ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.31.1
मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः ।
असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥ ६.३१.१ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ! ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇਂਗਾ, ਉਹ ਸੁਣ।
6.31.2
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥ ६.३१.२ ॥
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
6.31.3
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।
यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥ ६.३१.३ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
6.31.4
भूमिरापोऽनलो वायुः स्वं मनो बुद्धिरेव च ।
अहंकार इती यं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥ ६.३१.४ ॥
ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।
6.31.5
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥ ६.३१.५ ॥
ਇਹ ਅਪਰਾ (ਨੀਵੀਂ) ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਮੇਰੀ ਪਰਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ—ਜੋ ਜੀਵਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.31.6
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय ।
अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ॥ ६.३१.६ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੂਲ ਬਣਾ ਕੇ ਉਪਜਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਮਝ। ਮੈਂ ਹੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਹਾਂ।
6.31.7
मत्तः परतरं नान्यत्किंचिदस्ति धनंजय ।
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ ६.३१.७ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋਏ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਰੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.31.8
रसोऽहमंप्सु कौन्तेय प्रभाऽस्मि शशिसूर्ययोः ।
प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥ ६.३१.८ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੈਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਰਸ ਹਾਂ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਮ) ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਹਾਂ।
6.31.9
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ ।
जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ॥ ६.३१.९ ॥
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਹਾਂ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਹਾਂ।
6.31.10
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥ ६.३१.१० ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਬੀਜ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਦਾ ਤੇਜ ਹਾਂ।
6.31.11
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् ।
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥ ६.३१.११ ॥
ਮੈਂ ਬਲਵਾਨਾਂ ਦਾ ਉਹ ਬਲ ਹਾਂ ਜੋ ਕਾਮ ਅਤੇ ਰਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਾਮਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ।
6.31.12
ये चैव सात्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये ।
मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि ॥ ६.३१.१२ ॥
ਜੋ ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਤਾਮਸੀ ਭਾਵ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜਾਣ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।
6.31.13
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् ।
मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम् ॥ ६.३१.१३ ॥
ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਮਈ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
6.31.14
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया ।
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥ ६.३१.१४ ॥
ਇਹ ਦੈਵੀ, ਗੁਣਮਈ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.31.15
न मां तुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः ।
माययाऽपहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः ॥ ६.३१.१५ ॥
ਪਾਪੀ, ਮੂਰਖ, ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮਾਇਆ ਨੇ ਹਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਸੁਰੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
6.31.16
चुत्रर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन ।
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥ ६.३१.१६ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਦੁਖੀ, ਜਿਗਿਆਸੂ, ਅਰਥਾਰਥੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ। ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ!
6.31.17
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ।
प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥ ६.३१.१७ ॥
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਨਿਸ਼ਠ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
6.31.18
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।
आस्थितःक स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिं ॥ ६.३१.१८ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਦਾਰ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਯੁਕਤਾਤਮਾ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.31.19
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥ ६.३१.१९ ॥
ਬਹੁਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; 'ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ' ਇਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
6.31.20
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः ।
तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥ ६.३१.२० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਨਿਯਮ ਅਪਣਾ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.31.21
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥ ६.३१.२१ ॥
ਜਿਹੜਾ ਭਗਤ ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਉਹੀ ਅਚੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਮੈਂ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
6.31.22
स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते ।
लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हितान् ॥ ६.३१.२२ ॥
ਉਹ ਉਸ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਉਸੇ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮਨੋਰਥ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.31.23
अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।
देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि ॥ ६.३१.२३ ॥
ਪਰ ਅਲਪ-ਬੁੱਧੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਫਲ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੂਜਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
6.31.24
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः ।
परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥ ६.३१.२४ ॥
ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਅਵਿਅਕਤ ਮੈਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਪਰਮ, ਅਵਿਅਯ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ।
6.31.25
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः ।
मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥ ६.३१.२५ ॥
ਮੈਂ ਸਭ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਯੋਗਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੂਰਖ ਸੰਸਾਰ ਅਜਨਮੇ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
6.31.26
वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ।
भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥ ६.३१.२६ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਬੀਤੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
6.31.27
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत ।
सर्वभूतानि संमोहं सर्गे यान्ति परंतप ॥ ६.३१.२७ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇੱਛਾ-ਦਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦਵੰਦ-ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੋਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਰੰਤਪ।
6.31.28
योषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ।
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्त भजन्ते मां दृढव्रताः ॥ ६.३१.२८ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦਵੰਦ-ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ ਵਰਤੀ ਬਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.31.29
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये ।
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥ ६.३१.२९ ॥
ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਮੁੱਚੇ ਅਧਿਆਤਮ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
6.31.30
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः ।
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥ ६.३१.३० ॥
ਜਿਹੜੇ ਅਧਿਭੂਤ, ਅਧਿਦੈਵ ਅਤੇ ਅਧਿਯੱਗ ਸਹਿਤ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੁਕਤਚਿੱਤ ਲੋਕ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।