મહાભારત · અધ્યાય 6.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.31.1
मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः ।
असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥ ६.३१.१ ॥
હે પાર્થ! મારામાં મન લગાવીને, મારો આશ્રય લઈને યોગનો અભ્યાસ કરતાં, જે રીતે તું મને સંશયરહિત અને સંપૂર્ણપણે જાણીશ, તે સાંભળ.
6.31.2
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥ ६.३१.२ ॥
હું તને આ જ્ઞાન અને વિજ્ઞાન સંપૂર્ણપણે કહીશ; જેને જાણ્યા પછી અહીં બીજું કંઈ જાણવા યોગ્ય બાકી રહેતું નથી.
6.31.3
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।
यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥ ६.३१.३ ॥
હજારો માણસોમાંથી કોઈક એક સિદ્ધિ માટે પ્રયત્ન કરે છે; અને પ્રયત્ન કરનારા સિદ્ધોમાંથી પણ કોઈક એક મને તત્ત્વથી જાણે છે.
6.31.4
भूमिरापोऽनलो वायुः स्वं मनो बुद्धिरेव च ।
अहंकार इती यं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥ ६.३१.४ ॥
પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, મન, બુદ્ધિ અને અહંકાર—એ રીતે મારી આ પ્રકૃતિ આઠ પ્રકારે વિભક્ત છે.
6.31.5
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥ ६.३१.५ ॥
આ અપરા (નિમ્ન) પ્રકૃતિ છે; પરંતુ હે મહાબાહુ! આનાથી ભિન્ન મારી પરા પ્રકૃતિને જાણ—જે જીવરૂપ છે અને જેના વડે આ જગત ધારણ થાય છે.
6.31.6
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय ।
अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ॥ ६.३१.६ ॥
બધાં ભૂતો આ બંનેને જ ઉત્પત્તિનું મૂળ ધરાવે છે—એમ જાણ. હું જ આ સમગ્ર જગતનું ઉદ્ભવ અને લય છું.
6.31.7
मत्तः परतरं नान्यत्किंचिदस्ति धनंजय ।
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ ६.३१.७ ॥
હે ધનંજય, મારા કરતાં ચડિયાતું બીજું કંઈ નથી. આ બધું મારામાં દોરામાં પરોવેલા મણિઓના સમૂહની જેમ પરોવાયેલું છે.
6.31.8
रसोऽहमंप्सु कौन्तेय प्रभाऽस्मि शशिसूर्ययोः ।
प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥ ६.३१.८ ॥
હે કૌન્તેય, હું પાણીમાં રસ છું, ચંદ્ર અને સૂર્યનો પ્રકાશ છું, બધા વેદોમાં પ્રણવ (ઓમ) છું, આકાશમાં શબ્દ છું અને માણસોમાં પૌરુષ છું.
6.31.9
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ ।
जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ॥ ६.३१.९ ॥
હું પૃથ્વીમાં પવિત્ર ગંધ છું અને અગ્નિમાં તેજ છું; સર્વ પ્રાણીઓમાં જીવન છું અને તપસ્વીઓમાં તપ છું.
6.31.10
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥ ६.३१.१० ॥
હે પાર્થ, સર્વ પ્રાણીઓનું સનાતન બીજ મને જાણ. હું બુદ્ધિમાનોની બુદ્ધિ અને તેજસ્વીઓનું તેજ છું.
6.31.11
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् ।
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥ ६.३१.११ ॥
હું બળવાનોનું એ બળ છું જે કામ અને રાગથી રહિત છે. હે ભરતર્ષભ, પ્રાણીઓમાં ધર્મથી વિરુદ્ધ ન હોય એવી કામના હું છું.
6.31.12
ये चैव सात्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये ।
मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि ॥ ६.३१.१२ ॥
જે સાત્ત્વિક, રાજસ અને તામસ ભાવો છે, તે મારાથી જ ઉત્પન્ન થયેલા જાણ. પણ હું તેમનામાં નથી; તેઓ મારામાં છે.
6.31.13
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् ।
मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम् ॥ ६.३१.१३ ॥
આ ત્રણ ગુણમય ભાવોથી આ સમગ્ર જગત મોહિત થઈ, એનાથી પર એવા અવ્યય મને જાણતું નથી.
6.31.14
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया ।
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥ ६.३१.१४ ॥
આ દૈવી, ગુણમયી મારી માયા દુસ્તર છે. જેઓ કેવળ મને શરણે જાય છે તેઓ જ આ માયાને તરી જાય છે.
6.31.15
न मां तुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः ।
माययाऽपहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः ॥ ६.३१.१५ ॥
પાપકર્મી, મૂઢ, નરાધમ, માયાથી જેમનું જ્ઞાન હરાયું છે અને આસુરી ભાવનો આશ્રય લેનારા મને શરણે જતા નથી.
6.31.16
चुत्रर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन ।
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥ ६.३१.१६ ॥
હે અર્જુન, ચાર પ્રકારના પુણ્યવાન લોકો મને ભજે છે: આર્ત, જિજ્ઞાસુ, અર્થાર્થી અને જ્ઞાની. હે ભરતશ્રેષ્ઠ!
6.31.17
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ।
प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥ ६.३१.१७ ॥
તેઓમાં જ્ઞાની, જે નિત્યયુક્ત અને એકનિષ્ઠ ભક્તિવાળો છે, તે શ્રેષ્ઠ છે. જ્ઞાનીને હું અતિશય પ્રિય છું, અને તે મને પ્રિય છે.
6.31.18
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।
आस्थितःक स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिं ॥ ६.३१.१८ ॥
આ બધા ખરેખર ઉદાર છે; પરંતુ જ્ઞાની મારો જ આત્મા છે, એવો મારો મત છે. યુક્તાત્મા એવો તે મારામાં જ સ્થિત થઈ પરમ ગતિ પામે છે.
6.31.19
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥ ६.३१.१९ ॥
અનેક જન્મોના અંતે જ્ઞાની મારું શરણ લે છે; 'વાસુદેવ જ સર્વ છે' એમ જાણનાર તે મહાત્મા અત્યંત દુર્લભ છે.
6.31.20
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः ।
तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥ ६.३१.२० ॥
તે તે કામનાઓથી જેમનું જ્ઞાન હરાઈ ગયું છે, તેઓ અન્ય દેવતાઓનું શરણ લે છે; પોતાના સ્વભાવથી બંધાઈને, દરેક નિયમ અપનાવીને તેઓ એમ કરે છે.
6.31.21
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥ ६.३१.२१ ॥
જે ભક્ત જે રૂપને શ્રદ્ધાથી પૂજવા ઇચ્છે છે, તેની તે અચળ શ્રદ્ધા જ હું દૃઢ કરું છું.
6.31.22
स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते ।
लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हितान् ॥ ६.३१.२२ ॥
તે શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈને તેની આરાધના ઇચ્છે છે; પછી મારા દ્વારા જ વિહિત હિતકારી કામનાઓ તે પ્રાપ્ત કરે છે.
6.31.23
अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।
देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि ॥ ६.३१.२३ ॥
પરંતુ અલ્પબુદ્ધિવાળાઓનું તે ફળ નાશવંત હોય છે; દેવોના પૂજકો દેવો પાસે જાય છે, અને મારા ભક્તો મારી પાસે પણ આવે છે.
6.31.24
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः ।
परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥ ६.३१.२४ ॥
અબુદ્ધિજનો અવ્યક્ત એવા મને વ્યક્તિને પામેલો માને છે; મારા પરમ, અવ્યય અને અનુત્તમ ભાવને ન જાણીને.
6.31.25
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः ।
मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥ ६.३१.२५ ॥
હું સૌને પ્રગટ નથી; યોગમાયાથી આવૃત છું. આ મૂઢ લોક અજન્મા અને અવ્યય એવા મને જાણતો નથી.
6.31.26
वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ।
भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥ ६.३१.२६ ॥
હે અર્જુન, ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યના સર્વ જીવોને હું જાણું છું; પરંતુ મને કોઈ જાણતું નથી.
6.31.27
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत ।
सर्वभूतानि संमोहं सर्गे यान्ति परंतप ॥ ६.३१.२७ ॥
હે ભારત, ઇચ્છા-દ્વેષથી ઉત્પન્ન દ્વંદ્વ-મોહથી સર્જનમાં સર્વ ભૂતો મોહને પામે છે, હે પરંતપ.
6.31.28
योषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ।
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्त भजन्ते मां दृढव्रताः ॥ ६.३१.२८ ॥
જે પુણ્યકર્મી લોકોનું પાપ અંત પામ્યું છે, તેઓ દ્વંદ્વ-મોહથી મુક્ત થઈ દૃઢવ્રતી બની મારું ભજન કરે છે.
6.31.29
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये ।
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥ ६.३१.२९ ॥
જરા અને મરણમાંથી મુક્તિ માટે મારો આશ્રય લઈ જેઓ યત્ન કરે છે, તેઓ તે બ્રહ્મ, સમગ્ર અધ્યાત્મ અને સંપૂર્ણ કર્મ જાણે છે.
6.31.30
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः ।
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥ ६.३१.३० ॥
અધિભૂત, અધિદૈવ અને અધિયજ્ઞ સહિત જે મને જાણે છે, તે યુક્તચિત્ત લોકો મરણ-કાળે પણ મને જાણે છે.