महाभारत · अध्याय 13.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.99.1
श्रुतं मे भवतो वाक्यमन्नदानस्य यो विधिः ।
नक्षत्रयोगस्येदानीं दानकल्पं ब्रवीहि मे ॥ १३.९९.१ ॥
अन्नदानाचा जो विधी आपल्याकडून ऐकला, आता नक्षत्रयोगानुसार दानकल्प मला सांगा.
13.99.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरानम् ।
देवक्याश्चैव संवादं समर्षेर्नारदस्य च ॥ १३.९९.२ ॥
याविषयीही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — देवकी आणि महर्षी नारद यांचा संवाद.
13.99.3
द्वारकामनुसम्प्राप्तं नारदं देवदर्शनम् ।
पप्रच्छेदं वचः प्रश्नं देवकी धर्मदर्शिनी ॥ १३.९९.३ ॥
द्वारकेत आलेल्या देवदर्शन नारदांना धर्मदर्शिनी देवकीने हे वचन आणि प्रश्न विचारला.
13.99.4
तस्याः सम्पृच्छमानाया देवर्षिर्नारदस्ततः ।
आचष्ट विधइवत्सर्वं तच्छृणुष्व विशाम्पते ॥ १३.९९.४ ॥
ती विचारत असता देवर्षी नारदांनी विधीप्रमाणे सर्व सांगितले. हे प्रजापते, ते ऐका.
13.99.5
कृत्तिकासु महाभागे पायसेन ससर्पिषा ।
सन्तर्प्य ब्राह्मणान्साधूँल्लोकानाप्नोत्यनुत्तमान् ॥ १३.९९.५ ॥
हे महाभागे, कृत्तिका नक्षत्रात तुपासह पायसाने सज्जन ब्राह्मणांना तृप्त करणारा अत्युत्तम लोक प्राप्त करतो.
13.99.6
रोहिण्यां प्रसृतैर्मार्गैर्मांसैरन्नेन सर्पिषा ।
पयोऽन्नपानं दातव्यमनृणार्थं द्विजातये ॥ १३.९९.६ ॥
रोहिणी नक्षत्रात विविध अन्न, मांस, तुपासह दूध व अन्नपान ऋणमुक्तीसाठी द्विजाला द्यावे.
13.99.7
दोग्ध्रीं दत्त्वा सवत्सां तु नक्षत्रे सोमदैवते ।
गच्छन्ति मानुपाल्लोकात्स्वर्गलोकमनुत्तमम् ॥ १३.९९.७ ॥
सोम देवता असलेल्या नक्षत्रात वासरासह दुभती गाय दान केल्यास मनुष्य मानवलोकातून सर्वोत्तम स्वर्गलोकाला जातात.
13.99.8
आर्द्रायां कृसरं दत्त्वा तिलभिश्रमुपोषितः ।
नरस्तरति दुर्गाणि क्षुरधारांश्च पर्वतान् ॥ १३.९९.८ ॥
आर्द्रा नक्षत्रात तिळमिश्रित कृसर दान करून उपवास केल्यास मनुष्य कठीण संकटे आणि वस्तऱ्याच्या धारेसारखे पर्वत पार करतो.
13.99.9
पूपान्पुनर्वसौ दत्त्वा तथैवान्नानि शोभने ।
यशस्वी रूपसम्पन्नो बह्वन्नो जायते कुले ॥ १३.९९.९ ॥
पुनर्वसू नक्षत्रात पोळ्या व इतर अन्न दान केल्यास मनुष्य यशस्वी, रूपवान आणि धान्यसमृद्ध कुलात जन्म घेतो.
13.99.10
पुण्येण कनकं दत्त्वा कृतं वाऽकृतमेव च ।
अनालोकेषु लोकेषु सोमवत्स विराजते ॥ १३.९९.१० ॥
पुण्याने सोने दान केल्यास, ते घडवलेले असो वा न घडवलेले, अंधाररहित लोकांमध्ये तो चंद्रासारखा तेजस्वी होतो.
13.99.11
आश्लेषायां तु यो रूप्यमृषभं वा प्रयच्छति ।
स सर्पभयनिर्मुक्तः सम्भवानधितिष्ठति ॥ १३.९९.११ ॥
आश्लेषा नक्षत्रात जो चांदी किंवा वृषभ दान करतो, तो सर्पभयातून मुक्त होऊन उत्तम लोकात स्थान प्राप्त करतो.
13.99.12
मघासु तिलपूर्णानि वर्धमानानि मानवः ।
प्रदाय पुत्रपशुमानिह प्रेत्य च मोदते ॥ १३.९९.१२ ॥
मघा नक्षत्रांत तिळांनी भरलेली वाढती पात्रे दान करून मनुष्य येथे पुत्र व पशूंनी संपन्न होतो आणि मृत्यूनंतरही आनंदित राहतो.
13.99.13
फल्गुनीपूर्वसमये ब्राह्मणानामुपोषितः ।
भक्ष्यान्फाणितसंयुक्तान्दत्त्वा सौभाग्यमृच्छति ॥ १३.९९.१३ ॥
फाल्गुनी नक्षत्राच्या पूर्वीच्या काळात ब्राह्मणांसाठी उपवास करून, गुळ मिसळलेले भक्ष्य दान करणारा सौभाग्य प्राप्त करतो.
13.99.14
घृतक्षीरसमायुक्तं विधिवत्षष्टिकौदनम् ।
उत्तराविषये दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.९९.१४ ॥
तूप व दूध मिसळून विधिपूर्वक शिजवलेला षष्टिक भात उत्तर देशात दान करणारा स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
13.99.15
यद्यत्प्रदीयते दानमुत्तराविषये नरैः ।
महाफलमनन्तं तद्भवतीति विनिश्चयः ॥ १३.९९.१५ ॥
उत्तर देशात मनुष्य जे-जे दान देतात, ते महान आणि अनंत फल देते, हा निश्चय आहे.
13.99.16
हस्ते हस्तिरथं दत्त्वा चतुर्युक्तमुपोषितः ।
प्राप्नोति परमाँल्लोकान्पुण्यकामसमन्वितान् ॥ १३.९९.१६ ॥
उपवास करून, चार घोड्यांनी जुंपलेला हत्ती-रथ हातात दान करणारा पुण्याच्या कामनेने युक्त परम लोक प्राप्त करतो.
13.99.17
चित्रायां वृषभं दत्त्वा पुण्यगन्धांश्च भारत ।
चरन्त्यप्सरसां लोके रमन्ते नन्दने तथा ॥ १३.९९.१७ ॥
हे भारता, चित्रा नक्षत्रात वृषभ आणि पुण्यगंध दान करणारे अप्सरांच्या लोकात विहार करतात आणि नंदनवनात आनंद घेतात.
13.99.18
स्वात्यामथ धनं दत्त्वा यदिष्टतममात्मनः ।
प्राप्नोति लोकान्स शुभानिह चैव महद्यशः ॥ १३.९९.१८ ॥
स्वाती नक्षत्रात स्वतःला अत्यंत प्रिय असलेले धन दान करणारा शुभ लोक प्राप्त करतो आणि येथेही महान यश मिळवतो.
13.99.19
विशाखायामनड्वाहं धेनुं दत्त्वा च दुग्धदाम् ।
सप्रासङ्गं च शकटं सधान्यं वस्त्रसंयुतम्। ॥ १३.९९.१९ ॥
विशाखा नक्षत्रात बैल, दुभती गाय, दुधाचे पात्र, जोखडाच्या खुंट्यासह गाडी, धान्य आणि वस्त्र दान करून…
13.99.20
पितॄन्देवांश्च प्रीणाति प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ।
न च दुर्गाण्यवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ १३.९९.२० ॥
तो पितरांना आणि देवांना संतुष्ट करतो; मरणानंतर अनंत फल मिळवतो; संकटांना सामोरा जात नाही आणि स्वर्गलोकाला जातो.
13.99.21
दत्त्वा यथोक्तं विप्रेभ्यो वृत्तिमिष्टां स विन्दति ।
नरकादींश्च संक्लेशान्नाप्नोतीति विनिश्चयः ॥ १३.९९.२१ ॥
ब्राह्मणांना यथाविधी दान देऊन तो इष्ट उपजीविका मिळवतो; नरकादी आणि क्लेश प्राप्त करत नाही — हा निश्चय आहे.
13.99.22
अनुराधासु प्रावरं वरान्नं समुपोषितः ।
दत्त्वा युगशतं चापि नरः स्वर्गे महीयते ॥ १३.९९.२२ ॥
अनुराधा नक्षत्रात उत्तरीय वस्त्र आणि उत्तम अन्न दान करून, चांगला उपवास करणारा मनुष्य शंभर युगे स्वर्गात सन्मानित होतो.
13.99.23
कालशाकं तु विप्रेभ्यो दत्त्वा मर्त्यः समूलकम् ।
ज्येष्ठायामृद्धिमिष्टां वै गतिमिष्टां स गच्छति ॥ १३.९९.२३ ॥
ज्येष्ठा नक्षत्रात मुळ्यासह कालशाक ब्राह्मणांना दान देऊन मनुष्य इष्ट समृद्धी आणि इष्ट गती मिळवतो.
13.99.24
मूले मूलफलं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ।
पितॄन्प्रीणयते चापि गतिमिष्टां च गच्छति। ॥ १३.९९.२४ ॥
मूळ नक्षत्रात मुळे आणि फळे एकाग्र मनाने ब्राह्मणांना दान देऊन तो पितरांना संतुष्ट करतो आणि इष्ट गती प्राप्त करतो.
13.99.25
अथ पूर्वास्वषाढासु दधिपात्राण्युपोषितः ।
कुलवृत्तोपसम्पन्ने ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ १३.९९.२५ ॥
आता पूर्वाषाढा नक्षत्रावर उपवास करून, उत्तम कुलाचारी, वेदपारंगत ब्राह्मणाला दह्याची पात्रे दान करावीत.
13.99.26
प्रदाय जायते प्रेत्य कुले सुबहुगोधने ।
उदमन्थं ससर्पिष्कं प्रभूतमधुफाणितम् ॥ १३.९९.२६ ॥
दान करून मृत्यूनंतर अनेक गोधन असलेल्या कुळात जन्म घेतो; तूप, भरपूर मध आणि गूळ यांसह उदमंथ दान करावे.
13.99.27
दत्त्वोत्तरास्वषाढासु सर्वकामानवाप्नुयात् ।
दुग्धं त्वभिजिते योगे दत्त्वा मधुघृतप्लुतम्।
धर्मनित्यो मनीषिभ्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.९९.२७ ॥
उत्तराषाढा नक्षत्रावर दान केल्याने सर्व कामना प्राप्त होतात; अभिजित् योगात मध व तुपात भिजवलेले दूध विद्वानांना दान करून धर्मनिष्ठ पुरुष स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
13.99.28
श्रवणे कम्बलं दत्त्वा वस्त्रान्तरितमेव वा ।
श्वेतेन याति यानेन स्वर्गलोकानसंवृतान् ॥ १३.९९.२८ ॥
श्रवण नक्षत्रावर कांबळ किंवा वस्त्रात गुंडाळलेले दान करून पांढऱ्या यानाने अडथळ्याविना स्वर्गलोकांत जातो.
13.99.29
गोप्रयुक्तं धनिष्ठासु यानं दत्त्वा समाहितः ।
वस्त्रराशिधनं सद्यः प्रेत्य राज्यं प्रपद्यते ॥ १३.९९.२९ ॥
धनिष्ठा नक्षत्रावर गाईंना जुंपलेले यान एकाग्र मनाने दान केल्यास मृत्यूनंतर तत्काळ वस्त्रराशीच्या धनासह राज्य प्राप्त होते.
13.99.30
गन्धाञ्शतभिषग्योगे दत्त्वा सागरुचन्दनान् ।
प्राप्नोत्यप्सरसां सङ्घान्प्रेत्य गन्धांश्च शाश्वतान् ॥ १३.९९.३० ॥
शतभिषा योगात अगरू व चंदन यांसारखी सुगंधी द्रव्ये दान करून मृत्यूनंतर अप्सरांचे समूह आणि शाश्वत सुगंध प्राप्त होतात.
13.99.31
पूर्वप्रोष्ठपदायोगे राजमाषान्प्रदाय तु ।
सर्वभक्षफलोपेतः स वै प्रेत्य सुखी भवेत् ॥ १३.९९.३१ ॥
पूर्वप्रोष्ठपदा नक्षत्रयोगात राजमाष दान करणारा मृत्यूनंतर सर्व भक्ष्य आणि फळांनी युक्त होऊन सुखी होतो.
13.99.32
औरभ्रमुत्तरायोगे यस्तु मांसं प्रयच्छति ।
स पितॄन्प्रीणयति वै प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ॥ १३.९९.३२ ॥
उत्तरा नक्षत्रयोगात जो मांस (औरभ्र मांस) देतो, तो पितरांना प्रसन्न करतो आणि मृत्यूनंतर अनंत फल मिळवतो.
13.99.33
कांस्योपदोहनां धेनु रेवत्यां यः प्रयच्छति ।
सा प्रेत्य कामानादाय दातारमुपतिष्ठति ॥ १३.९९.३३ ॥
रेवती नक्षत्रात जो कांस्य दोहनपात्रासह धेनू दान करतो, मृत्यूनंतर ती धेनू इच्छित भोग घेऊन दात्याची सेवा करते.
13.99.34
रथमश्वसमायुक्तं दत्त्वाऽश्विन्यां नरोत्तमः ।
हस्त्यश्वरथसम्पन्ने वर्चस्वी जायते कुले ॥ १३.९९.३४ ॥
अश्विनी नक्षत्रात अश्वांनी जोडलेला रथ दान करणारा श्रेष्ठ मनुष्य हत्ती, घोडे आणि रथांनी समृद्ध कुलात तेजस्वी होऊन जन्म घेतो.
13.99.35
भरणीषु द्विजातिभ्यस्तिलधेनुं प्रदाय वै ।
गाः सुप्रभूताः प्राप्नोति नरः प्रेत्य यशस्तथा ॥ १३.९९.३५ ॥
भरणी नक्षत्रात ब्राह्मणांना तिलधेनू (तिळाची धेनू) दान करणारा मनुष्य मृत्यूनंतर विपुल गायी आणि यश मिळवतो.
13.99.36
इत्येष लक्षणोद्देशः प्रोक्तो नक्षत्रयोगतः ।
देवक्या नारदेनेह सा स्नुषाभ्योऽब्रवीदिदम् ॥ १३.९९.३६ ॥
अशा प्रकारे नक्षत्रयोगानुसार हे लक्षणवर्णन सांगितले गेले. नारदांकडून ऐकून देवकीने ही गोष्ट आपल्या सुनांना सांगितली.