മഹാഭാരതം · അധ്യായം 5.164

5.164.1

उलूकस्य वृत्तः श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
सेनां नियापयामास धृष्टद्युम्नपुरोगमाम् ॥ ५.१६४.१ ॥

ഉലൂകന്റെ വൃത്താന്തം കേട്ട കുന്തീപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ മുന്നിൽ നിർത്തി സേനയെ അണിനിരത്തി.

पदातिनीं नागवतीं रथिनीमश्वबृन्दिनीम् ।
चतुर्विधबलां भीमामकम्पां पृथिवीमिव ॥ ५.१६४.२ ॥

കാലാൾ, ആന, രഥം, കുതിര എന്നീ നാലുവിധ സേനയോടുകൂടിയ, ഭയങ്കരവും ഇളകാത്തതുമായ ആ സേന ഭൂമിപോലെയായിരുന്നു.

भीमसेनादिभिर्गुप्तां सार्जुनैश्च महारथैः ।
धृष्टद्युम्नवशां दुर्गां सागरस्तिमितोपमाम् ॥ ५.१६४.३ ॥

ഭീമസേനാദികളും അർജുനനോടുകൂടിയ മഹാരഥന്മാരും കാത്തുസൂക്ഷിച്ച, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ അധീനമായ, ദുർഗമമായ, നിശ്ചലമായ കടൽപോലുള്ള സേന.

तस्यास्त्वग्रे महेष्वासः पाञ्चाल्यो युद्धदुर्मदः ।
द्रोणप्रेप्सुरनीकानि धृष्टद्युम्नो व्यकर्षत ॥ ५.१६४.४ ॥

ആ സേനയുടെ മുന്നിൽ, യുദ്ധത്തിൽ മദിച്ച മഹാധനുർധരനായ പാഞ്ചാല്യൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദ്രോണനെ പ്രാപിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് അണികളെ മുന്നോട്ടു നയിച്ചു.

यथाबलं यथोत्साहं रथिनः समुपादिशत् ।
अर्जुनं सूतपुत्राय भीमं दुर्योधनाय च ॥ ५.१६४.५ ॥

ബലത്തിനും ഉത്സാഹത്തിനുമൊത്ത് രഥികളെ നിയോഗിച്ചു—അർജുനനെ സൂതപുത്രനും ഭീമനെ ദുര്യോധനനും എതിരായി.

धृष्टकेतुं च शल्याय गौतमायोत्तमौजसम् ।
अश्वात्थाम्ने च नकुलं शैब्यं च कृतवर्मणे ॥ ५.१६४.६ ॥

ധൃഷ്ടകേതുവിനെ ശല്യനും, ഉത്തമൗജസ്സിനെ ഗൗതമനും (കൃപൻ), നകുലനെ അശ്വത്ഥാമാവിനും, ശൈബ്യനെ കൃതവർമ്മാവിനും എതിരായി.

सैन्धवाय च वार्ष्णेयं युयुधानं समादिशत् ।
शिखण्डिनं च भीष्माय प्रमुखे समकल्पयत् ॥ ५.१६४.७ ॥

സൈന്ധവനെതിരെ വാർഷ്ണേയനായ യുയുധാനനെയും ഭീഷ്മർക്ക് മുന്നിൽ ശിഖണ്ഡിയെയും അവൻ നിയോഗിച്ചു.

सहदेवं शकुनये चेकितानं शलाय वै ।
द्रौपदेयांस्तथा पञ्च त्रिगर्तेभ्यः समादिशत् ॥ ५.१६४.८ ॥

ശകുനിക്കെതിരെ സഹദേവനെയും ശല്യനെതിരെ ചേകിതാനനെയും അവൻ നിയോഗിച്ചു; ദ്രൗപദിയുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാരെ ത്രിഗർത്തർക്കെതിരെ അയച്ചു.

वृषसेनाय सौभद्रं शेषाणां च महीक्षिताम् ।
स समर्थं हि तं मेने पार्थादभ्यधिकं रणे ॥ ५.१६४.९ ॥

വൃഷസേനനെതിരെ സൗഭദ്രനെയും ശേഷം രാജാക്കന്മാർക്കും ഉചിതരെ നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ പാർഥനേക്കാൾ അവനെ കഴിവുള്ളവനായി അവൻ കരുതി.

एवं विभज्य योधांस्तान्पृथक्व सह चैव ह ।
ज्वालावर्णो महेष्वासो द्रोणमंशमकल्पयत् ॥ ५.१६४.१० ॥

ഇങ്ങനെ ആ യോദ്ധാക്കളെ പ്രത്യേകമായും ഒന്നിച്ചും വിഭജിച്ച്, ജ്വാലാവർണ്ണനായ മഹാധനുർധരൻ (ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ) ദ്രോണർക്ക് ഒരു ഭാഗം നിശ്ചയിച്ചു.

धृष्टद्युम्नो महेष्वासः सेनापतिपतिस्ततः ।
विधिवद्व्यूह्य मेधावी युद्धाय धृतमानसः ॥ ५.१६४.११ ॥

മഹാധനുർധരനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, സേനാപതിമാരുടെ നാഥൻ, പിന്നെ വിധിപ്രകാരം വ്യൂഹം ചമച്ച്, ബുദ്ധിമാനായി, ഉറച്ച മനസ്സോടെ യുദ്ധത്തിന് ഒരുങ്ങി.

यथोद्दिष्टानि सैन्यानि पाण्डवानामयोजयत् ।
जयाय पाण्डुपुत्राणां यत्तस्तस्थौ रणाजिरे ॥ ५.१६४.१२ ॥

നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ പാണ്ഡവസേനകളെ നിയോഗിച്ചു; പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ വിജയത്തിനായി ഒരുങ്ങി അവൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്നു.