ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.164

5.164.1

उलूकस्य वृत्तः श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
सेनां नियापयामास धृष्टद्युम्नपुरोगमाम् ॥ ५.१६४.१ ॥

ଉଲୂକଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସେନା ସଜାଇଲେ।

पदातिनीं नागवतीं रथिनीमश्वबृन्दिनीम् ।
चतुर्विधबलां भीमामकम्पां पृथिवीमिव ॥ ५.१६४.२ ॥

ପଦାତିକ, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ସହିତ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଚଳ, ପୃଥିବୀ ପରି ଥିଲା।

भीमसेनादिभिर्गुप्तां सार्जुनैश्च महारथैः ।
धृष्टद्युम्नवशां दुर्गां सागरस्तिमितोपमाम् ॥ ५.१६४.३ ॥

ଭୀମସେନ ପ୍ରମୁଖ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ମହାରଥୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବଶରେ, ଦୁର୍ଗମ, ସ୍ଥିର ସମୁଦ୍ର ପରି ସେନା।

तस्यास्त्वग्रे महेष्वासः पाञ्चाल्यो युद्धदुर्मदः ।
द्रोणप्रेप्सुरनीकानि धृष्टद्युम्नो व्यकर्षत ॥ ५.१६४.४ ॥

ସେହି ସେନାର ଆଗରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ମହାଧନୁର୍ଧର ପାଞ୍ଚାଲ୍ୟ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେନାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ରସର କଲେ।

यथाबलं यथोत्साहं रथिनः समुपादिशत् ।
अर्जुनं सूतपुत्राय भीमं दुर्योधनाय च ॥ ५.१६४.५ ॥

ବଳ ଓ ଉତ୍ସାହ ଅନୁସାରେ ରଥୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ—ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସୂତପୁତ୍ର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏବଂ ଭୀମଙ୍କୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ବିରୁଦ୍ଧରେ।

धृष्टकेतुं च शल्याय गौतमायोत्तमौजसम् ।
अश्वात्थाम्ने च नकुलं शैब्यं च कृतवर्मणे ॥ ५.१६४.६ ॥

ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କୁ ଶଲ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଉତ୍ତମୌଜାଙ୍କୁ ଗୌତମ (କୃପ) ବିରୁଦ୍ଧରେ, ନକୁଳଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏବଂ ଶୈବ୍ୟଙ୍କୁ କୃତବର୍ମା ବିରୁଦ୍ଧରେ।

सैन्धवाय च वार्ष्णेयं युयुधानं समादिशत् ।
शिखण्डिनं च भीष्माय प्रमुखे समकल्पयत् ॥ ५.१६४.७ ॥

ସୈନ୍ଧବ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ଯୁଯୁଧାନ ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

सहदेवं शकुनये चेकितानं शलाय वै ।
द्रौपदेयांस्तथा पञ्च त्रिगर्तेभ्यः समादिशत् ॥ ५.१६४.८ ॥

ଶକୁନି ବିରୁଦ୍ଧରେ ସହଦେବ, ଶଲ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଚେକିତାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପଠାଇଲେ।

वृषसेनाय सौभद्रं शेषाणां च महीक्षिताम् ।
स समर्थं हि तं मेने पार्थादभ्यधिकं रणे ॥ ५.१६४.९ ॥

ବୃଷସେନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ରଣରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପାର୍ଥଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

एवं विभज्य योधांस्तान्पृथक्व सह चैव ह ।
ज्वालावर्णो महेष्वासो द्रोणमंशमकल्पयत् ॥ ५.१६४.१० ॥

ଏହିପରି ସେହି ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ ଓ ଏକତ୍ର ବିଭାଗ କରି, ଜ୍ୱାଳାବର୍ଣ୍ଣ ମହାଧନୁର୍ଦ୍ଧର (ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ) ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

धृष्टद्युम्नो महेष्वासः सेनापतिपतिस्ततः ।
विधिवद्व्यूह्य मेधावी युद्धाय धृतमानसः ॥ ५.१६४.११ ॥

ମହାଧନୁର୍ଦ୍ଧର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସେନାପତିମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ତା'ପରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ବ୍ୟୂହ ରଚନା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଦୃଢ଼ମନା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

यथोद्दिष्टानि सैन्यानि पाण्डवानामयोजयत् ।
जयाय पाण्डुपुत्राणां यत्तस्तस्थौ रणाजिरे ॥ ५.१६४.१२ ॥

ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ସତର୍କ ହୋଇ ସେ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ଠିଆ ହେଲେ।