।
पुत्राणां च न ते संचिदिच्छन्त्यन्यं प्रजापतिम् ॥ १२.२०७.१२ ॥
अशा प्रकारे त्या महात्म्याला दहा लाख पुत्र होते. ते दुसऱ्या प्रजापतीला ओळखू इच्छित नव्हते.
12.207.13
प्रजामाचक्षते विप्राः पुराणाः शाशबिन्दवीम् ।
स वृष्णिवंशप्रभवो महावंशः प्रजापतेः ॥ १२.२०७.१३ ॥
पुराणज्ञ ब्राह्मण शशबिन्दूच्या संततीचे वर्णन करतात. तो वृष्णिवंशात जन्मलेला, प्रजापतीचा महान वंश आहे.
12.207.14
एते प्रजानां पतयः समुद्दिष्टा यशस्विनः ॥ १२.२०७.१४ ॥
हे यशस्वी प्रजांचे स्वामी म्हणून सांगितले गेले आहेत.
12.207.15
शशबिन्दुस्तु राजर्षिर्महायोगी महामनाः ।
अध्यात्मवित्सहस्राणां भार्याणां दशमध्यगः ॥ १२.२०७.१५ ॥
राजर्षी शशबिंदू महायोगी, महामनस्वी, अध्यात्मज्ञ होता; हजारो पत्नींपैकी दहावीपर्यंत गेलेला.
12.207.16
स योगी योगमापन्नस्ततः सायुज्यतां गतः ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् ॥ १२.२०७.१६ ॥
तो योगी योगप्राप्त होऊन सायुज्य पावला. आता मी त्रिभुवनेश्वर देवांचे वर्णन करीन.
12.207.17
भगोंऽशश्चार्यमा चैव मित्रोऽथ वरुणस्तथा ।
सविता चैव घाता च विवस्वांश्च महाबलः ॥ १२.२०७.१७ ॥
भग, अंश, अर्यमा, मित्र, मग वरुण, सविता, धाता आणि महाबल विवस्वान.
12.207.18
त्वष्टा पूषा तथैवेन्द्रो द्वादशो विष्णुरुच्यते ।
इत्येते द्वादशादित्याः कश्यपस्यात्मसंभवाः ॥ १२.२०७.१८ ॥
त्वष्टा, पूषा, तसाच इंद्र, बारावा विष्णू म्हटला जातो. अशा रीतीने हे बारा आदित्य कश्यपाच्या आत्म्यापासून जन्मलेले आहेत.
12.207.19
नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतो द्वावश्विनावपि ।
मार्तण्डस्यात्मजावेतावात्मस्य प्रजापतेः ॥ १२.२०७.१९ ॥
नासत्य आणि दस्र हे दोघेही अश्विनी म्हणून स्मरले जातात. हे दोघे मार्तण्डाचे (सूर्याचे) पुत्र आहेत, प्रजापतीच्या आत्म्यापासून जन्मलेले.
12.207.20
त्वष्टुश्चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः ॥ १२.२०७.२० ॥
त्वष्ट्याचा पुत्र, तेजस्वी, महायशस्वी विश्वरूप हाही (त्याचप्रमाणे).
12.207.21
अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः ।
हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्च सुरेश्वरः ॥ १२.२०७.२१ ॥
अजैकपाद, अहिर्बुध्न्य, विरूपाक्ष, रैवत, हर, बहुरूप, त्र्यम्बक आणि सुरेश्वर (हेही).
12.207.22
सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः ।
एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः ॥ १२.२०७.२२ ॥
सावित्र, जयन्त, पिनाकी आणि अपराजित (हेही). हे अकरा त्रिभुवनेश्वर रुद्र म्हणून सांगितले आहेत.
12.207.23
पूर्वमेव महाभागा वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ।
एत एवविधा देवा मनोरेव प्रजापतेः।
ते च पूर्वं सुराश्चेति द्विविधाः पितरः स्मृताः ॥ १२.२०७.२३ ॥
पूर्वीच महाभाग्यवान आठ वसू सांगितले आहेत. असे देव मनू आणि प्रजापतीचे आहेत. ते पूर्वी सुर म्हणूनही ओळखले जात; पितर दोन प्रकारचे स्मरले जातात.
12.207.24
शीलयौवनयोस्त्वन्यस्तथाऽन्ये सिद्धसाध्ययोः ।
ऋभवो मरुतश्चैव देवानां चोदितो गणः ॥ १२.२०७.२४ ॥
शील आणि यौवन यांच्यातील दुसरे, तसेच सिद्ध आणि साध्य यांच्यातील इतर. ऋभू आणि मरुत हेही देवांचा एक गण म्हणून सांगितले आहेत.
12.207.25
एवमेते समाम्नाता विश्वेदेवास्तथाऽश्विनौ ।
आदित्याः क्षत्रियास्तेषां विशश्च मरुतस्तथा ॥ १२.२०७.२५ ॥
अशा प्रकारे हे विश्वदेव आणि दोन्ही अश्विनीकुमार सांगितले गेले आहेत. आदित्य क्षत्रिय आहेत; त्यांचे विश् आणि मरुत् देखील तसेच आहेत.
12.207.26
अश्विनौ तु स्मृतौ शूद्रौ तपस्युग्रे समास्थितौ ।
स्मृतास्त्वङ्गिरसो देवा ब्राह्मणा इति निश्चयः।
इत्येतत्सर्वदेवानां चातुर्वर्ण्यं प्रकीर्तितम् ॥ १२.२०७.२६ ॥
दोन्ही अश्विनीकुमार उग्र तपात रत असलेले शूद्र म्हणून स्मरले जातात. अंगिरस देव आणि ब्राह्मण म्हणून स्मरले जातात हे निश्चित. अशा प्रकारे सर्व देवांचे चातुर्वर्ण्य सांगितले गेले आहे.
12.207.27
एतान्वै प्रातरुत्थाय देवान्यस्तु प्रकीर्तयेत् ।
स्वजादन्यकृताच्चैव सर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १२.२०७.२७ ॥
जो पहाटे उठून या देवतांचे कीर्तन करतो, तो आपल्या जन्मातून आणि इतरांनी केलेल्या सर्व पापांतून मुक्त होतो.
12.207.28
यवक्रीतोऽथ रैभ्यश्च अर्वावसुपरावसू ।
औशिजश्चैव कक्षीवान्बलश्चाङ्गिरसः स्मृतः ॥ १२.२०७.२८ ॥
यवक्रीत, रैभ्य, अर्वावसु आणि परावसू, औशिज, कक्षीवान् आणि अंगिरस बल हे स्मरले गेले आहेत.
12.207.29
ऋषिर्मेधातिथेः पुत्रः कण्वो बर्हिषदस्तथा ।
त्रैलोक्यभावनास्तात प्राच्यां सप्तर्षयस्तथा ॥ १२.२०७.२९ ॥
मेधातिथीचा पुत्र ऋषी कण्व आणि बर्हिषद — हे पुत्रा, हे त्रिलोकांचे धारक आहेत; पूर्वेकडील सप्तर्षीही तसेच आहेत.
12.207.30
उन्मुचो विमुचश्चैव स्वस्त्यात्रेयश्च वीर्यवान् ।
प्रमुचश्चेध्मवाहश्च भगवांश्च दृढव्रतः ॥ १२.२०७.३० ॥
उन्मुच, विमुच, वीर्यवान् स्वस्त्यात्रेय, प्रमुच आणि इध्मवाह, आणि भगवान् दृढव्रत.
12.207.31
मित्रावरुणयोः पुत्रस्तथाऽगस्त्यः प्रतापवान् ।
एते ब्रह्मर्षयो नित्यमास्थिता दक्षिणां दिशम् ॥ १२.२०७.३१ ॥
मित्र आणि वरुण यांचा पुत्र आणि प्रतापी अगस्त्य — हे ब्रह्मर्षी सदैव दक्षिण दिशेला स्थित असतात.
12.207.32
उषङ्गुः कवषो धौम्यः परिव्याधश्च वीर्यवान् ।
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैवं महर्षयः ॥ १२.२०७.३२ ॥
उषङ्गु, कवष, धौम्य, पराक्रमी परिव्याध, एकत, द्वित आणि त्रित — हे महर्षी.
12.207.33
अत्रेः पुत्रश्च दुर्वासास्तथा सारस्वतः प्रभुः ।
एते चैव महात्मानः पश्चिमामाश्रिता दिशम् ॥ १२.२०७.३३ ॥
अत्रीचा पुत्र दुर्वास आणि प्रभू सारस्वत — हे महात्मे पश्चिम दिशेचा आश्रय घेऊन राहतात.
12.207.34
अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च काश्यपश्च महानुषिः ।
गौतमोऽथ भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कौशिकः ॥ १२.२०७.३४ ॥
अत्री, वसिष्ठ, महर्षी काश्यप, गौतम, भरद्वाज, विश्वामित्र आणि कौशिक.
12.207.35
तथैव पुत्रो भगवानृचीकस्य महात्मनः ।
जमदग्निश्च सप्तैते उदीचीमाश्रिता दिशम् ॥ १२.२०७.३५ ॥
तसेच महात्मा ऋचीकाचा पुत्र भगवान जमदग्नी — हे सातजण उत्तर दिशेचा आश्रय घेऊन राहतात.
12.207.36
एते प्रतिदिशं सर्वे कीर्तितास्तिग्मतेजसः ।
साक्षिभूता महात्मानो भुवनानां प्रभावनाः ॥ १२.२०७.३६ ॥
तीव्र तेजस्वी असे हे सर्व महात्मे प्रत्येक दिशेत कीर्तिले गेले — हे लोकांचे साक्षी आणि त्यांचे प्रवर्तक आहेत.
12.207.37
एवमेते महात्मानः स्थिताः प्रत्येकशो दिशम् ।
एतेषां कीर्तनं कृत्वा सर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १२.२०७.३७ ॥
अशा प्रकारे हे महात्मे प्रत्येक दिशेला स्थित आहेत. यांचे कीर्तन केल्याने माणूस सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
12.207.38
यस्यांयस्यां दिशि ह्येते तां दिशं शरणं गतः ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वस्तिमांश्च तथा भवेत् ॥ १२.२०७.३८ ॥
हे ज्या ज्या दिशेत असतात, त्या दिशेला शरण जाणारा सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि कल्याण प्राप्त करतो.