महाभारत · अध्याय 14.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.90.1
श्रपयित्वा पशूनन्यान्विधिवद्द्विजसत्तमाः ।
तं तुरङ्गं यथाशास्त्रमालभन्त द्विजातयः ॥ १४.९०.१ ॥
श्रेष्ठ द्विजांनी विधीप्रमाणे इतर पशूंना शिजवून, शास्त्रानुसार त्या अश्वाचे आलंभन केले.
14.90.2
ततः संज्ञप्य तुरगंक विधिवद्याजकर्षभाः ।
उपसंवेशयांचक्रुस्ततस्तां द्रुपदात्मजाम्।
कलाभिस्तिसृभी राजन्यथाविधि मनस्विनीम् ॥ १४.९०.२ ॥
नंतर यजमानांत श्रेष्ठांनी विधीप्रमाणे त्या अश्वाचा वध करून, हे राजा, द्रुपदकन्येला तीन कलांसह विधीप्रमाणे त्याच्या जवळ बसवले.
14.90.3
उद्धृत्य तु वपां तस्य यथाशास्त्रं द्विजातयः ।
श्रपयामासुरव्यग्रा विधिवद्भरतर्षभ ॥ १४.९०.३ ॥
हे भरतर्षभा, द्विजांनी शास्त्रानुसार तिची वपा काढून, शांतपणे विधीप्रमाणे ती शिजवली.
14.90.4
तं वपाधूमगन्धं तु धर्मराजः सहानुजैः ।
उपाजिघ्रद्यथासास्त्रं सर्वपापापहं तदा ॥ १४.९०.४ ॥
तेव्हा धर्मराजाने आपल्या बंधूंसह शास्त्रानुसार, सर्व पापे हरण करणारा तो वपाधूराचा गंध हुंगला.
14.90.5
शिष्टान्यङ्गानि यान्यासंस्तस्याश्वस्य नराधिप ।
तान्यग्रौ जुहुवुर्धीराः समस्ताः षोडशर्त्विजः ॥ १४.९०.५ ॥
हे नराधिपा, त्या अश्वाचे जे उरलेले अवयव होते, ते सर्व सोळा ऋत्विजांनी धीरपणे अग्नीत आहुत केले.
14.90.6
संस्थाप्यैवं तस्य राज्ञस्तं यज्ञं शक्रतेजसः ।
व्यासः सशिष्यो भगवान्वर्धयामास तं नृपम् ॥ १४.९०.६ ॥
इंद्रतेजस्वी त्या राजाचा तो यज्ञ अशा प्रकारे पूर्ण करून, शिष्यांसह भगवान व्यासांनी त्या नृपाला समृद्ध केले.
14.90.7
ततो युधिष्ठिरः प्रादात्सदस्येभ्यो यथाविधि ।
कोटीः सहस्रं निष्काणां व्यासाय तु वसुंधराम् ॥ १४.९०.७ ॥
नंतर युधिष्ठिराने यथाविधी सदस्यांना दिले; व्यासांना सहस्र कोटी निष्क आणि पृथ्वी दिली.
14.90.8
प्रतिगृह्य धरां राजन्व्यासः सत्यवतीसुतः ।
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ १४.९०.८ ॥
हे राजा, पृथ्वी स्वीकारून सत्यवतीपुत्र व्यास भरतश्रेष्ठ धर्मराज युधिष्ठिराला म्हणाले.
14.90.9
वसुधा भवतस्त्वेषां संन्यस्ता राजसत्तम ।
निष्क्रयो दीयतां मह्यं ब्राह्मणा हि धनार्थिना ॥ १४.९०.९ ॥
हे राजश्रेष्ठा, ही पृथ्वी तुझी आहे; ती यांना सोपविली आहे. मला निष्क्रय द्यावा, कारण ब्राह्मण धनाची इच्छा करतात.
14.90.10
युधिष्ठिरस्तु तान्विप्रान्प्रत्युवाच महामनाः ।
भ्रातृभिः सहितो धीमान्मध्ये राज्ञां महात्मनाम् ॥ १४.९०.१० ॥
तेव्हा महामना, बुद्धिमान युधिष्ठिर भावांसह महात्मा राजांच्या मध्यभागी त्या ब्राह्मणांना उत्तरला.
14.90.11
अश्वमेधे महायज्ञे पृथिवी दक्षिणा स्मृता ।
अर्जुनेन जिता चेयमृत्विग्भ्यः प्रापिता मया ॥ १४.९०.११ ॥
अश्वमेध महायज्ञात पृथ्वी दक्षिणा मानली आहे; ही पृथ्वी अर्जुनाने जिंकली आणि मी ती ऋत्विजांना दिली.
14.90.12
वनं प्रवेक्ष्ये विप्राग्र्या विभजध्वं महीमिमाम् ।
चतुर्धा पृथिवीं कृत्वा चातुर्होत्रप्रमाणतः ॥ १४.९०.१२ ॥
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, मी वनात प्रवेश करीन; चातुर्होत्र प्रमाणाप्रमाणे ही पृथ्वी चार भाग करून वाटून घ्या.
14.90.13
नाहमादातुमिच्छामि ब्रह्मस्वं द्विजसत्तमाः ।
इदं नित्यं मनो विप्रा भ्रातॄणां चैव मे सदा ॥ १४.९०.१३ ॥
हे द्विजश्रेष्ठांनो, मी ब्राह्मणांचे धन घेऊ इच्छित नाही. हे विप्रहो, हेच माझे व माझ्या बंधूंचे मन नेहमी असते.
14.90.14
इत्युक्तवति तस्मिंस्तु भ्रातरो द्रौपदी च सा ।
एवमेतदिति प्राहुस्तदभूद्रोमहर्षणम् ॥ १४.९०.१४ ॥
ते असे बोलल्यावर बंधू आणि ती द्रौपदीही म्हणाले, "हे असेच आहे." ते रोमांच उभे करणारे झाले.
14.90.15
ततोऽन्तरिक्षे वागासीत्साधुसाध्विति भारत ।
तथैव द्विजसङ्घानां शंसतां विबभौ स्वनः ॥ १४.९०.१५ ॥
तेव्हा हे भारता, आकाशात "साधू, साधू" अशी वाणी झाली. तसाच प्रशंसा करणाऱ्या द्विजसमूहांचा स्वरही दुमदुमला.
14.90.16
द्वैपायनस्तथा कृष्णः पुनरेव युधिष्ठिरम् ।
प्रोवाच मध्ये विप्राणामिदं सम्पूजयन्मुनिः ॥ १४.९०.१६ ॥
मग द्वैपायन कृष्णानेही पुन्हा विप्रांच्या मध्ये युधिष्ठिरास असे सांगितले. तो मुनी त्यांचा सन्मान करत होता.
14.90.17
दत्तैषा भवता मह्यं तां ते प्रतिददाम्यहम् ।
हिरण्यं दीयतामेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो धराऽस्तु ते ॥ १४.९०.१७ ॥
ही पृथ्वी तू मला दिलीस; ती मी तुला परत देतो. या ब्राह्मणांना सोने द्यावे, आणि पृथ्वी तुझीच राहो.
14.90.18
ततोऽब्रवीद्वासुदेवो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
यथाऽऽह भगवान्व्यासस्तथा त्वं कर्तुमर्हसि ॥ १४.९०.१८ ॥
मग वासुदेव धर्मराज युधिष्ठिरास म्हणाला, "भगवान व्यासांनी जसे सांगितले तसेच तुम्ही करणे योग्य आहे."
14.90.19
इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठः प्रीतात्मा भ्रातृभिः सह ।
कोटिं कोटिं गवां प्रादाद्दक्षिणां त्रिगुणीकृताम् ॥ १४.९०.१९ ॥
असे सांगितल्यावर कुरुश्रेष्ठ प्रसन्न मनाने बंधूंसह तिप्पट केलेली दक्षिणा म्हणून प्रत्येकी कोटी गायी दिल्या.
14.90.20
न करिष्यति तल्लोके कश्चिदन्यो नराधिपः ।
यत्कृतं कुरुराजेन मरुत्तस्यानुकुर्वता ॥ १४.९०.२० ॥
मरुत्ताचे अनुकरण करून कुरुराजाने जे केले, ते जगात दुसरा कोणताही राजा करणार नाही.
14.90.21
प्रतिगृह्य तु तद्द्रव्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः ।
ऋत्विग्भ्यः प्रददौ विद्वांश्चतुर्धा व्यभजंश्च ते ॥ १४.९०.२१ ॥
ते धन स्वीकारून विद्वान कृष्णद्वैपायन मुनींनी ऋत्विजांना दिले; त्यांनी ते चार भागांत वाटले.
14.90.22
धरण्या निष्क्रयं दत्त्वा तद्धिरण्यं युधिष्ठिरः ।
दूतपापो जितस्वर्गो मुमुदे भ्रातृभिः सह ॥ १४.९०.२२ ॥
पृथ्वीचे निष्क्रय म्हणून ते सुवर्ण देऊन, द्यूताच्या पापातून मुक्त आणि स्वर्ग जिंकलेले युधिष्ठिर बंधूंसह आनंदित झाले.
14.90.23
ऋत्विजस्तमपर्यन्तं सुवर्णनिचयं तथा ।
व्यभजन्त द्विजातिभ्यो यथोत्साहं यथासुखम् ॥ १४.९०.२३ ॥
ऋत्विजांनी त्या अपार सुवर्णराशीची, उत्साह आणि सुखानुसार, द्विजांमध्ये वाटणी केली.
14.90.24
यज्ञवाटे च यत्किञ्चिद्धिरण्यं सवि भूषणम् ।
तोरणानि च यूपांश्च घटान्पात्रीस्तथेष्टकाः।
युधिष्ठिराभ्यनुज्ञाताः सर्वं तद्व्यभजन्द्विजाः ॥ १४.९०.२४ ॥
यज्ञमंडपातील जे काही सुवर्ण, अलंकारांसह, तोरणे, यूपस्तंभ, घट, पात्रे आणि विटा होत्या, ते सर्व युधिष्ठिरांच्या अनुमतीने ब्राह्मणांनी वाटून घेतले.
14.90.25
अनन्तरं द्विजातिभ्यः क्षत्रिया जह्रिरे वसु ।
तथा विट्शूद्रसङ्घाश्च तथाऽन्ये म्लेच्छजातयः।
कालेन महता जह्रुस्तत्सुवर्णं ततस्ततः ॥ १४.९०.२५ ॥
नंतर क्षत्रियांनी द्विजांकडून धन घेतले. त्याचप्रमाणे वैश्य व शूद्रांचे समूह आणि इतर म्लेच्छ जातींनीही बराच काळ ते सुवर्ण घेतले.
14.90.26
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे मुदिता जग्मुरालयान् ।
तर्पिता वसुना तेन धर्मिराजेन धीमिता ॥ १४.९०.२६ ॥
नंतर ते सर्व ब्राह्मण आनंदाने आपापल्या घरी गेले. धर्मराजाने धनाने तृप्त केलेले ते बुद्धिमान ब्राह्मण अशा प्रकारे गेले.
14.90.27
स्वमंशं भगवान्व्यासः कुन्त्यै पादाभिवादितः ।
प्रददौ तस्य महतो हिरण्यस्य महाद्युतिः ॥ १४.९०.२७ ॥
महातेजस्वी भगवान व्यासांनी कुंतीने पायांवर वंदन केल्यावर त्या महान सुवर्णातील आपला वाटा तिला दिला.
14.90.28
श्वशुरात्प्रीतिदायं तं प्राप्य सा प्रीतमानसा ।
चकार पुण्यकं तेन सुमहत्सङ्घशः पृथा ॥ १४.९०.२८ ॥
सासऱ्याकडून मिळालेले ते प्रीतिदान मिळाल्यामुळे प्रसन्न मनाच्या पृथेने त्या धनाने अनेक वेळा मोठे पुण्यकर्म केले.
14.90.29
गत्वा त्ववभृथं राजा विपाप्मा भ्रातृभिः सह ।
सभाज्यमानः शुशुभे महेन्द्रस्त्रिदशैरिव ॥ १४.९०.२९ ॥
अवभृथ स्नान करून पापरहित राजा बंधूंसह देवांनी सन्मानित केलेल्या महेंद्राप्रमाणे शोभला.
14.90.30
पाण्डवाश्च महीपालैः समेतैरभिसंवृताः ।
अशोभन्त महाराज ग्रहस्तारागणैरिव ॥ १४.९०.३० ॥
हे महाराजा, तेथे जमलेल्या राजांनी वेढलेले पांडव ग्रह आणि तारकासमूहांनी वेढलेल्या आकाशाप्रमाणे शोभले.
14.90.31
राजभ्योपि ततः प्रादाद्रत्नानि विविधानि च ।
गजानश्वानलङ्कारान्त्रियो वासांसि काञ्चनम् ॥ १४.९०.३१ ॥
नंतर त्याने राजांनाही विविध रत्ने, हत्ती, घोडे, अलंकार, स्त्रिया, वस्त्रे आणि सोने दिले.
14.90.32
तद्धनौघमपर्यन्तं पार्थः पार्थिवमण्डले ।
विसृजञ्शुशुभे राजन्यथा वैश्रवणस्तथा ॥ १४.९०.३२ ॥
राजा, ती अपार धनराशी राजमंडळात वाटत असताना पार्थ कुबेरासारखा शोभला.
14.90.33
आनीय च तथा वीरं राजानं बभ्रुवाहनम् ।
प्रदाय विपुलं वित्तं गृहात्प्रास्थापयनत्तदा ॥ १४.९०.३३ ॥
वीर राजा बभ्रुवाहनालाही आणून, विपुल धन देऊन, तेव्हा घरातून निरोप दिला.
14.90.34
दुःशलायाश्च तं पौत्रं बालकं भरतर्षभ ।
स्वराज्येऽथ पितुर्धामान्स्वसुः प्रीत्या न्वयेशयत् ॥ १४.९०.३४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, दुःशलेच्या त्या बालक नातवालाही वडिलांच्या राज्यात, बहिणीच्या प्रेमाने त्याने स्थापित केले.
14.90.35
नृपतींश्चैव तान्सर्वान्सुविभक्तान्सुपूजितान् ।
प्रस्थापयामास वशी कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १४.९०.३५ ॥
संयमी कुरुराज युधिष्ठिराने त्या सर्व राजांना चांगले वाटून, चांगला सन्मान करून पाठवले.
14.90.36
गोविन्दं च महात्मानं बलदेवं महाबलम् ।
तथाऽन्यान्वृष्णिवीरांश्च प्रद्युम्नाद्यान्सहस्रशः ॥ १४.९०.३६ ॥
गोविंद, महात्मा महाबली बलदेव, तसेच इतर वृष्णिवीर, ज्यात प्रद्युम्न आदी हजारो होते त्यांनाही (निरोप दिला).
14.90.37
पूजयित्वा महाराज यथाविधि महाद्युतिः ।
भ्रातृभिः सहितो राजा प्रास्थापरयदरिंदमः ॥ १४.९०.३७ ॥
हे महाराजा, महातेजस्वी आणि शत्रुदमन राजाने यथाविधी पूजन करून बंधूंसह (पाहुण्यांना) निरोप दिला.
14.90.38
एवं बभूव यज्ञः स धर्मिराजस्य धीमतः ।
बह्वन्नधनरत्नौघः सुरामैरेयसागरः ॥ १४.९०.३८ ॥
अशा प्रकारे बुद्धिमान धर्मराजाचा तो यज्ञ झाला; त्यात अन्न, धन, रत्नांचे ओघ आणि सुरा-मैरेयाचा सागर उसळला.
14.90.39
सर्पिःपङ्का ह्रदा यत्र बभूवुश्चान्नपर्वताः ।
रसालकर्दमा नद्यो बभूवुर्भरतर्षभ ॥ १४.९०.३९ ॥
तेथे तुपाच्या चिखलाची सरोवरे आणि अन्नाचे पर्वत होते; रसाल (आंब्याच्या रसाचा) चिखल असलेल्या नद्या वाहत होत्या, हे भरतर्षभ.
14.90.40
भक्ष्यखाण्डवरागाणां क्रियतां भुज्यतां तथा ।
पशूनां वध्यतां चैव नान्तं ददृशिरे जनाः ॥ १४.९०.४० ॥
"भक्ष्य, खांडव आणि राग (पेय) तयार करा, खा, पशूंचा वध करा" असे लोक म्हणत होते; त्याचा अंत दिसला नाही.
14.90.41
मत्तप्रमत्तमुदितं सुप्रीतयुवतीजनम् ।
मृदङ्गशङ्खनादैस्च मनोरममभूत्तदा। ॥ १४.९०.४१ ॥
तेव्हा मत्त आणि उन्मत्त लोकांनी आणि आनंदी तरुणींनी भरलेले ते ठिकाण मृदंग व शंखनादांनी अतिशय मनोहर झाले.
14.90.42
दीयतां भुज्यतां चापि तत्र शब्दो महानभूत् ।
दीयतां दीयतां चेति दिवारात्रमवारितम् ॥ १४.९०.४२ ॥
"द्या, खा" असा मोठा आवाज तेथे उठला; "द्या, द्या" असा आवाज दिवसरात्र न थांबता होत राहिला.
14.90.43
तं महोत्सवसंकाशं हृष्टपुष्टजनाकुलम् ।
कथयन्ति स्म पुरुषा नानादेशनिवासिनः ॥ १४.९०.४३ ॥
त्या महोत्सवासारख्या, आनंदी व सुदृढ लोकांनी भरलेल्या त्या यज्ञाबद्दल नाना देशांत राहणारे लोक सांगत असत.
14.90.44
वर्षित्वा धनधाराभिः कामै रत्नै रसैस्तथा ।
विपाप्मा भरतश्रेष्ठः कृतार्थः प्राविशत्पुरम् ॥ १४.९०.४४ ॥
धनाच्या धारा, इच्छित वस्तू, रत्ने आणि रस यांचा वर्षाव करून, निष्पाप भरतश्रेष्ठ कृतार्थ होऊन नगरात प्रवेशले.