મહાભારત · અધ્યાય 13.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.99.1
श्रुतं मे भवतो वाक्यमन्नदानस्य यो विधिः ।
नक्षत्रयोगस्येदानीं दानकल्पं ब्रवीहि मे ॥ १३.९९.१ ॥
આપના મુખે અન્નદાનનો જે વિધિ સાંભળ્યો, હવે નક્ષત્રયોગ અનુસાર દાનકલ્પ મને કહો.
13.99.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरानम् ।
देवक्याश्चैव संवादं समर्षेर्नारदस्य च ॥ १३.९९.२ ॥
આ વિષયમાં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — દેવકી અને મહર્ષિ નારદનો સંવાદ.
13.99.3
द्वारकामनुसम्प्राप्तं नारदं देवदर्शनम् ।
पप्रच्छेदं वचः प्रश्नं देवकी धर्मदर्शिनी ॥ १३.९९.३ ॥
દ્વારકા પહોંચેલા દેવદર્શન નારદને ધર્મને જોનારી દેવકીએ આ વચન અને પ્રશ્ન પૂછ્યો.
13.99.4
तस्याः सम्पृच्छमानाया देवर्षिर्नारदस्ततः ।
आचष्ट विधइवत्सर्वं तच्छृणुष्व विशाम्पते ॥ १३.९९.४ ॥
તે પૂછતી હતી ત્યારે દેવર્ષિ નારદે વિધિપૂર્વક સર્વ કહ્યું. હે પ્રજાપતિ, તે સાંભળો.
13.99.5
कृत्तिकासु महाभागे पायसेन ससर्पिषा ।
सन्तर्प्य ब्राह्मणान्साधूँल्लोकानाप्नोत्यनुत्तमान् ॥ १३.९९.५ ॥
હે મહાભાગે, કૃત્તિકા નક્ષત્રમાં ઘી સહિત પાયસથી સાધુ બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કરનાર ઉત્તમ લોક પામે છે.
13.99.6
रोहिण्यां प्रसृतैर्मार्गैर्मांसैरन्नेन सर्पिषा ।
पयोऽन्नपानं दातव्यमनृणार्थं द्विजातये ॥ १३.९९.६ ॥
રોહિણી નક્ષત્રમાં વિવિધ ભોજન, માંસ, અન્ન, ઘી સહિત દૂધ તથા અન્નપાન ઋણમુક્તિ માટે દ્વિજાતિને આપવું.
13.99.7
दोग्ध्रीं दत्त्वा सवत्सां तु नक्षत्रे सोमदैवते ।
गच्छन्ति मानुपाल्लोकात्स्वर्गलोकमनुत्तमम् ॥ १३.९९.७ ॥
સોમ દેવતાવાળા નક્ષત્રમાં વાછરડા સહિત દૂધાળી ગાયનું દાન કરીને માણસો મનુષ્યલોકમાંથી શ્રેષ્ઠ સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.
13.99.8
आर्द्रायां कृसरं दत्त्वा तिलभिश्रमुपोषितः ।
नरस्तरति दुर्गाणि क्षुरधारांश्च पर्वतान् ॥ १३.९९.८ ॥
આર્દ્રા નક્ષત્રમાં તલ મિશ્રિત કૃસર દાન કરીને ઉપવાસ કરનાર માણસ કઠિન સંકટો અને અસ્ત્રાની ધાર જેવા પર્વતો પાર કરે છે.
13.99.9
पूपान्पुनर्वसौ दत्त्वा तथैवान्नानि शोभने ।
यशस्वी रूपसम्पन्नो बह्वन्नो जायते कुले ॥ १३.९९.९ ॥
પુનર્વસુ નક્ષત્રમાં પૂડલા અને અન્ય અન્ન દાન કરવાથી માણસ યશસ્વી, રૂપવાન અને અન્નસમૃદ્ધ કુળમાં જન્મે છે.
13.99.10
पुण्येण कनकं दत्त्वा कृतं वाऽकृतमेव च ।
अनालोकेषु लोकेषु सोमवत्स विराजते ॥ १३.९९.१० ॥
પુણ્યથી સોનું દાન કરવાથી, તે ઘડેલું હોય કે ન ઘડેલું, અંધકાર વિનાના લોકોમાં તે ચંદ્રની જેમ ઝળકે છે.
13.99.11
आश्लेषायां तु यो रूप्यमृषभं वा प्रयच्छति ।
स सर्पभयनिर्मुक्तः सम्भवानधितिष्ठति ॥ १३.९९.११ ॥
આશ્લેષા નક્ષત્રમાં જે ચાંદી અથવા બળદનું દાન કરે છે, તે સર્પના ભયથી મુક્ત થઈ ઉત્તમ લોકોમાં સ્થાન પામે છે.
13.99.12
मघासु तिलपूर्णानि वर्धमानानि मानवः ।
प्रदाय पुत्रपशुमानिह प्रेत्य च मोदते ॥ १३.९९.१२ ॥
મઘા નક્ષત્રોમાં તલથી ભરેલાં વધતાં પાત્રો દાન કરીને માણસ અહીં પુત્ર અને પશુઓથી સંપન્ન થાય છે અને મૃત્યુ પછી પણ આનંદ પામે છે.
13.99.13
फल्गुनीपूर्वसमये ब्राह्मणानामुपोषितः ।
भक्ष्यान्फाणितसंयुक्तान्दत्त्वा सौभाग्यमृच्छति ॥ १३.९९.१३ ॥
ફાલ્ગુની નક્ષત્ર પહેલાંના સમયે બ્રાહ્મણો માટે ઉપવાસ કરીને, ગોળ મિશ્રિત ભક્ષ્ય પદાર્થો દાન કરનાર સૌભાગ્ય પામે છે.
13.99.14
घृतक्षीरसमायुक्तं विधिवत्षष्टिकौदनम् ।
उत्तराविषये दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.९९.१४ ॥
ઘી અને દૂધ મિશ્રિત, વિધિ પ્રમાણે રાંધેલો ષષ્ટિક ભાત ઉત્તર દેશમાં દાન કરીને માણસ સ્વર્ગલોકમાં પૂજાય છે.
13.99.15
यद्यत्प्रदीयते दानमुत्तराविषये नरैः ।
महाफलमनन्तं तद्भवतीति विनिश्चयः ॥ १३.९९.१५ ॥
ઉત્તર દેશમાં માણસો જે જે દાન આપે છે, તે મહાફળ અને અનંત ફળ આપે છે, એ નિશ્ચિત છે.
13.99.16
हस्ते हस्तिरथं दत्त्वा चतुर्युक्तमुपोषितः ।
प्राप्नोति परमाँल्लोकान्पुण्यकामसमन्वितान् ॥ १३.९९.१६ ॥
ઉપવાસ કરીને ચાર ઘોડાથી જોડેલો હાથી-રથ હાથે દાન કરનાર પુણ્યની કામનાથી યુક્ત પરમ લોકો પામે છે.
13.99.17
चित्रायां वृषभं दत्त्वा पुण्यगन्धांश्च भारत ।
चरन्त्यप्सरसां लोके रमन्ते नन्दने तथा ॥ १३.९९.१७ ॥
હે ભારત, ચિત્રા નક્ષત્રમાં વૃષભ અને પુણ્ય સુગંધો દાન કરનારા અપ્સરાઓના લોકમાં વિચરે છે અને નંદનવનમાં આનંદ માણે છે.
13.99.18
स्वात्यामथ धनं दत्त्वा यदिष्टतममात्मनः ।
प्राप्नोति लोकान्स शुभानिह चैव महद्यशः ॥ १३.९९.१८ ॥
સ્વાતિ નક્ષત્રમાં પોતાને સૌથી પ્રિય ધન દાન કરનાર શુભ લોક પામે છે અને અહીં પણ મહાન યશ મેળવે છે.
13.99.19
विशाखायामनड्वाहं धेनुं दत्त्वा च दुग्धदाम् ।
सप्रासङ्गं च शकटं सधान्यं वस्त्रसंयुतम्। ॥ १३.९९.१९ ॥
વિશાખા નક્ષત્રમાં બળદ, દૂઝણી ગાય, દૂધનું પાત્ર, ધૂંસરીના ખીલાવાળી ગાડી, ધાન્ય અને વસ્ત્ર દાન કરીને…
13.99.20
पितॄन्देवांश्च प्रीणाति प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ।
न च दुर्गाण्यवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ १३.९९.२० ॥
તે પિતૃઓ અને દેવોને પ્રસન્ન કરે છે; મૃત્યુ પછી અનંત ફળ પામે છે; દુઃખોમાં પડતો નથી અને સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.
13.99.21
दत्त्वा यथोक्तं विप्रेभ्यो वृत्तिमिष्टां स विन्दति ।
नरकादींश्च संक्लेशान्नाप्नोतीति विनिश्चयः ॥ १३.९९.२१ ॥
બ્રાહ્મણોને વિધિ પ્રમાણે દાન આપીને તે ઇચ્છિત જીવિકા મેળવે છે; નરક વગેરે અને ક્લેશ પામતો નથી — એ નિશ્ચય છે.
13.99.22
अनुराधासु प्रावरं वरान्नं समुपोषितः ।
दत्त्वा युगशतं चापि नरः स्वर्गे महीयते ॥ १३.९९.२२ ॥
અનુરાધા નક્ષત્રમાં ઉત્તરીય વસ્ત્ર અને ઉત્તમ અન્ન દાન કરીને, સારો ઉપવાસ કરનાર માણસ સો યુગ સુધી સ્વર્ગમાં માન પામે છે.
13.99.23
कालशाकं तु विप्रेभ्यो दत्त्वा मर्त्यः समूलकम् ।
ज्येष्ठायामृद्धिमिष्टां वै गतिमिष्टां स गच्छति ॥ १३.९९.२३ ॥
જ્યેષ્ઠા નક્ષત્રમાં મૂળા સાથે કાલશાક બ્રાહ્મણોને દાન આપીને મનુષ્ય ઇચ્છિત સમૃદ્ધિ અને ઇચ્છિત ગતિ પામે છે.
13.99.24
मूले मूलफलं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ।
पितॄन्प्रीणयते चापि गतिमिष्टां च गच्छति। ॥ १३.९९.२४ ॥
મૂલ નક્ષત્રમાં મૂળ અને ફળ એકાગ્ર ચિત્તે બ્રાહ્મણોને દાન આપીને તે પિતૃઓને પ્રસન્ન કરે છે અને ઇચ્છિત ગતિ પામે છે.
13.99.25
अथ पूर्वास्वषाढासु दधिपात्राण्युपोषितः ।
कुलवृत्तोपसम्पन्ने ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ १३.९९.२५ ॥
હવે પૂર્વાષાઢા નક્ષત્રમાં ઉપવાસ કરીને, ઉત્તમ કુળાચારવાળા, વેદપારંગત બ્રાહ્મણને દહીંના પાત્રો દાન કરવા.
13.99.26
प्रदाय जायते प्रेत्य कुले सुबहुगोधने ।
उदमन्थं ससर्पिष्कं प्रभूतमधुफाणितम् ॥ १३.९९.२६ ॥
દાન આપીને મૃત્યુ પછી ઘણા ગોધનવાળા કુળમાં જન્મ લે છે; ઘી, પુષ્કળ મધ અને ગોળની ચાસણી સાથે ઉદમંથ દાન કરવો.
13.99.27
दत्त्वोत्तरास्वषाढासु सर्वकामानवाप्नुयात् ।
दुग्धं त्वभिजिते योगे दत्त्वा मधुघृतप्लुतम्।
धर्मनित्यो मनीषिभ्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.९९.२७ ॥
ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્રમાં દાન આપવાથી સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે; અભિજિત્ યોગમાં મધ અને ઘીમાં ભીંજવેલું દૂધ વિદ્વાનોને દાન કરીને ધર્મનિષ્ઠ સ્વર્ગલોકમાં પૂજાય છે.
13.99.28
श्रवणे कम्बलं दत्त्वा वस्त्रान्तरितमेव वा ।
श्वेतेन याति यानेन स्वर्गलोकानसंवृतान् ॥ १३.९९.२८ ॥
શ્રવણ નક્ષત્રમાં કામળો અથવા વસ્ત્રમાં લપેટેલું દાન કરીને સફેદ વાહનથી અવરોધ વિનાના સ્વર્ગલોકોમાં જાય છે.
13.99.29
गोप्रयुक्तं धनिष्ठासु यानं दत्त्वा समाहितः ।
वस्त्रराशिधनं सद्यः प्रेत्य राज्यं प्रपद्यते ॥ १३.९९.२९ ॥
ધનિષ્ઠા નક્ષત્રમાં ગાયો જોડેલું વાહન એકાગ્ર મનથી દાન કરવાથી મૃત્યુ પછી તરત વસ્ત્રરાશિ ધન સહિત રાજ્ય મળે છે.
13.99.30
गन्धाञ्शतभिषग्योगे दत्त्वा सागरुचन्दनान् ।
प्राप्नोत्यप्सरसां सङ्घान्प्रेत्य गन्धांश्च शाश्वतान् ॥ १३.९९.३० ॥
શતભિષા યોગમાં અગરુ અને ચંદન જેવી સુગંધો દાન કરીને મૃત્યુ પછી અપ્સરાઓના સમૂહ અને શાશ્વત સુગંધો મેળવે છે.
13.99.31
पूर्वप्रोष्ठपदायोगे राजमाषान्प्रदाय तु ।
सर्वभक्षफलोपेतः स वै प्रेत्य सुखी भवेत् ॥ १३.९९.३१ ॥
પૂર્વપ્રોષ્ઠપદ નક્ષત્રના યોગમાં રાજમાષનું દાન કરનાર મૃત્યુ પછી સર્વ ભક્ષ્ય અને ફળોથી યુક્ત થઈ સુખી થાય છે.
13.99.32
औरभ्रमुत्तरायोगे यस्तु मांसं प्रयच्छति ।
स पितॄन्प्रीणयति वै प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ॥ १३.९९.३२ ॥
ઉત્તરા નક્ષત્રના યોગમાં જે માંસ (ઔરભ્ર માંસ) આપે છે, તે પિતૃઓને પ્રસન્ન કરે છે અને મૃત્યુ પછી અનંત ફળ પામે છે.
13.99.33
कांस्योपदोहनां धेनु रेवत्यां यः प्रयच्छति ।
सा प्रेत्य कामानादाय दातारमुपतिष्ठति ॥ १३.९९.३३ ॥
રેવતી નક્ષત્રમાં જે કાંસાના દોહન-પાત્ર સાથે ગાય આપે છે, મૃત્યુ પછી તે ગાય ઇચ્છિત ભોગો લાવીને દાતાની સેવા કરે છે.
13.99.34
रथमश्वसमायुक्तं दत्त्वाऽश्विन्यां नरोत्तमः ।
हस्त्यश्वरथसम्पन्ने वर्चस्वी जायते कुले ॥ १३.९९.३४ ॥
અશ્વિની નક્ષત્રમાં અશ્વો જોડેલો રથ દાન કરીને શ્રેષ્ઠ માનવ હાથી, ઘોડા અને રથોથી સમૃદ્ધ કુળમાં તેજસ્વી થઈ જન્મે છે.
13.99.35
भरणीषु द्विजातिभ्यस्तिलधेनुं प्रदाय वै ।
गाः सुप्रभूताः प्राप्नोति नरः प्रेत्य यशस्तथा ॥ १३.९९.३५ ॥
ભરણી નક્ષત્રમાં બ્રાહ્મણોને તિલધેનુ (તલની ગાય) દાન કરનાર મનુષ્ય મૃત્યુ પછી પુષ્કળ ગાયો અને યશ પામે છે.
13.99.36
इत्येष लक्षणोद्देशः प्रोक्तो नक्षत्रयोगतः ।
देवक्या नारदेनेह सा स्नुषाभ्योऽब्रवीदिदम् ॥ १३.९९.३६ ॥
આ રીતે નક્ષત્રયોગ અનુસાર આ લક્ષણ-વર્ણન કહેવાયું. નારદ પાસેથી સાંભળીને દેવકીએ આ વાત પોતાની પુત્રવધૂઓને કહી.