Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 5.101

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

5.101.1

अयं लोकः सुपर्णानां पक्षिणां पन्नगाशिनाम् ।
विक्रमे गमने भारे नैषामस्ति परिश्रमः ॥ ५.१०१.१ ॥

यह लोक सुपर्णों, पक्षियों और सर्पभक्षियों का है। पराक्रम, गमन और भार उठाने में इन्हें कोई थकान नहीं होती।

5.101.2

वैनतेयसुतैः सूत पङ्भिस्ततमिदं कुलम् ।
सुमुखेन सुनाम्ना च सुनेत्रेण सुवर्चसा ॥ ५.१०१.२ ॥

हे सूत, वैनतेय के पुत्रों की पंक्तियों से यह कुल फैला हुआ है—सुमुख, सुनाम, सुनेत्र और सुवर्चा द्वारा।

5.101.3

सुरुचा पक्षिराजेन सुबलेन च मातले ।
वर्धितानि प्रसृत्या वै विनाताकुलकर्तृभिः ॥ ५.१०१.३ ॥

हे मातलि, सुरुचा, पक्षिराज और सुबल द्वारा, तथा प्रसूति द्वारा भी—विनता के कुल के निर्माताओं द्वारा ये वंश बढ़े।

5.101.4

पक्षिराजाभिजात्यानां सहस्राणि शतानि च ।
कश्यपस्य ततो वंशे जातैर्भूतिविवर्धनैः ॥ ५.१०१.४ ॥

पक्षिराज के उच्च कुल के हजारों और सैकड़ों, फिर कश्यप के वंश में उत्पन्न, समृद्धि बढ़ाने वाले जीव हैं।

5.101.5

सर्वे ह्येते श्रिया युक्ताः सर्वे श्रीवत्सलक्षणाः ।
सर्वे श्रियमभीप्सन्तो धारयन्ति बलान्युत ॥ ५.१०१.५ ॥

ये सभी श्री से युक्त हैं, सभी श्रीवत्स चिह्न वाले हैं। सभी श्री की इच्छा करते हुए बल भी धारण करते हैं।

5.101.6

कर्मणा क्षत्रियाश्चैते निर्घृणा भोगिभोजिनः ।
ज्ञातिसङ्क्षयकर्तृत्वाद्ब्राह्मण्यं न लभन्ति वैः ॥ ५.१०१.६ ॥

कर्म से ये क्षत्रिय हैं, निर्दय और सर्पभोजी हैं। अपने बंधुओं के विनाश के कारण इन्हें ब्राह्मणत्व प्राप्त नहीं होता।

5.101.7

नामानि चैषां वक्ष्यामि यथाप्राधान्यतः श्रृणु ।
मातले श्लाघ्यमेतद्धि कुलं विष्णुपरिग्रहम् ॥ ५.१०१.७ ॥

नाम इनके मैं यथा प्राधान्य क्रम से कहता हूँ, सुनो। हे मातलि, यह कुल वास्तव में प्रशंसनीय है, जिसे विष्णु ने अपनाया है।

5.101.8

दैवतं विष्णुरेतेषां विष्णुरेव परायणम् ।
हृदि चैषां सदा विष्णुर्विष्णुरेव सदा गतिः ॥ ५.१०१.८ ॥

इनका देवता विष्णु है, विष्णु ही इनका परम आश्रय है। इनके हृदय में सदा विष्णु ही रहते हैं, विष्णु ही सदा इनकी गति हैं।

5.101.9

सुवर्णचूडो नागाशी दारुणश्चण्डतुण्डकः ।
अनिलश्चानलश्चैव विशालाक्षोऽथ कुण्डली ॥ ५.१०१.९ ॥

सुवर्णचूड, नागाशी, दारुण, चण्डतुण्डक, अनिल और अनल, तथा विशालाक्ष और फिर कुण्डली।

5.101.10

पङ्कजिद्वज्रविष्कम्भो वैनतेयोऽथ वामनः ।
वातवेगो दिशाचक्षुर्निमेषोऽनिमिषस्तथा ॥ ५.१०१.१० ॥

पङ्कजित्, वज्रविष्कम्भ, वैनतेय, फिर वामन, वातवेग, दिशाचक्षु, निमेष और उसी प्रकार अनिमिष।

5.101.11

त्रिरावः सप्तरावश्च वाल्मीकिर्दीपकस्तथा ।
दैत्यद्वीपः सरिद्द्वीपः सारसः पद्मकेतनः ॥ ५.१०१.११ ॥

त्रिराव, सप्तराव, वाल्मीकि, दीपक तथा दैत्यद्वीप, सरिद्द्वीप, सारस और पद्मकेतन।

5.101.12

सुमुखश्चित्रकेतुश्च चित्रबर्हस्तथाऽनघः ।
मेषहृत्कुमुदो दक्षः सर्पान्तः सोमभोजनः ॥ ५.१०१.१२ ॥

सुमुख, चित्रकेतु और चित्रबर्ह, तथा निष्पाप, मेषहृत्, कुमुद, दक्ष, सर्पान्त और सोमभोजन।

5.101.13

गुरुभारः कपोतश्च सूर्यनेत्रश्चिरान्तकः ।
विष्णुधर्मा कुमारश्च परिबर्हो हरिस्तथा ॥ ५.१०१.१३ ॥

गुरुभार, कपोत और सूर्यनेत्र, चिरान्तक, विष्णुधर्मा, कुमार, परिबर्ह तथा हरि भी (गरुड़ के पुत्र हैं)।

5.101.14

सुस्वरो मधुपर्कश्च हेमवर्णस्तथैव च ।
मालयो मातरिश्वा च निशाकरदिवाकरौ ॥ ५.१०१.१४ ॥

सुस्वर, मधुपर्क और हेमवर्ण भी, इसी प्रकार मालय, मातरिश्वा, निशाकर और दिवाकर (भी गरुड़ के पुत्र हैं)।

5.101.15

एते प्रदेशमात्रेण मयोक्ता गरुडात्मजाः ।
प्राधान्यतस्ते यशसा कीर्तिताः प्राणिनश्चये ॥ ५.१०१.१५ ॥

ये गरुड़ के पुत्र मैंने केवल संक्षेप में बताए हैं; ये तथा अन्य प्राणी, जो मुख्य रूप से यश से प्रसिद्ध हैं (वे भी उल्लेखनीय हैं)।

5.101.16

यद्यत्र न रुचिः काचिदेहि गच्छाव मातले ।
तं नयिष्यामि देशं त्वां वरं यत्रोपलप्स्यसे ॥ ५.१०१.१६ ॥

यदि यहाँ तुम्हें कोई रुचि नहीं है, तो आओ, हे मातलि, चलें; मैं तुम्हें वह श्रेष्ठ स्थान दिखाऊँगा जहाँ तुम (कुछ) पाओगे।